Η Ευρώπη αφυπνίζεται αλλά καθυστερημένα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο το Ιράν, δεν αφήνουν πλέον περιθώρια αυταπατών. Η ασφάλεια δεν είναι δεδομένη και, κυρίως, δεν είναι δωρεάν.

Τα περίπου 850 δισεκατομμύρια ευρώ που δρομολογούνται για την ευρωπαϊκή άμυνα τα επόμενα χρόνια δεν συνιστούν απλώς μια μεγάλη επένδυση. Αποτελούν μια σιωπηρή παραδοχή ότι η Ευρώπη επί δεκαετίες υποεπένδυσε στη δική της ασφάλεια, αναθέτοντάς την σε τρίτους. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα εξοπλιστεί, αλλά αν θα το πράξει ως Ένωση ή ως άθροισμα εθνικών επιλογών.

1

Η τεχνολογία επιταχύνει αυτή τη δοκιμασία. Τα drones, τα αυτόνομα συστήματα και η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλουν ριζικά τους όρους του πολέμου. Η ισχύς δεν μετριέται πλέον μόνο σε μέγεθος και οπλικά συστήματα, αλλά σε καινοτομία, ταχύτητα προσαρμογής και ικανότητα δικτύωσης. Ο ασύμμετρος πόλεμος γίνεται ο κανόνας και όχι η εξαίρεση.

Απέναντι σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ευρώπη επιχειρεί να κινητοποιηθεί. Το πρόγραμμα SAFE αποτελεί ένα πρώτο, ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και της δημιουργίας διασυνδεδεμένων παραγωγικών οικοσυστημάτων. Ωστόσο, δεν αρκεί.

Διότι το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι μόνο βιομηχανικό. Είναι πρωτίστως πολιτικό.

Η Ένωση δεν στερείται πόρων. Στερείται ενιαίας στρατηγικής βούλησης. Οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις και η προσήλωση σε εθνοκεντρικές λογικές υπονομεύουν τη δυνατότητα διαμόρφωσης μιας πραγματικής κοινής αμυντικής πολιτικής.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με αυτό το δίλημμα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Ευρωπαϊκή Αμυντική Κοινότητα αποτέλεσε μια φιλόδοξη, αλλά ανεκπλήρωτη προσπάθεια ενοποίησης της άμυνας. Τότε, το πολιτικό κόστος κρίθηκε υψηλότερο από το στρατηγικό όφελος.

Σήμερα, η ιστορία επανέρχεται αλλά με πολύ μεγαλύτερη ένταση. Η διαφορά είναι ότι το κόστος της αδράνειας είναι πλέον σαφώς μεγαλύτερο από το κόστος της απόφασης.

Εάν τα 850 δισεκατομμύρια διοχετευθούν χωρίς κοινό σχεδιασμό, χωρίς ενοποίηση προγραμμάτων και χωρίς ουσιαστικές διακρατικές συνεργασίες, η Ευρώπη κινδυνεύει να αναπαράγει τον κατακερματισμό της. Θα δαπανήσει περισσότερα χωρίς να αποκτήσει αντίστοιχη στρατηγική ισχύ.

Αντίθετα, αν εργαλεία όπως το SAFE αξιοποιηθούν για τη δημιουργία κοινών ευρωπαϊκών δυνατοτήτων, για την ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και για τη συγκρότηση μιας πραγματικής αμυντικής αγοράς, τότε μπορεί να τεθούν οι βάσεις μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα έχει μια ιστορική ευκαιρία αλλά και ευθύνη. Δεν μπορεί να παραμείνει απλώς αγοραστής αμυντικών συστημάτων. Οφείλει να καταστεί ενεργός συμμετέχων στην ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα αξίας.

Η ελληνική αμυντική βιομηχανία, με αιχμές στα ναυπηγεία, στα ηλεκτρονικά συστήματα, στα μη επανδρωμένα μέσα και στην τεχνική υποστήριξη, μπορεί να ενταχθεί σε ευρωπαϊκές συμπράξεις και να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο. Η συμμετοχή αυτή δεν είναι μόνο οικονομική επιλογή. Είναι στρατηγική επένδυση στην εθνική ισχύ, στην τεχνογνωσία και στη γεωπολιτική θέση της χώρας.

Διότι η άμυνα δεν είναι απλώς δαπάνη. Είναι βιομηχανία, τεχνολογία και επιρροή.

Το διακύβευμα για την Ευρώπη είναι σαφές. Να μεταβεί από τη ρητορική της στρατηγικής αυτονομίας στην πραγματικότητα της στρατηγικής ισχύος. Να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ενιαία δύναμη σε έναν κόσμο αυξανόμενου ανταγωνισμού και αστάθειας.