Η ιστορία του ελληνικού θεάτρου για πάνω από έναν αιώνα – Στην Οικία Σούτσου

Περί τις 4.110 συσκευασίες γεμάτες με χειρόγραφα και εκδόσεις θεατρικών έργων, κοστούμια, προσωπικά αντικείμενα καλλιτεχνών, φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό, σημαντικό αριθμό σκηνογραφικών μακετών αλλά και  αρχεία κριτικής και Τύπου.  Σπουδαίο εκθεσιακό υλικό που καλύπτει τη θεατρική δραστηριότητα στην Ελλάδα από τον 19ο αιώνα έως σήμερα συγκροτώντας μια ολοκληρωμένη συλλογή  είχε να διαχειριστεί η μουσειογραφική μελέτη για την μετατροπή της εμβληματικής οικίας Σούτσου επί της οδού Σταδίου 47 σε Βιβλιοθήκη και Αρχείο του Θεατρικού Μουσείου. Το κτήριο, χαρακτηρισμένο  ως νεότερο μνημείο είχε υποστεί σοβαρές ζημιές από τον σεισμό του 2018 και την πυρκαγιά που είχε ξεσπάει το 2020, όμως πλέον επανέρχεται στην προτέρα του κατάσταση από το υπουργείο Πολιτισμού χάρις στο πρόγραμμα της αποκατάστασης και  επανάχρησής του με συνολικό προϋπολογισμό 9 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για ένα οικοδόμημα που πέραν των άλλων εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύνολο αξιόλογων κτηρίων που αποτυπώνουν την παλαιά εικόνα της οδού Σταδίου, η οποία από τα μέσα του 19ου αιώνα αποτελεί έναν από τους κεντρικούς εμπορικούς άξονες της Αθήνας.  Η οικία του Αλέξανδρου Σούτσου, ευεργέτη των εικαστικών τεχνών, αποτελεί ιδιοκτησία του ομώνυμου κληροδοτήματος που διαχειρίζεται η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου.

Αρχεία και έκθεση

Η  Βιβλιοθήκη και το Αρχείο τεκμηριώνουν με εξαιρετικά σημαντικά στοιχεία την ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου ενώ στο ίδιο κτήριο προγραμματίζεται η λειτουργία μόνιμης έκθεσης – προπομπού της μεγάλης έκθεσης στο συγκρότημα επί της οδού Πειραιώς 260- η οποία θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τη χρήση της Βιβλιοθήκης και του Αρχείου, όπως αναφέρει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.  «Ο διττός αυτός προσανατολισμός, αρχειακός και εκθεσιακός, αποτελεί διαχρονικά τον σταθερό άξονα της φυσιογνωμίας του Θεατρικού Μουσείου. Η εκθεσιακή λειτουργία, η οποία συμβάλλει στην εξωστρέφεια και στη δημόσια παρουσία του Μουσείου, είναι αλληλένδετη με την κεντρική θέση του κτηρίου στην πόλη, και μάλιστα σε μια περιοχή συνδεδεμένη ιστορικά με τη θεατρική ζωή», προσθέτει.

Έχοντας συνολική 1.974 τ.μ. το κτήριο και περιλαμβάνει υπόγειο, ισόγειο, πατάρι ισογείου, Α΄ και Β΄ όροφο και σοφίτα, χώρο που θεωρείται επαρκής προκειμένου να εισάγει τον επισκέπτη  στο συνολικό εκθεσιακό αφήγημα του Θεατρικού Μουσείου, καθιστώντας το εύκολα προσβάσιμο στο ελληνικό και το διεθνές κοινό. Ιδιαίτερες προκλήσεις όμως παρουσιάζει η σημερινή κατάσταση διατήρησης των συλλογών όσον αφορά τη συντήρηση και τις συνθήκες φύλαξής τους, λόγω της μακρόχρονης έλλειψης κατάλληλης αντιμετώπισης.

Μετά την εξαγορά της Συλλογής ωστόσο, από το ΥΠΠΟ, η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού έχει υλοποιήσει κρίσιμες παρεμβάσεις, όπως η μεταφορά, η ταξινόμηση και βασική τεκμηρίωση του υλικού σε νέο ασφαλή χώρο, ενώ έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι σωστικές επεμβάσεις και η προετοιμασία επιλεγμένων αντικειμένων για την έκθεση.

Το αρχαίο δράμα

«Όψεις της αναβίωσης του αρχαίου δράματος στη σύγχρονη Ελλάδα»  είναι το θέμα της έκθεσης, με βασική αρχή την αντίληψη ότι το αρχαίο δράμα είναι ένα ζωντανό και διαρκώς εξελισσόμενο πεδίο δημιουργίας, το οποίο κάθε εποχή επαναπροσδιορίζεται, μέσω νέων σκηνικών και ιδεολογικών προσεγγίσεων. Στόχος είναι να αναδείξει τις ποικίλες αναγνώσεις και μεταμορφώσεις του μέσα στον χρόνο, προσεγγίζοντας την αναβίωσή του ως μια δυναμική διαδικασία που συνεχίζει να εμπνέει σύγχρονες παραστάσεις. Η αφήγηση υποστηρίζεται άλλωστε, από ένα πλούσιο σύνολο μέσων, όπως φυσικά τεκμήρια, αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, καθώς και ηχητικά και οπτικοακουστικά στοιχεία, τα οποία συνδυάζονται για να αποδώσουν την πολυδιάστατη φύση της θεατρικής πράξης.

