Στις 21 Νοεμβρίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε δελτίο Τύπου, με το οποίο ανακοίνωσε την παραπομπή της Ελλάδας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξαιτίας της μη εναρμόνισης της εθνικής νομοθεσίας με τους κανόνες της Ε.Ε. περί κοινωνικής ασφάλισης και ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

Η ελληνική νομοθεσία

Ο Έλληνας νομοθέτης έχει θεσπίσει συγκεκριμένα κριτήρια για τη χορήγηση οικογενειακών επιδομάτων τόσο σε υπηκόους της Ε.Ε. όσο και σε υπηκόους τρίτων χωρών. Τα επιδόματα αυτά περιλαμβάνουν διάφορα κοινωνικά βοηθήματα που χορηγούνται από την ελληνική πολιτεία, όπως το επίδομα παιδιού, το επίδομα γέννησης και άλλα.

Σύμφωνα με την ισχύουσα ελληνική ρύθμιση, οι πολίτες της Ε.Ε. μπορούν να υποβάλουν αίτηση για τα εν λόγω επιδόματα μόνο εφόσον διαμένουν μόνιμα στην Ελλάδα επί πέντε έτη. Για τους υπηκόους τρίτων χωρών, το κατώτατο όριο είναι τα δώδεκα έτη διαμονής.

Η διαφαινόμενη αντίθεση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο

Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεούνται να τηρούν τους κανόνες του ενωσιακού δικαίου και να αποφεύγουν οποιαδήποτε παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του.

Οι κανόνες της Ε.Ε. για τον συντονισμό της κοινωνικής ασφάλισης (Κανονισμός 883/2004) διασφαλίζουν ότι οι πολίτες της Ένωσης που μετακινούνται σε άλλο κράτος-μέλος για εργασία δεν χάνουν τα δικαιώματά τους σε συντάξεις, υγειονομική περίθαλψη, οικογενειακά επιδόματα και επιδόματα ανεργίας.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων (Κανονισμός 492/2011 και άρθρο 45 ΣΛΕΕ) εγγυάται ότι οι πολίτες της Ε.Ε. απολαμβάνουν ίσης μεταχείρισης με τους ημεδαπούς ως προς την πρόσβαση στην απασχόληση, στις συνθήκες εργασίας και στα κοινωνικά ή φορολογικά οφέλη.

Οι διατάξεις αυτές οδηγούν στο σαφές συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να υφίσταται εθνικός νόμος που να εισάγει διακρίσεις στη μεταχείριση εργαζομένων που προστατεύονται από το ενωσιακό δίκαιο. Η προϋπόθεση διαμονής συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας αποτελεί αυτοτελές εμπόδιο, το οποίο οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζουν.

Ζήτημα ανακύπτει και για τους υπηκόους τρίτων χωρών που εργάστηκαν νομίμως σε άλλο κράτος-μέλος και απέκτησαν εκεί δικαιώματα ίσης μεταχείρισης. Βασική αρχή του ευρωπαϊκού οικοδομήματος αποτελεί η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών. Κατά συνέπεια, όταν ένα κράτος χορηγεί δικαιώματα σε υπήκοο τρίτης χώρας, όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να τα αναγνωρίζουν και να τα σέβονται χωρίς πρόσθετους περιορισμούς. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ελλάδα πρέπει να χορηγεί τα ίδια δικαιώματα σε αυτήν την κατηγορία εργαζομένων.

Η αναπόφευκτη σύγκρουση

Προς το τέλος του 2023, τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέστειλαν επίσημη επιστολή στις ελληνικές αρχές. Η επιστολή ανέφερε τις ανησυχίες της Επιτροπής για τη συμβατότητα της ελληνικής επίμαχης νομοθεσίας με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Με την εν λόγω διαδικασία, η Ελλάδα κλήθηκε να υποστηρίξει επαρκώς τη θέση της ή να προχωρήσει σε τροποποίηση των κρίσιμων διατάξεων.

Η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται ότι δεν ανταποκρίθηκε επαρκώς στις οχλήσεις των Ευρωπαίων. Η Επιτροπή εξέδωσε τον Ιούλιο του 2024 αιτιολογημένη γνώμη, εκθέτοντας τις νομικές αιτιάσεις της για τη παραπομπή της Ελλάδας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Άγνοια ή λελογισμένο ρίσκο του «Έλληνα νομοθέτη»;

Η κυβέρνηση, μέσω των συγκεκριμένων διατάξεων, επιδιώκει να εξοικονομήσει πόρους με στόχο να τους κατευθύνει αποκλειστικά στην ελληνική οικογένεια, ιδίως στα νέα ζευγάρια. Αναμφίβολα, τέτοιες νομοθετικές πρωτοβουλίες είναι σημαντικές για την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος της χώρας και για τη στήριξη του ελληνικού νοικοκυριού.

Ωστόσο, τα εν λόγω μέτρα δύσκολα θα «αντέξουν» νομικά ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων συνιστά θεμέλιο λίθο των οικονομικών δικαιωμάτων των Ευρωπαίων πολιτών, και το Δικαστήριο σπανίως αποδέχεται περιορισμούς που εισάγουν διακρίσεις.

Η ελληνική νομοθετική «ατμομηχανή», δηλαδή οι νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, οφείλει να ερευνά τα οφέλη και τα κόστη κάθε νομοθετήματος και να μεριμνά για τις πιθανές αποτυχίες του. Η αντίθεση με το ευρωπαϊκό δίκαιο εισάγει την Ελλάδα σε έναν αέναο κύκλο τροποποιήσεων των ήδη υπαρχουσών διατάξεων, διακυβεύοντας τη ratio του νόμου, που είναι η αντιμετώπιση του δημογραφικού ζητήματος.

Σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για εύκολη αποστολή των επιτροπών. Ωστόσο, η Ελλάδα διαθέτει τα μέσα και το έμψυχο δυναμικό για να ανταποκριθεί στις περιστάσεις και να δοθούν μόνιμες και ασφαλείς «ανάσες» στη κοινωνία.