Κάποια στρατόπεδα ήταν παρατημένα και άδεια. Κάποια παλιά κτήρια του Δημοσίου ήταν ερείπια. Κάποια οικόπεδα λειτουργούσαν ως περιφραγμένοι σκουπιδότοποι. Εκεί θα χτιστούν τα καινούργια σπίτια, τα οποία δεν δίνουν λύση εκατό τοις εκατό στο στεγαστικό αλλά κάτι κάνουν, καλύτερα από το τίποτα.

Ο νέος νόμος για την κοινωνική κατοικία, που εισηγήθηκε η Δόμνα Μιχαηλίδου και ψηφίστηκε στη Βουλή, δεν κάνει καμία επανάσταση. Όλα τα μέτρα έχουν εφαρμοστεί σε άλλα κράτη, δηλαδή δεν υπάρχει κάποια καινοτομία. Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής κάνει μια αρχή με ρεαλιστικά εργαλεία, δανεισμένα από εμπειρίες που δοκιμάστηκαν και απέδωσαν.

Η «κοινωνική αντιπαροχή», η κοινωνική μίσθωση, τα προγράμματα επιδότησης για ευάλωτες ομάδες, η αναγνώριση της τρίτεκνης ιδιότητας, όλα μαζί συνθέτουν μια πρώτη σοβαρή προσπάθεια να χτιστεί ένα θεσμικό πλαίσιο που έλειπε. Στην Ελλάδα η κατοικία αντιμετωπίστηκε επί δεκαετίες ως ατομική υπόθεση, αν εξαιρέσουμε τις εργατικές πολυκατοικίες που ήταν λίγες. Αδρομερώς, για να δώσουμε εικόνα, τον 20ό αιώνα αναγέρθηκαν 150 οικιστικά συγκροτήματα σε όλη τη χώρα, περίπου 11.000 διαμερίσματα, πιο πολύ σαν γκέτο για χαμηλά εισοδήματα. Εδώ και μισόν αιώνα δεν έχει υπάρξει κάποια σοβαρή πρωτοβουλία.

Η ιδιοκατοίκηση θεωρούνταν δεδομένη μέχρι πολύ πρόσφατα, που το ενοίκιο ξεκίνησε να κατατρώει τον μισθό των εργαζόμενων. Καταγράφεται μια βαθιά κοινωνική μετατόπιση. Το νέο νομοθέτημα για την κοινωνική κατοικία δεν θα επιλύσει δια μαγείας το πρόβλημα. Ακριβώς επειδή δεν υπόσχεται θαύματα, δείχνει να κινείται στη σωστή κατεύθυνση.

Η κοινωνική αντιπαροχή αξιοποιεί τη δημόσια περιουσία σε σύμπραξη με ιδιώτες, με την προϋπόθεση ότι ένα σημαντικό ποσοστό των νέων διαμερισμάτων θα επιστρέψει στην κοινωνία με χαμηλό ενοίκιο. Το υπόλοιπο παραμένει στα χέρια της αγοράς. Δηλαδή στα χέρια των εγολάβων, των επενδυτών, του κεφαλαίου. Υπάρχει άλλη λύση άραγε; Να αναλάμβανε το Δημόσιο να τα χτίσει και να τα ανακαινίσει; Δύσκολα θα έβγαινε το πλάνο. Οπότε πάμε στη μέθοδο που είναι δοκιμασμένη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι ανάλογες συνεργασίες δημιούργησαν χιλιάδες κατοικίες για φοιτητές, νέες οικογένειες ή ευάλωτα νοικοκυριά.

Οι στόχοι που θέτει το υπουργείο είναι εφικτοί: 5.000 διαμερίσματα στην πρώτη φάση, με τουλάχιστον 1.500 κοινωνικές κατοικίες, και προοπτική να φτάσουν τις 20.000. Δεν αρκούν για να καλύψουν το σύνολο της ζήτησης αλλά σε ένα τοπίο όπου για δεκαετίες δεν υπήρξε καμία πολιτική για τη στέγη, η εκκίνηση έχει τη σημασία της. Το κρίσιμο είναι να υπάρξει συνέχεια, συνέπεια και σωστή διαχείριση, ώστε τα πρώτα παραδείγματα να μην μείνουν βιτρίνα αλλά να αποτελέσουν μοντέλο προς μίμηση.

Η αντιπολίτευση κατήγγειλε τον νόμο ως αποσπασματικό και ανεπαρκή. Σωστά επισημαίνει ότι δεν λύνει το πρόβλημα στο σύνολό του. Όμως ποια παρέμβαση θα μπορούσε; Η Μιχαηλίδου επέλεξε μέτρα που λειτουργούν σε Γαλλία, Πορτογαλία, Ολλανδία, Καναδά, προσαρμόζοντάς τα στην ελληνική πραγματικότητα. Σε μια πολιτική σκηνή όπου το «όλα ή τίποτα» κυριαρχεί, αυτή η προσγείωση στον ρεαλισμό είναι μια χαρά.