Αγία Σοφία: Χιλιάδες τόνοι επιχώσεων απομακρύνονται από τις υπόγειες σήραγγες

Είναι ένα εκτεταμένο σύστημα σηράγγων και είναι κάτω από την Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης μετρώντας 1600 χρόνια ύπαρξης. Κατασκευάστηκε στο πλαίσιο μιας μεγάλης διευθέτησης όμβριων υδάτων, ώστε να περισυλλέγονται από την γύρω περιοχή και να οδηγούνται στη θάλασσα, σήμερα όμως είναι πλήρες από επιχώσεις, για την ακρίβεια λάσπη και φερτά υλικά, τα οποία οι τουρκικές αρχές επιχειρούν να απομακρύνουν.

Περί τους 3000 τόνους έχουν αφαιρεθεί έτσι, από τον Φεβρουάριο του 2025 που άρχισε το έργο, όπως ανακοίνωσε ο καθηγητής Χασάν Φιράτ Ντίκερ, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Αγίας Σοφίας στο πλαίσιο ομιλίας του για την «Αρχαιολογία της Αγίας Σοφίας». Τεράστιο το νούμερο αλλά και με ενδιαφέροντα ευρήματα, καθώς οι εργασίες έφεραν στο φως τμήματα των υπόγειων υποδομών που έως τώρα ήταν απροσπέλαστα, όπως επίσης και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα προγενέστερα του σημερινού μνημείου.

Περί τα 170 μέτρα αυτού του πολύπλοκου δικτύου έχουν καθαριστεί άλλωστε, έως σήμερα, μια διαδρομή που εκτείνεται από την περιοχή του Σαραϊμπουρνού (μεταξύ Κεράτιου κόλπου και Θάλασσας του Μαρμαρά, όπου βρίσκεται το Τοπ Καπί) προς την κατεύθυνση της Μικρής Αγίας Σοφίας (πρώην βυζαντινής εκκλησίας των Αγίων Σεργίου και Βάκχου του 6ου αιώνα που κτίσθηκε από τον Ιουστινιανό).

Προσβάσιμα σε επισκέπτες

Στα σχέδια τώρα είναι, όπως ανέφερε ο τούρκος καθηγητής, τμήματα αυτών των υπόγειων υποδομών να καταστούν προσβάσιμα σε επισκέπτες και γι΄ αυτό το λόγο η Επιστημονική Επιτροπή προγραμματίζει την εκπόνηση μουσειολογικής έκθεσης, η οποία θα παρουσιάζει τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και θα αναδεικνύει ταυτόχρονα την ιστορική εξέλιξη του κτίσματος της Αγίας Σοφίας μέσα στο χρόνο.

Ενδιαφέρον έχει εξάλλου, το γεγονός ότι οι σημερινές εργασίες συνεχίζουν τις προσπάθειες διερεύνησης του μνημείου που είχαν ξεκινήσει ήδη από την εποχή του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Οι υπόγειες υποδομές είχαν καταγραφεί πάντως, από το 1943 από τον σπουδαίο γερμανό αρχαιολόγο και βυζαντινολόγο Αλφόνς Μαρία Σνάιντερ, κορυφαίο ειδικό στην τοπογραφία της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος είχε συνεργαστεί μάλιστα, με το Αμερικανικό Βυζαντινό Ινστιτούτο στις δεκαετίες του 1930 και 1940 με κοινό στόχο την αποκάλυψη, μελέτη και προστασία των βυζαντινών μνημείων της Κωνσταντινούπολης. Την περίοδο αυτή εντοπίσθηκε και το τμήμα οδού του 5ου αιώνα, η οποία τώρα επανέρχεται στο φως.

Το παλαιότερο σημείο

Αρχαιολογικές στρωματογραφίες παλαιότερες από τη σημερινή Αγία Σοφία αποκαλύπτουν εξάλλου, οι ανασκαφές. Σημαντικότερο μάλιστα θεωρείται το βορειοανατολικό τμήμα του ναού, εξ αιτίας των πολλαπλών αρχαιολογικών στρωμάτων που διατηρούνται ακόμη, στην περιοχή. Ένα σημείο όπου το 1946, εντοπίσθηκε ένα υπόγειο ταφικό συγκρότημα, αποτελούμενο από τέσσερεις συνεχόμενους θαλάμους , οι οποίοι καθαρίστηκαν εκ νέου τώρα, καθώς είχαν επιχωθεί με λάσπη. Όπως αναφέρει ο καθηγητής Ντίκερ εξάλλου, αυτή η περιοχή είναι παλαιότερη από την Αγία Σοφία.

Όπως είναι γνωστό η σημερινή Αγία Σοφία είναι το τρίτο οικοδόμημα που ανεγέρθηκε στην ίδια θέση, μετά την καταστροφή δύο προγενέστερων ναών, καθώς ο πρώτος, του 360 καταστράφηκε από πυρκαγιά μερικά χρόνια αργότερα (το 404) ενώ ο δεύτερος που κτίσθηκε πολύ γρήγορα πάνω στον προηγούμενο υπέστη μεγάλες καταστροφές κατά τη Στάση του Νίκα, το 532 κατά την οργανωμένη επιχείρηση ανατροπής τους Ιουστινιανού.

Σύμφωνα πάντα με τον Ντίκερ τα θεμέλια της πρώτης Αγίας Σοφίας βρίσκονται περίπου 2,3 μέτρα κάτω από το επίπεδο του σημερινού οικοδομήματος. Στοιχείο που αποτυπώνει τη σταδιακή ανύψωση της στάθμης του εδάφους της πόλης, ως αποτέλεσμα των διαδοχικών οικοδομικών φάσεων που μεσολάβησαν επί αιώνες.

Πέρα από τις υπόγειες ανασκαφές τέλος, ο τούρκος καθηγητής αναφέρθηκε και στις αρχιτεκτονικές κατασκευές που περιέβαλλαν κάποτε την Αγία Σοφία, μεταξύ των οποίων το περιστύλιο ενός αιθρίου, το οποίο μνημονεύεται στις περιγραφές ευρωπαίων περιηγητών έως και τον 17ο αιώνα, αλλά σήμερα σώζονται μόνον ίχνη του.

Διαβάστε επίσης:

Τζορτζ Όσμπορν: Με προσωπική του βοήθεια αμφιλεγόμενη χορηγία στο Βρετανικό Μουσείο

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Ανοιχτός ο δρόμος για την έναρξη ενός μεγάλου έργου

Σιλβί: Η σταρ της «Έμιλι στο Παρίσι» επικεφαλής διοργάνωσης εκθέσεων