Ο χρυσός των Μακεδόνων αλλιώς – Ή πώς «μεταφράζεται» αλγοριθμικά η αρχαιότητα

Πώς μπορεί να διαβαστεί αλγοριθμικά η αρχαιότητα; Πώς μπορεί να γίνει η ψηφιακή οπτικοποίησή της; Και πώς εντέλει μπορεί να αποδοθεί η «άλλη» εικόνα ενός χρυσού στεφανιού αίφνης; Η απάντηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, όπου καλλιτέχνες από την Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων επιχειρούν μία διαφορετική δημιουργική προσέγγιση στα χρυσά κοσμήματα της αρχαιότητας, που εκτίθενται στο μουσείο. Μέσα από την έκθεση «Di<Au>logues» και στο πλαίσιο ερευνητικού και καλλιτεχνικού έργου οι δημιουργοί αντλώντας έμπνευση από στεφάνια, ενώτια, διαδήματα και διακοσμητικά μοτίβα υψηλής τεχνικής δεξιοτεχνίας διερευνούν όχι την εξωτερική τους μορφή αλλά τη βαθύτερη δομική τους λογική: Τη ρυθμικότητα, τη συμμετρία, την επανάληψη και τη λεπτομερή οργάνωση της μορφής.

Ο τίτλος της έκθεσης, που εγκαινιάζεται στις 30 Μαρτίου υποδηλώνει άλλωστε ένα ζωντανό διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Τα αριστουργήματα της αρχαιότητας λειτουργούν ως φορείς μορφολογικής γνώσης ενώ οι σύγχρονες ψηφιακές πρακτικές δεν τα αντιγράφουν αλλά τα αναλύουν και τα μεταφράζουν σε νέες οπτικές γλώσσες. Η ύλη του χρυσού μετασχηματίζεται έτσι, σε κώδικα και ο κώδικας σε δυναμική μορφή. Και όλα αυτά μέσα από αλγοριθμικό και παραμετρικό σχεδιασμό, με χρήση τεχνολογιών όπως Node.js και P5.js καθώς οι καλλιτέχνες κλήθηκαν να μετατρέψουν την έρευνά τους σε σχεδιαστικούς κανόνες.

Ο θεατής και η διαδραστικότητα

Ως προς το αποτέλεσμα, μορφολογικά μοτίβα μετατράπηκαν σε μαθηματικούς κανόνες και συστήματα δυναμικών σωματιδίων ενώ γενετικοί αλγόριθμοι παρήγαγαν παραλλαγές που εξελίσσονται σε πραγματικό χρόνο, ώστε η τεχνολογία να μην λειτουργεί ως αυτοσκοπός αλλά ως εργαλείο ερμηνείας και δημιουργικής μετάφρασης της αρχαίας αισθητικής. Έτσι, ένα χρυσό στεφάνι μετασχηματίστηκε σε σύστημα δυναμικών σωματιδίων (particles), ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο εξελίχθηκε σε γενετικό αλγόριθμο παραλλαγών, ενώ ένα διάδημα απέκτησε δυναμική γεωμετρία που μεταβάλλεται σε πραγματικό χρόνο. Η προσέγγιση αυτή επανατοποθετεί το κόσμημα όχι μόνο ως αρχαίο αντικείμενο-τέχνεργο αλλά ως γενεσιουργό μορφολογικό σύστημα ικανό να παράγει πολλαπλές ψηφιακές οπτικοποιήσεις.

Κεντρικό στοιχείο της έκθεσης αποτελεί η διαδραστικότητα. Ο θεατής δεν παραμένει παθητικός παρατηρητής, αλλά γίνεται ενεργός συνδιαμορφωτής του έργου. Μέσω αισθητήρων και παραμετρικών μεταβλητών, η παρουσία και η κίνησή του επηρεάζουν τη μορφή, τη φωτεινότητα και τη δομή των ψηφιακών συνθέσεων. Έτσι, η εμπειρία μετατρέπεται σε διαδικασία ανάγνωσης και ταυτόχρονα παραγωγής νοήματος.

Εικαστικά έργα, τεχνολογία και οικονομικά

Στο πλαίσιο αυτό ο Καραμανλής Βίκτωρας δημιούργησε ένα διαδραστικό έργο με τίτλο «All that shines/ Almost a Pile of Gold», που τοποθετεί τον επισκέπτη μέσα σε έναν εφήμερο πλούτο. Χρησιμοποιώντας αλληλεπίδραση σε πραγματικό χρόνο, περιηγείται, παραμορφώνει και αναδιαμορφώνει ο ίδιος το περιβάλλον.

Το έργο «Luxury problems» του Αθανάσιου Κόκκινου είναι ένα διαμεσικό (intermedia) data-driven animation, που συνδυάζει εικαστικές τέχνες, τεχνολογία και οικονομικά δεδομένα, μετατρέποντας τις ιστορικές μεταβολές της τιμής του χρυσού σε μία εικόνα που αναπνέει, εκφράζοντας την ένταση και τη ρευστότητα της αγοράς. Η εικόνα είναι ένα ψηφιακό κολάζ που προέκυψε από τη σύνθεση λεπτομερειών από τέσσερις εικόνες καταγραφής χρυσών κοσμημάτων της συλλογής του ΑΜΘ ενώ στη συνέχεια, μέσω του λογισμικού Processing, η εικόνα αυτή αποκτά κίνηση σύμφωνα με τις διακυμάνσεις της τιμής του χρυσού, μετατρέποντας τα δεδομένα σε οπτική πληροφορία και εστιάζοντας στην εμπειρία της αγοράς ως ζωντανό οργανισμό.

