Από τη μια ένα ριζοσπαστικό καλλιτεχνικό κίνημα, που ανέτρεπε το κατεστημένο και θα γινόταν το ορόσημο για τον μοντερνισμό του 20ού αιώνα: η Ρωσική Πρωτοπορία. Και από την άλλη ο «πόλεμος της εικόνας», σοβιετικές γελοιογραφίες, που διακωμωδούσαν -γελοιοποιούσαν ορθότερα- τη σύγχρονη τέχνη με έναν τρόπο ελαφριάς προπαγάνδας, που εξυπηρετούσε το καθεστώς. Πώς θα μπορούσε να συναντηθούν;
Κατ’ αρχάς στη Μόσχα του β΄ μισού του 20ού αιώνα, όταν δύο συλλέκτες, ο ελληνικής καταγωγής Γιώργος Κωστάκης και ο Πωλονοεβραίος Γιάκοβ Ρούμπινσταϊν, διαμορφώνουν παράλληλα δύο από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές της εποχής τους. Και στη συνέχεια όμως, στη σύγχρονη εποχή.
Χάρις σε έναν καλλιτέχνη, που έχει συγκεντρώσει ένα σύνολο γελοιογραφιών, οι οποίες αποκαλύπτουν μία ακόμη πλευρά της κοινωνίας στη Σοβιετική Ένωση.
Το βήμα έτσι, που δίνεται μέσα από τις δύο αντίστοιχες, παράλληλες εκθέσεις στο MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη στη Θεσσαλονίκη συνιστά μια ενδιαφέρουσα πρόταση συνάντησης της Ρωσικής Πρωτοπορίας με τις προσπάθειες αποδόμησής της αλλά και της δυτικής τέχνης γενικότερα.
Οι δύο φίλοι συλλέκτες
«Πίσω από τις πόρτες. Ο Κωστάκης συναντά τον Ρούμπινσταϊν» είναι ο τίτλος της έκθεσης που φέρνει κοντά τους δύο συλλέκτες, που έζησαν την ίδια εποχή στη Μόσχα, αποτυπώνοντας την παράλληλη πορεία των δύο ανδρών, με τις πολύ ενδιαφέρουσες προεκτάσεις της, σε ό,τι αφορά την δραστηριότητά τους ως συλλέκτες.
Γιατί είναι σημαντικό, που ζώντας σε ένα περιβάλλον έντονων περιορισμών αυτοί οι άνθρωποι είχαν επιλέξει να ακολουθήσουν όχι την επίσημη αφήγηση της τέχνης αλλά την εσωτερική τους πυξίδα – τη διαίσθηση, το πάθος και την πίστη στην αξία της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Ο σημαντικότερος διεθνώς συλλέκτης έργων της Ρωσικής Πρωτοπορίας Γιώργος Κωστάκης διέσωσε και ανέδειξε ένα κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία της τέχνης που για δεκαετίες βρέθηκε στο περιθώριο της επίσημης σοβιετικής πολιτικής.
Την ίδια περίοδο, ο Γιάκοβ Ρούμπινσταϊν συγκροτεί μια κάπως διαφορετική συλλογή. Το ενδιαφέρον του στρέφεται στον μοντερνισμό και τον συμβολισμό, στο θέατρο, στα σκηνικά και τα κοστούμια, στην εικονογράφηση παραμυθιών και λογοτεχνικών αφηγήσεων, σε έργα που διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την εικόνα, την αφήγηση και τη φαντασία
Και οι δύο συλλέκτες, που γνωρίζονταν μεταξύ τους και είχαν φιλικές σχέσεις, είχαν ένα ακόμη καθοριστικό κοινό: Ότι είχαν ξεφύγει από το αισθητικό δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού που κυριαρχούσε στη σοβιετική πολιτιστική σκηνή.
Οι διαφορετικές ματιές
Η έκθεση έτσι, φέρνει για πρώτη φορά αυτές τις δύο συλλεκτικές διαδρομές σε διάλογο, όχι ως αντίθετες ιστορίες αλλά ως δύο διαφορετικές ματιές πάνω στην ίδια εποχή, την ίδια πόλη και τα ίδια ερωτήματα γύρω από την τέχνη και τη νεωτερικότητα.
Στο πλαίσιο αυτό αναπτύσσονται και οι θεματικές: Γυναικείες μορφές που εμφανίζονται ως μούσες, αντικείμενα επιθυμίας, πρωταγωνίστριες ή προβολές κοινωνικών στερεοτύπων προσκαλώντας το κοινό να αναστοχαστεί πάνω στους μηχανισμούς του βλέμματος και της αναπαράστασης.
Επίσης παραμύθια, θρύλοι και λογοτεχνικές αφηγήσεις ζωντανεύουν μέσα από μορφές όπως ο Τσάρος Σουλτάνος, ο Doctor Miracle, οι ιστορίες του Σοπέν και της Γεωργίας Σάνδη ή οι σκοτεινές εικόνες του Μακάβριου Χορού, αποκαλύπτοντας τη διαχρονική δύναμη της αφήγησης στην τέχνη.
Και ακόμη εσωτερικά σπιτιών, δωμάτια, έπιπλα και σκηνές κατοίκησης γίνονται μάρτυρες της ιδιωτικής ζωής στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Δίπλα τους αναπτύσσεται ο κόσμος του δρόμου: Καλλιτέχνες του θεάματος, περιπλανώμενοι, άνθρωποι του περιθωρίου και πρόσωπα που συνήθως μένουν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις της ιστορίας.