Η εκθεσιακή σήμανση οργανώνεται ως ένα ιεραρχημένο σύστημα πληροφορίας, από το γενικό στο ειδικό, διευκολύνοντας την κατανόηση και την περιήγηση του επισκέπτη. Περιλαμβάνει πινακίδες, λεζάντες και ψηφιακές επεκτάσεις μέσω QR codes, για επιπλέον υλικό. Τα κείμενα παρουσιάζονται στα ελληνικά και αγγλικά, ενώ η συνολική γραφιστική προσέγγιση εξασφαλίζει ενιαία αισθητική, σαφή διαβάθμιση της πληροφορίας και αρμονική συνύπαρξη φυσικής και ψηφιακής εμπειρίας

Ο σχεδιασμός

Γενικά, ο μουσειογραφικός σχεδιασμός ακολουθεί τις γενικές αρχές και τους στόχους της μελέτης αποκατάστασης που συνοψίζονται στην ικανοποίηση των λειτουργικών αναγκών με νέες κατασκευές που υπαγορεύονται από τη νέα χρήση και τις σύγχρονες απαιτήσεις, στην αποκατάσταση της αρχικής μορφής του κτηρίου, στην εξασφάλιση της δομικής του ενίσχυσης, στην ενεργειακή του αναβάθμιση και στην αποτελεσματική πυροπροστασία.

Πρωτίστως, διασφαλίζεται η αυτόνομη προσβασιμότητα σε ΑμεΑ με την κατάλληλη λειτουργική οργάνωση του κτηρίου αλλά και τη χρήση σύγχρονων μέσων (σήμανση, ράμπες, αναβατόρια κλίμακας κ.ά.) που εναρμονίζονται αισθητικά με το κτήριο. Για στατικούς λόγους τα βιβλιοστάσια χωροθετούνται στα επίπεδα υπογείου και του νέου μεσοπατώματος. Στους υπόλοιπους χώρους κατανέμονται οι χώροι υποδοχής κοινού (αναγνωστήριο, αίθουσες εκπαιδευτικών προγραμμάτων), οι αίθουσες ψηφιακών συλλογών, οι χώροι διοίκησης και οι λοιποί βοηθητικοί χώροι.

Η συντήρηση

Παράλληλα εξάλλου, έχει ολοκληρωθεί η μελέτη προληπτικής συντήρησης του συνόλου των κινητών τεκμηρίων του Θεατρικού Μουσείου και του Κέντρου Μελέτης Ελληνικού Θεάτρου.Η μελέτη, που εκπονήθηκε από τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού  αφορά στην ολοκληρωμένη καταγραφή της κατάστασης διατήρησης των συλλογών, στην αναγνώριση των παραγόντων φθοράς και στον σχεδιασμό στοχευμένων μέτρων προληπτικής συντήρησης της συλλογής.

Ζητήματα όπως υγρασία, σκόνη, βιολογικές προσβολές και ακατάλληλος φωτισμός στις προηγούμενες συνθήκες, επηρέασαν μεγάλο μέρος των αντικειμένων, καθιστώντας επιτακτική την εφαρμογή συστηματικών μέτρων προστασίας. Προβλέπεται έτσι, η συστηματική καταγραφή της κατάστασης διατήρησης, απολύμανση και προληπτική συντήρηση των αντικειμένων, ανά κατηγορία υλικού, εφαρμογή εξειδικευμένων μεθόδων για ευαίσθητα τεκμήρια, όπως το οπτικοακουστικό υλικό, σχεδιασμός κατάλληλων συνθηκών αποθήκευσης και διαχείρισης των συλλογών, δημιουργία και εξοπλισμός σύγχρονων εργαστηρίων συντήρησης.  Μες τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται η άμεση προστασία και η επιστημονική τεκμηρίωση των συλλογών, οι οποίες καθίστανται προσβάσιμες στην έρευνα και τη μελλοντική έκθεση.

Να σημειωθεί, ότι το έργο είναι ενταγμένο στην Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση (ΟΧΕ) του τομέα Πολιτισμού, που διαχειρίζεται το υπουργείο Πολιτισμού και χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Αττική» του ΕΣΠΑ 2021-2027.

Διαβάστε επίσης

Πόσα εκατομμύρια κοστίζει ένα φωτόσπαθο;

Η κόσμηση και το κόσμημα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ιστορίες μνήμης και βιωματικής εμπειρίας – Η «Λιτανεία» του γλύπτη Αργύρη Ραλλιά στην Τήνο