Η ένταση στο Αιγαίο δεν μας εκπλήσσει. Η χαρά του Ταγίπ Ερντογάν είναι αυτή, να δημιουργεί άσχημες καταστάσεις στα σύνορά του.

Η τακτική του είναι να φέρεται σαν νταής απέναντι σε κάθε χώρα που έλαχε να έχει σύνορα με την Τουρκία. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πέρασαν τα τελευταία χρόνια από μια περίοδο ηρεμίας, όμως οι βασικές διαφωνίες δεν εξαφανίστηκαν ποτέ. Οι τελευταίες κινήσεις της Άγκυρας δείχνουν ότι η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρεί το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο χώρο όπου μπορεί να δοκιμάζει τις ελληνικές αντοχές και να επαναφέρει τις γνωστές διεκδικήσεις της.

Η ανακοίνωση των δύο τουρκικών θαλάσσιων πάρκων είναι χαρακτηριστική. Και μόνο η επιλογή των περιοχών δείχνει ότι υπάρχει κακή πρόθεση. Το ένα πάρκο βρίσκεται ανάμεσα σε Λήμνο και Σαμοθράκη, το άλλο στα νερά έξω από το Καστελλόριζο, περιοχή που από καιρό έχει μπει στο μενού των διεκδικήσεων. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι κάθε γραμμή που χαράσσεται στη θάλασσα, σε μια περιοχή όπου οι δύο χώρες έχουν διαφορετική αντίληψη για τα δικαιώματά τους, αποκτά αναπόφευκτα γεωπολιτικό περιεχόμενο.

Εννοείται ότι πάνω από τα νερά πετούν τουρκικά μαχητικά, χωρίς άδεια. Τι θα γινόταν αν ένας θερμόαιμος υπουργός, ή ένας υπό την επήρεια κάμποσων τζιν τόνικ (στο παρελθόν), πάταγε το κουμπί και ζητούσε απάντηση, σαν να μιλάει για μυγοσκοτώστρες και όχι για αντιαεροπορικά όπλα; Χωρίς να καλλιεργούμε τον φόβο, αυτό το «τι θα γινόταν αν…» είναι ο οδηγός μας και επιβάλλει την ψυχραιμία.

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε γνώριμη παγίδα: κάθε φορά που η Τουρκία ανεβάζει τον τόνο, η ελληνική κοινή γνώμη περιμένει εύλογα μια αντίστοιχα δυναμική απάντηση. Τα μέσα ενημέρωσης αναζητούν την επόμενη «τουρκική πρόκληση», και η συζήτηση μετακινείται γρήγορα από την ουσία της διαφοράς στο ποιος θα φανεί πιο αποφασιστικός. Έτσι η εξωτερική πολιτική κινδυνεύει να γίνει διαγωνισμός αντανακλαστικών. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.

Σε μια διακρατική σχέση, όπου υπάρχουν πραγματικές διαφωνίες αλλά και μόνιμος κίνδυνος ατυχήματος, η υπερβολική αντίδραση μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την αδράνεια. Μια δήλωση προκαλεί μια άλλη. Μια στρατιωτική κίνηση προκαλεί μια αναχαίτιση. Η αναχαίτιση δημιουργεί νέο επεισόδιο. Και κάθε πλευρά, έχοντας να λογοδοτήσει στο εσωτερικό της ακροατήριο, δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να κάνει πίσω. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η ψυχραιμία έχει στρατηγική αξία.

Η αναλογία με τον σχολικό εκφοβισμό είναι πιο χρήσιμη από την αναζήτηση παρόμοιων διπλωματικών εντάσεων. Ο στόχος του νταή είναι να φοβίσει και να προκαλέσει την αντίδραση που επιδιώκει. Να προκαλέσει θυμό, να οδηγήσει σε μια σύγκρουση όπου η λογική χάνει τη θέση της. Η συμβουλή προς το παιδί δεν είναι να ανεχθεί την επιθετικότητα, αλλά να μην παρασυρθεί στον καβγά που ο άλλος επιδιώκει και να αναζητήσει στήριξη εκεί όπου υπάρχει πραγματική δυνατότητα παρέμβασης.

Στις διεθνείς σχέσεις τα πράγματα είναι φυσικά πιο σύνθετα. Η Τουρκία δεν είναι σχολικός νταής και η Ελλάδα δεν βρίσκεται στη θέση ανυπεράσπιστου μαθητή. Η λογική της αναλογίας όμως παραμένει: μια πρόκληση δεν αποκτά μεγαλύτερη αξία επειδή καταφέρνει να προκαλέσει μια μεγαλύτερη πρόκληση ως απάντηση.

Η ελληνική διπλωματία έχει, επομένως, έναν δύσκολο αλλά σαφή δρόμο: να αφήνει την Τουρκία να εξηγεί τις δικές της θέσεις και η Ελλάδα τις δικές της. Να καταγράφει τις τουρκικές κινήσεις, να υπερασπίζεται τα ελληνικά συμφέροντα, να αξιοποιεί τις συμμαχίες και το διεθνές δίκαιο και, ταυτόχρονα, να κρατά ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Άγκυρα. Όχι επειδή οι διαφορές είναι μικρές, αλλά ακριβώς επειδή είναι μεγάλες.

Διαβάστε επίσης 

Στα Chloé της τα παπούτσια