Ίσως η μόνη ειρηνική και αποτελεσματική αντίδραση που απομένει πλέον απέναντι στη συμπεριφορά της Ζωής Κωνσταντοπούλου είναι η αποχώρηση: να μιλά στη Βουλή και να αδειάζει η αίθουσα, να εμφανίζεται σε εκδηλώσεις και το κοινό να σηκώνεται και να φεύγει. Να της στείλουν όλοι το μήνυμα ότι ένα όριο ευπρέπειας και σεβασμού στον δημόσιο διάλογο έχει ξεπεραστεί.

Η πολιτική αντιπαράθεση είναι θεμιτή και αναγκαία. Χωρίς σύγκρουση δεν προχωρά η δημοκρατία. Όμως άλλο η σκληρή κριτική και άλλο η συστηματική ένταση που μετατρέπει κάθε διαδικασία σε πεδίο προσωπικής αντιπαράθεσης. Δεν λέγεται «κηφήνες που κάθονται στα έδρανα» για τους βουλευτές της ΝΔ. Απλά δεν λέγεται. Δεν είναι δυνατόν να αποκαλεί έναν υπουργό «ελεεινό υποκείμενο». Απλά δεν μπορεί να τον αποκαλεί έτσι. Αυτά κάνει όμως και έτσι βρίσκεται στην επικαιρότητα: ως ο νταής των τριακοσίων.

Δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε η εκατοστή. Η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας συνδέεται διαρκώς με επεισόδια υψηλών τόνων, διακοπές, χαρακτηρισμούς και μια συνεχή αμφισβήτηση όχι μόνο πολιτικών επιλογών αλλά και των ίδιων των θεσμικών διαδικασιών.

Μπορεί κανείς να διακρίνει δύο βασικές μορφές αυτής της στάσης. Η πρώτη εκδηλώνεται εντός θεσμικού πλαισίου. Στη Βουλή, για παράδειγμα, η ένταση συχνά ανεβαίνει απότομα, με λεκτικές εκρήξεις, επιπλήξεις προς το προεδρείο ή χαρακτηρισμούς προς πολιτικούς αντιπάλους. Η πολιτική συζήτηση υποχωρεί και στη θέση της κυριαρχεί το θέαμα της σύγκρουσης. Το κοινό που παρακολουθεί δεν ενημερώνεται για τα επιχειρήματα των πλευρών, αλλά για το ποιος φώναξε περισσότερο και ποιος αποχώρησε οργισμένος.

Η δεύτερη μορφή αφορά εξωθεσμικές συγκρούσεις: παρεμβάσεις σε δημόσιους χώρους, εντάσεις με αστυνομικές αρχές, καβγάδες σε πορείες ή σε περιστατικά που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με ψυχραιμία. Εδώ η σύγκρουση αποκτά συμβολικό χαρακτήρα και παρουσιάζεται ως μάχη απέναντι σε ένα σύστημα που υποτίθεται ότι λειτουργεί εχθρικά. Ωστόσο, όταν αυτή η στάση γίνεται μόνιμο μοτίβο, δημιουργείται η εντύπωση ότι η ένταση δεν είναι μέσο αλλά αυτοσκοπός.

Οι πιο πρόσφατοι καυγάδες με υπουργούς και η ιδιαίτερα βαριά φρασεολογία συσπειρώνουν ένα ακροατήριο που ήδη συμφωνεί πολιτικά μαζί της, αλλά ταυτόχρονα απομακρύνουν ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας που αναζητά νηφαλιότητα και σοβαρότητα στον δημόσιο λόγο.

Το πρόβλημα δεν είναι ιδεολογικό και δεν αφορά τα κόμματα ή την ουσία των πολιτικών θέσεων. Στη δημοκρατία χωρούν όλες οι απόψεις, ακόμη και οι πιο ριζοσπαστικές. Το πρόβλημα είναι ζήτημα συμπεριφοράς και δεν θα αλλάξει εάν δεν αλλάξει στάση και το ακροατήριο. Όσο περισσότερο παραληρεί, τόσο ο αλγόριθμος διευρύνει το ακροατήριο. Πολλοί την παρακολουθούν πλέον ως διασκέδαση, ως φαινόμενο, ως παρεκτροπή, επειδή η ίδια δεν παράγει πολιτική· παράγει θέαμα.

Η λογοκρισία δεν είναι λύση. Μένει, λοιπόν, ένα παλιό αλλά ισχυρό όπλο: η αδιαφορία.

Η αποχώρηση, φυσική ή συμβολική, είναι μια μορφή πολιτικής στάσης. Όταν το ακροατήριο δεν χειροκροτεί, όταν οι συνομιλητές δεν εμπλέκονται σε έναν φαύλο κύκλο φωνών, όταν η αίθουσα αδειάζει, υπάρχει ελπίδα. Κάποτε θα βαρεθεί. Όπως βαριέται ο κάθε μικρός νταής που κοροϊδεύει και δέρνει τα άλλα παιδάκια στο σχολείο.

Διαβάστε επίσης

Νίκη Κεραμέως: Ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο στοίχημα