Η συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου υπό τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν ήδη διαθέσει περίπου 80 εκατομμύρια βαρέλια από τα αποθέματά τους και την Ευρώπη να αναδεικνύεται σε βασικό αποδέκτη, εν μέσω πρωτοφανούς στενότητας στην παγκόσμια αγορά.

Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, αντιμέτωπα με τις υψηλές τιμές του αργού Brent που παραμένουν πάνω από τα 105 δολάρια το βαρέλι, επωφελούνται από το αμερικανικό αργό που διατίθεται με σημαντικές εκπτώσεις. Σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, οι ΗΠΑ έχουν μέχρι στιγμής απελευθερώσει 79,7 εκατομμύρια βαρέλια σε 12 εταιρείες, με την βρετανική Vortexa Ltd. να παραλαμβάνει σχεδόν 50 εκατομμύρια βαρέλια.

1

Παγκόσμιοι εμπορικοί οίκοι και πετρελαϊκοί κολοσσοί βρίσκονται στην πρώτη γραμμή: η Trafigura έλαβε 21,4 εκατομμύρια βαρέλια, η Shell 18,1 εκατομμύρια, ενώ η Marathon Oil και η BP αγόρασαν 9,7 εκατομμύρια και 6,0 εκατομμύρια βαρέλια αντίστοιχα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας ροής είναι το υπερδεξαμενόπλοιο Eagle Versailles, το οποίο βρίσκεται εν πλω προς το Ρότερνταμ της Ολλανδίας, μεταφέροντας φορτίο 2,1 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου Bryan Mound μεσαίας οξύτητας – όξινου υψηλής περιεκτικότητας σε θείο – που προέρχεται από τη μεγαλύτερη αποθήκη του αμερικανικού συστήματος στο Τέξας. Το πετρέλαιο αυτό προσφέρεται σε Ευρωπαίους αγοραστές με έκπτωση περίπου 5 δολαρίων ανά βαρέλι σε σχέση με τις τοπικές ποιότητες, παρέχοντας προσωρινή ανακούφιση.

Η διαδικασία γίνεται υπό το καθεστώς ανταλλαγής (exchange basis): η κυβέρνηση των ΗΠΑ «δανείζει» πετρέλαιο από τα αποθέματά τους σε διυλιστήρια και εμπόρους, οι οποίοι υποχρεούνται να το επιστρέψουν σε μεταγενέστερη ημερομηνία, συν ένα ασφάλιστρο – συνήθως επιπλέον βαρέλια ή καλύτερες ποιότητες «γλυκού» αργού. Για ορισμένα τέτοια «δάνεια» του 2026, το Υπουργείο Ενέργειας απαιτεί την επιστροφή του όξινου αργού έως το 2028 με τόκο που φτάνει έως και 22%. Πριν από τέσσερα χρόνια, η Ευρώπη ήταν προορισμός περίπου 21 εκατομμυρίων βαρελιών από τα αμερικάνικα αποθέματα – ποσοστό 10% του συνόλου.

Ωστόσο, η αισιοδοξία για τις επιπτώσεις στις τιμές είναι συγκρατημένη. Οι απελευθερώσεις αποθεμάτων αποτελούν βραχυπρόθεσμες, προσωρινές λύσεις που συχνά αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν διαρθρωτικά ζητήματα εφοδιασμού. Η Standard Chartered εκτιμά ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει αποκόψει περίπου 8 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως από τις παγκόσμιες αγορές. Αυτό σημαίνει ότι η συνολική απελευθέρωση άνω των 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τον IEA – με τη συμμετοχή των ΗΠΑ ύψους 172 εκατομμυρίων βαρελιών – αρκεί για να καλύψει το έλλειμμα μόνο για 50 ημέρες.

Η πραγματική αιτία της στενότητας παραμένει η ουσιαστική αδρανοποίηση των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα κρισιμότερα ναυτικά περάσματα του πλανήτη. Με Ιρανούς αξιωματούχους να δηλώνουν ότι ο υδάτινος δρόμος θα παραμείνει κλειστός για τα περισσότερα εμπορικά πλοία λόγω παραβιάσεων της εκεχειρίας, μόλις το 5% των προπολεμικών επιπέδων ναυτιλίας διέρχεται επί του παρόντος.

Το Ιράν δίνει προτεραιότητα σε σκάφη από Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Ιράκ και Πακιστάν, υπό την προϋπόθεση καταβολής διοδίων άνω του 1 εκατομμυρίου δολαρίων ανά πλοίο και τήρησης των πρωτοκόλλων της Ισλαμικής Φρουράς Επανάστασης (IRGC). Τα ασφάλιστρα έχουν εκτοξευθεί έως και δέκα φορές, καθιστώντας τη διέλευση απαγορευτική.

«Η ζημιά στην εμπιστοσύνη είναι μόνιμη»

Ο επικεφαλής του IEA, Fatih Birol, δήλωσε σχετικά ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν θα έχει μόνο άμεσες επιπτώσεις, αλλά θα αλλάξει μόνιμα τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, επιταχύνοντας τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η πυρηνική και η ηλεκτροκίνηση – εις βάρος της μελλοντικής ζήτησης πετρελαίου.

Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα The Guardian, ο Birol τόνισε ότι «η αντίληψη για τον κίνδυνο και την αξιοπιστία θα αλλάξει ριζικά. Οι κυβερνήσεις θα αναθεωρήσουν τις ενεργειακές τους στρατηγικές. Θα υπάρξει σημαντική ώθηση στις ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια, καθώς και περαιτέρω στροφή προς ένα πιο καθαρό, ηλεκτροδοτούμενο μέλλον. Αυτό θα μειώσει τις βασικές αγορές πετρελαίου, με μόνιμες συνέπειες για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές».

Η δήλωση αυτή έρχεται με το Brent να διαπραγματεύεται πάνω από 107 δολάρια και τη φυσική προσφορά σε ασφυκτική πίεση. Ο Birol δεν δίστασε να χαρακτηρίσει την τρέχουσα κρίση «μεγαλύτερη από όλες τις μεγαλύτερες κρίσεις μαζί», λέγοντας ότι ο πλανήτης ήταν τόσο «τυφλός» ώστε να επιτρέψει η παγκόσμια οικονομία να είναι «όμηρος» ενός στενού μερικών χιλιομέτρων.

Παράλληλα, προειδοποίησε το Ηνωμένο Βασίλειο για τα σχέδιά του σχετικά με την εκστρατεία γεωτρήσεων στη Βόρεια Θάλασσα, υποστηρίζοντας ότι δεν θα προσφέρουν κανένα άμεσο όφελος. «Δεν θα δώσουν σημαντική ποσότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου για πολλά χρόνια και δεν θα κάνουν καμία σημαντική διαφορά σε αυτήν την κρίση», δήλωσε, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι οποιαδήποτε επέκταση στη Βόρεια Θάλασσα «μπορεί να μην έχει επιχειρηματικό νόημα».

Αντίφαση ή στρατηγική στροφή;

Ενώ η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων προσφέρει στιγμιαία ανακούφιση σε Ευρωπαίους αγοραστές, η μακροπρόθεσμη εκτίμηση του Birol φαίνεται να συγκρούεται με την τρέχουσα πραγματικότητα: η JPMorgan υποστηρίζει ότι οι τιμές μπορεί να χρειαστεί να αυξηθούν περαιτέρω για να προκληθεί καταστροφή ζήτησης, ενώ η Goldman Sachs εκτιμά ότι η παραγωγή πετρελαίου στον Κόλπο είναι μειωμένη κατά 57% σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα. Αυτά είναι ξεκάθαρα σήματα έλλειψης, όχι αποδείξεις ενός συστήματος ορυκτών καυσίμων που υποχωρεί.

Ωστόσο, η οπτική του IEA βασίζεται σε μια διαφορετική εκτίμηση: όσο παρατείνεται η κρίση και όσο περισσότερο οι τιμές παραμένουν σε δυσθεώρητα ύψη, τόσο πιο γρήγορα θα ωριμάζουν οι επενδύσεις σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Τα στρατηγικά αποθέματα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν ένα μόνιμο γεωπολιτικό ρήγμα.

Η Ευρώπη, που ήδη απορροφά σημαντικό μέρος του αμερικανικού όξινου αργού, βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα: να συνεχίσει να βασίζεται σε προσωρινές απελευθερώσεις αποθεμάτων και σε ασταθείς θαλάσσιες οδούς, ή να επιταχύνει τη μετάβαση που ο Birol περιγράφει ως αναπόφευκτη. Η απάντηση πιθανότατα δεν θα κριθεί άμεσα αλλά από τις στρατηγικές επιλογές που θα γίνουν τα επόμενα χρόνια – υπό το βάρος μιας κρίσης που έχει ήδη χαρακτηριστεί ως η μεγαλύτερη στην ιστορία.

Διαβάστε επίσης:

ΟΤΕ: Αγόρασε 216.590 ίδιες μετοχές έναντι 3,9 εκ. ευρώ

STOXX: Σε ισχύ από 21/9 η αναβάθμιση της Ελλάδας σε ανεπτυγμένη αγορά – Εισροές προς τράπεζες βλέπει η Eurobank Equities

Χρυσός: Πτώση καθώς οι προσπάθειες επανεκκίνησης των ειρηνευτικών συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν σκοντάφτουν