Ο Γιώργος Κρεμασμένος δημιούργησε το «Moving Parts», ένα διαδραστικό ψηφιακό έργο που υλοποιήθηκε σε p5.js και χρησιμοποιεί την κάμερα για ανίχνευση κίνησης σε πραγματικό χρόνο. Κάθε μετατόπιση του χεριού ή του σώματος έτσι, “ενεργοποιεί” την αντίστοιχη περιοχή της εικόνας: τα pixels αλλοιώνονται και αντικαθίστανται τοπικά από φωτογραφίες των εκθεμάτων της έκθεσης, τα οποία σχετίζονται με το χρυσό από την αρχαιότητα έως σήμερα. Με αυτό τον τρόπο, ο θεατής δεν παρατηρεί απλώς το υλικό, το ανασυνθέτει δυναμικά.

Η ανθρώπινη παρουσία

Το «Golden RelATIOns» του Κωνσταντίνου Νίκου είναι εξάλλου, ένα διαδραστικό αλγοριθμικό έργο που μεταφράζει την ανθρώπινη παρουσία σε ένα δυναμικό πλέγμα χρυσών κόμβων. Κάθε επισκέπτης ενεργοποιεί τη γένεση μιας χρυσής σφαίρας, η οποία συνδέεται με τις ήδη υπάρχουσες, σχηματίζοντας ένα συνεχώς εξελισσόμενο δίκτυο σχέσεων.

Όπως ο χρυσός στην αρχαιότητα λειτουργούσε ως φορέας κοινωνικών, τελετουργικών και συμβολικών δεσμών, έτσι και εδώ μια αλγοριθμική αναπαράσταση του μετατρέπεται σε μορφοκλασματική(fractal) φόρμα αναδεικνύοντας τη συλλογική παρουσία.

Μια ψηφιακή σπουδή πάνω στην έννοια της μεταβολής και της μνήμης επιχειρεί η Χριστίνα Σπυροπούλου με το έργο της «Aurum». Εδώ ένα αρχαίο μακεδονικό τεχνούργημα αποσυντίθεται σε χιλιάδες τρισδιάστατα θραύσματα, τα οποία φέρουν το βάρος και τη λάμψη του υγρού χρυσού. Μέσω ενός περιβάλλοντος p5.js, η ύλη «σφυρηλατείται» σε
πραγματικό χρόνο, γεφυρώνοντας την απαράμιλλη λεπτότητα της αρχαίας μακεδονικής χρυσοχοΐας με την αλγοριθμική ακρίβεια. Η κίνηση του θεατή στο μεταξύ διαταράσσει τη συνοχή του, προκαλώντας μια έκρηξη χρυσών θραυσμάτων και ένα μοναδικό ηχητικό αποτύπωμα. Σε έναν αέναο κύκλο αποδόμησης και ανασύνθεσης, τα θραύσματα επιστρέφουν μαγνητικά στην αρχική τους μορφή, υπενθυμίζοντας πως η παράδοση παραμένει ένας άφθαρτος συνδετικός ιστός.

Ο Δημήτρης Τραπέρας τέλος, με το έργο του «Ὁ χρυσός κοσμεῖ τόν χαλκόν» παραθέτει έναν διάλογο μεταξύ δύο μετάλλων. Της χάλκινης αρχαιοελληνικής περικεφαλαίας, σύμβολο της πολεμικής ανδρείας των αρχαίων Μακεδόνων με τα χρυσά λουλούδια και τα φύλλα από τα άφθαρτα ταφικά στεφάνια, που «ζωντανεύουν» μέσα από τις φωνές των επισκεπτών. Οι πρόγονοί μας συνεχίζουν έτσι, να ζουν και να τιμώνται όσο η μνήμη μετατρέπεται σε λόγο.

Γέφυρα του παρόντος με το παρελθόν

Σε γενικές γραμμές ο σκοπός της έκθεσης είναι να γεφυρώσει την ιστορική χειροτεχνική γνώση με τις σύγχρονες μορφές υπολογιστικής έκφρασης αναδεικνύοντας τη διαχρονική συνέχεια της δημιουργικής σκέψης και τη δυνατότητα του παρελθόντος να λειτουργεί ως ζωντανή πηγή έμπνευσης για το παρόν.

Ο σχεδιασμός, η έρευνα και ο συντονισμός της δράσης έγινε από το δρα Νικόλαο Κωνσταντίνου, Ε.ΔΙ.Π. Τμήματος Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης, Σχολή Καλών Τεχνών, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και τον δρα Δημήτριο Τραπέρα, αναπληρωτή καθηγητή Τμήματος Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης, Σχολή Καλών Τεχνών, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Επιστημονικός υπεύθυνος είναι ο Νίκος Παπαδημητρίου, επίκουρος καθηγητής Τμήματος Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τεχνης, Σχολή Καλών Τεχνών, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ενώ ο γενικός συντονισμός έγινε από την γενική διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης Αναστασία Γκαδόλου.

Η έκθεση θα μείνει διαρκέσει ως τις 30 Ιουνίου.

Διαβάστε επίσης:

Bitcoin: Η μεγαλύτερη λήξη options ύψους 14 δισ. δολαρίων συγκρούεται με την αναταραχή στην Μέση Ανατολή

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Ένα βήμα πριν αναπτύξει ναυτικές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο, λένε οι FT

​Φροντίζοντας την Ακοή μας – Απλές απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα