Η ποίηση του βλέμματος – Φωτογραφίες του κόσμου από μια χαρισματική γυναίκα

Με τη Rolleiflex στο χέρι ταξίδεψε στην Ευρώπη και την Ασία με ιδιαίτερο σταθμό την Ελλάδα απαθανατίζοντας μέρη, πολλά από τα οποία έχουν αλλάξει εντελώς σήμερα αλλά και έναν τρόπο ζωής που φαίνεται απομακρυσμένος από τον τωρινό, συγκεχυμένο κόσμο μας. Στην δεκαετία του 1950 μάλιστα, έμενε συχνά στην Ύδρα, τόπο συνάντησης ενός στενού κύκλου φίλων, που περιλάμβανε τους καλλιτέχνες Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα και Τζον Κράξτον. Η Τζόαν Λι Φέρμορ (1912–2003), αγαπημένη σύζυγος του συγγραφέα Πάτρικ Λι Φέρμορ με τα εξαιρετικά του βιβλία για την Ελλάδα, μία προσωπικότητα από μόνη της συγκέντρωσε έτσι, ένα πλούσιο φωτογραφικό έργο, ένα μέρος του οποίου παρουσιάζεται από τις 9 Μαΐου στο ΓΑΚ / Ιστορικό Αρχείο -Μουσείο Ύδρας σε διοργάνωση του Μουσείου Μπενάκη.

Με τίτλο «Βλέμμα στον κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor», η έκθεση βασίζεται στο ομότιτλο λεύκωμα (The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor) και αποτελεί μια συνολική αναφορά στο φωτογραφικό έργο της καλλιτέχνιδας με εικόνες τόσο από την Ελλάδα, όπου εκείνη και ο σύζυγός της βρήκαν καταφύγιο για δεκαετίες, όσο και από τα ταξίδια τους ανά τον κόσμο.

Οι εικόνες της Ελλάδας

Όπως αναφέρει ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Ξαβιέ Φραντσέσκο Σάλομον, διευθυντής του Μουσείου Calouste Gulbenkian στη Λισαβόνα, παρουσιάζεται μια επιλογή από τις περίπου 5.000 φωτογραφίες, διαφάνειες και εκτυπώσεις εξ επαφής, που τράβηξε η Τζόαν Λι Φέρμορ στις δεκαετίες του 1940 και του1950 και σήμερα φυλάσσονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας. Στο διάστημα αυτό, απαθανάτισε εκπληκτικές εικόνες ταξιδεύοντας στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή, την Καραϊβική, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία, πέρα από την Ελλάδα.
Με τη φωτογραφική της μηχανή πάντα στις αποσκευές της κατέγραψε τις ιδιαιτερότητες του τοπίου και τους κατοίκους του αποτυπώνοντας εικόνες που αντανακλούν την καθαρότητα της ψυχής της, την αγάπη της για τους ανθρώπους, το θαυμασμό της για το μεγαλείο της φύσης και την ιστορία των τόπων. Η ματιά της εξάλλου, δεν επηρεάστηκε ούτε αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής και επομένως παρέμεινε ανόθευτη σε όλο της το εύρος.

Χαρακτηριστική ήταν και η διακριτικότητα της προσέγγισής της, όταν φωτογράφιζε τον κόσμο γύρω της, κατά καιρούς για λογαριασμό των περιοδικών Architectural Review και Horizon, καθώς και για τα δύο εμβληματικά βιβλία του συζύγου της για την Ελλάδα την «Μάνη» (1958) και την «Ρούμελη» (1966) αλλά τις περισσότερες φορές απλώς για την προσωπική της ευχαρίστηση.

Η ένθερμη φωτογράφος

Σαν μια ταλαντούχα συγγραφέας ή μουσικός η Τζόαν Λι Φέρμορ δημιούργησε όμορφες συνθέσεις παρατηρώντας στιγμές και περιστατικά γύρω της. Το ακλόνητο βλέμμα της προς τον κόσμο μετέτρεψε αυτό που έβλεπε σε απόλυτη ποίηση. Όπως την ανακαλούσε έτσι, στη μνήμη του ο κριτικός λογοτεχνίας Σίριλ Κόνολι, η Τζόαν με «το σκούρο πράσινο ζακετάκι και το γκρι παντελόνι της, τη φωτογραφική της μηχανή περασμένη στον ώμο και τα χρυσά μαλλιά της να ανεμίζουν καθώς περπατούσε, πάντα λίγο πιο ξανθά από όσο νόμιζε κανείς, σαν τον άνεμο σε ένα χωράφι θερισμένα στάχυα»…

Και καθώς όμως, σήμερα πλέον, οι τοποθεσίες και οι ημερομηνίες των λήψεων δεν έχουν σημασία, οι άνθρωποι που εργάστηκαν για την έκθεση, ο Ξαβιέ Φραντσέσκο Σάλομον και η Ολίβια Στιούαρτ που την σχεδίασε με την συνεργασία της Ναταλίας Μπούρα προτίμησαν να μην τις συμπεριλάβουν. Θεωρώντας ότι το βλέμμα της φωτογράφου είναι αυτό που μιλάει από μόνο του, με μια φωνή ταυτόχρονα λυρική, ήσυχη και κομψή. Κάθε εικόνα εξάλλου, είναι προσεκτικά πλαισιωμένη, εστιάζοντας σε ιδιαίτερες μορφές και υφές.

Η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση «The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor», που επιμελήθηκε η Ολίβια Στιούαρτ (Olivia Stewart). Το λεύκωμα που εκδόθηκε το 2024 από την Class Professional Publishing με την υποστήριξη του PJLFARTSFUND μελετά το σύνολο του φωτογραφικού έργου της βρετανίδας δημιουργού και αποτελεί φόρο τιμής σε μια ένθερμη ερασιτέχνιδα του μέσου, που αγάπησε τον κόσμο, τους ανθρώπους του και τη φωτογραφία.

Διαβάστε επίσης:

Ένα «Ανήσυχο κορίτσι» εξήντα εκατομμυρίων – Σπάνιο έργο του Ρόι Λιχτενστάιν σε δημοπρασία

Η περιπέτεια ενός αρχαίου – Από οικοδομικό υλικό στο μουσείο

Το Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» γιορτάζει τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων 2026 με θέμα «Τα μουσεία ενώνουν τον κόσμο»