Αλλά και μια σπάνια ενότητα έργων, που δημιουργήθηκαν στα γκουλάγκ, εικόνες που δεν καταγράφουν μόνο μια ιστορική πραγματικότητα αλλά και την ανθεκτικότητα της καλλιτεχνικής δημιουργίας ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες.
Η έκθεση σε επιμέλεια Liubov Pchelkina έγινε εφικτή εξάλλου, χάρη και στην υποστήριξη της εγγονής του συλλέκτη Γιάκοβ Ρούμπινσταϊν, Τάνια Ρούμπινσταϊν-Χόροβιτς.
Η ιδεολογική μάχη
Παράλληλα, στην έκθεση «Γελοιοποιώντας τον Μοντερνισμό – Σοβιετικές γελοιογραφίες για την τέχνη από τη συλλογή του Γιούρι Αλμπέρτ» αποτυπώνονται μέσα από τις 24 σοβιετικές γελοιογραφίες του εννοιολογικού καλλιτέχνη και συλλέκτη στοιχεία της ιδεολογικής «μάχης» του σοσιαλιστικού ρεαλισμού εναντίον της «παρακμιακής» τέχνης της Δύσης.
Ήταν ένας ιδιότυπος και άκρως ενδιαφέρων «πόλεμος» αυτός μέσα από τον οποίο όμως, αναδεικνύεται παράλληλα το χιούμορ ως ιδεολογικό και διαχρονικό τελικά μέσο και βαλβίδα αποσυμπίεσης από παντός είδους αυστηρά συστήματα.
Σπάνιο το σύνολο εξάλλου, των γελοιογραφιών, που δημιουργήθηκαν την περίοδο 1930-1970 και φιλοξενήθηκαν στο περιοδικό «Κροκοντίλ» καθώς και σε άλλα έντυπα.
Μέσα από αυτές ο θεατής ανακαλύπτει -μεταξύ άλλων- την πολυεπίπεδη, καθημερινή ζωή της σοβιετικής κοινωνίας και μέσα σε αυτή, τις σχέσεις καλλιτεχνών και εξουσίας, όπως και καλλιτεχνών και κοινού, τις ίντριγκες των εκθεσιακών επιτροπών, τα προνόμια και τους φόβους των δημιουργών.
Αυτή η ιδιότυπη σχέση των εικόνων αυτών με την πραγματικότητα ήταν και το έναυσμα της δημιουργίας της συλλογής από τον Γιούρι Αλμπέρτ.
Όπως έχει επισημάνει ο ίδιος, οι δημιουργοί των γελοιογραφιών συχνά σατίριζαν έργα, που δεν είχαν δει ποτέ ενώ το κοινό διαμόρφωνε την αντίληψή του για τον μοντερνισμό μέσα από αυτές τις παραμορφωμένες αναπαραστάσεις. Και το αποτέλεσμα ήταν, να έχει παραχθεί μέσα από την σάτιρα μια φανταστική εκδοχή της μοντέρνας τέχνης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει μάλιστα το γεγονός, ότι οι εικόνες αυτές έρχονται σε αντιπαράθεση με τα αυθεντικά έργα από τη Συλλογή Κωστάκη, που παρουσιάζονται σε μόνιμη βάση στο μουσείο.
Μια συνύπαρξη που αποκαλύπτει όχι μόνο τη σύγκρουση διαφορετικών αισθητικών αντιλήψεων αλλά και τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η ιδεολογία επηρεάζει την πρόσληψη της τέχνης.
Η επιμέλεια της έκθεσης εδώ είναι της Μαρίας Τσαντσάνογλου.
Πληροφορίες
MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη (Κολοκοτρώνη 21, Μονή Λαζαριστών, Θεσσαλονίκη)
«Πίσω από τις πόρτες. Ο Κωστάκης συναντά τον Ρούμπινσταϊν»
«Γελοιοποιώντας τον Μοντερνισμό»
Διάρκεια: Ως 10 Ιανουαρίου 2027
Διαβάστε επίσης:
Από το Περιστέρι στην Αίγυπτο – Επιστροφή αρχαιοτήτων από την Ελλάδα
«Τρέχω και δε φτάνω»: Μια μοναδική παράσταση για το ρόλο του χρόνου στη ζωή μας
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
- Κυρανάκης: Στις επόμενες εκλογές θα συγκριθούν προγράμματα και πεπραγμένα
- ΕΚΟ Ράλλυ Ακρόπολις: Να τι λένε οι οδηγοί για τον αγώνα
- Αναπτυξιακός Νόμος: Παράταση έως τις 24 Ιουλίου για τα τρία καθεστώτα – Επιδοτήσεις έως 75%
- BriQ Properties: Νέα αγορά μετοχών από την Ευτυχία Κουτσουρέλη ύψους 903.000 ευρώ
Μοιραστείτε την άποψή σας
ΣχόλιαΓια να σχολιάσετε χρησιμοποιήστε ένα ψευδώνυμο. Παρακαλούμε σχολιάζετε με σεβασμό. Χρησιμοποιείτε κατανοητή γλώσσα και αποφύγετε διατυπώσεις που θα μπορούσαν να παρερμηνευτούν ή να θεωρηθούν προσβλητικές. Με την ανάρτηση σχολίου, συμφωνείτε να τηρείτε τους Όρους του ιστότοπου contact Δημιουργήστε το account σας εδώ, για να κάνετε like, dislike ή report ακατάλληλα/προσβλητικά σχόλια.