Έτσι έπεφταν τα τείχη – Αρχαίο ελληνικό πολυβόλο πολύ μπροστά από την εποχή του

Ένα σύστημα πυροβολικού ταχείας βολής, σήμερα ονομάζεται απλώς πολυβόλο. Αλλά και στην αρχαιότητα ο «πολύβολος» έκανε κάτι αντίστοιχο, όπως περιγράφεται από τους αρχαίους συγγραφείς. Κι αν το ίδιο το όπλο δεν έχει βρεθεί, λόγω και της φθαρτότητας των υλικών του, τα αποτελέσματά του μπορεί να ανιχνευτούν. Και συγκεκριμένα στα τείχη της Πομπηίας. Εκεί όπου τα εντόπισε διεπιστημονική ομάδα με επικεφαλής την Αντριάνα Ρόσι του Πανεπιστημίου της Καμπανίας μελετώντας συστάδες σημαδιών πρόσκρουσης κατά μήκος των βόρειων αμυντικών τειχών της πόλης. Αυτά τα σημάδια, που διατηρήθηκαν για αιώνες κάτω από την ηφαιστειακή τέφρα μετά την έκρηξη του Βεζούβιου, το 79 μ.Χ. αποκαλύπτουν μοτίβα, που δεν ταιριάζουν με το συμβατικό ρωμαϊκό πυροβολικό, όπως ήταν οι καταπέλτες και οι βαλλίστρες. Αντίθετα, ευθυγραμμίζονται με περιγραφές ενός σπάνιου και εξελιγμένου όπλου, που ως τώρα ήταν γνωστό μόνο μέσα από αρχαία κείμενα.

Σε αντίθεση με τα κυκλικά βαθουλώματα, που συνήθως προκαλούνται από πέτρινα βλήματα που εκτοξεύονται από βαλλίστρες, τα σημάδια που βρέθηκαν πρόσφατα εμφανίζουν διαφορετική γεωμετρία. Είναι μικρές, τετραγωνικές κοιλότητες διατεταγμένες σε σφιχτές ομαδοποιήσεις σε σχήμα βεντάλιας, που συχνά ακολουθούν καμπύλες τροχιές στην επιφάνεια της πέτρας. Ένα μοτίβο κρίσιμο για την ερμηνεία του, γιατί σύμφωνα με τη μελέτη, αυτά τα σμήνη υποδεικνύουν επαναλαμβανόμενες, γρήγορες επιθέσεις από βλήματα που εκτοξεύονταν σε γρήγορη διαδοχή κατά μήκος μιας στενά ελεγχόμενης τροχιάς.

Οι παραδοσιακές πολιορκητικές μηχανές όμως, δεν μπορούσαν να έχουν τέτοια ακρίβεια με τέτοια ταχύτητα. Η απόσταση, η ευθυγράμμιση και η μορφολογία των σημαδιών υποδηλώνουν έτσι, ένα όπλο ικανό για αυτόματη ή ημιαυτόματη πυροδότηση. Στοιχεία, που αποκαλύπτουν ένα τεχνολογικό άλμα πολύ πέρα από τα συνδεόμενα με τον ρωμαϊκό πόλεμο.

Ο πολύβολος και ο δημιουργός του

Πιθανός «ένοχος» για τους μελετητές επομένως, είναι ένα όπλο πολύ μπροστά από την εποχή του: Ο πολύβολος, μια ελληνική εφεύρεση που αποδίδεται στον μηχανικό Διονύσιο Αλεξανδρέα τον 3ο αιώνα π.Χ. Σε αντίθεση με τους τυπικούς καταπέλτες με στρεπτική ισχύ, οι πολύβολοι χρησιμοποιούσαν ένα μηχανικό σύστημα γραναζιών, αλυσίδων και ενός γεμιστήρα για να γεμίζουν και να πυροδοτούν συνεχώς βέλη.

Ο αρχαίος μηχανικός Φίλων ο Βυζάντιος (~280-220 π.Χ.), μαθητής του Κτησίβιου περιέγραφε τη συσκευή ως έναν «επαναλαμβανόμενο καταπέλτη», ικανό να εκτοξεύει πολλαπλά βέλη χωρίς χειροκίνητη αναγέμιση. Μέχρι τώρα ωστόσο, η ύπαρξή της παρέμενε σε μεγάλο βαθμό θεωρητική, υποστηριζόμενη μόνο από αρχαίες πηγές. Αλλά τα στοιχεία της Πομπηίας κάνουν την ανατροπή. Τα μοτίβα πρόσκρουσης συμφωνούν απόλυτα με τις παρατηρήσεις του Φίλωνα ότι τα βλήματα από μια τέτοια μηχανή δεν θα διασκορπίζονταν ευρέως, αλλά αντίθετα θα ακολουθούσαν μια στενή, καμπύλη τροχιά, χτυπώντας το ένα κοντά στο άλλο σε μια μόνο ζώνη-στόχο. Με άλλα λόγια, το ίδιο το τείχος συμπεριφέρεται σαν βαλλιστικό αρχείο, ένα αρχείο που φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτά, που κάποτε έγραψαν οι αρχαίοι μηχανικοί.

Η ψηφιακή αρχαιολογία

Πρωτοποριακές ψηφιακές μεθόδους χρησιμοποίησαν πάντως οι ερευνητές για να καταλήξουν σ’ αυτά τα συμπεράσματα. Η σάρωση με λέιζερ υψηλής ανάλυσης, η φωτογραμμετρία και η τρισδιάστατη μοντελοποίηση τους επέτρεψαν να ανακατασκευάσουν κάθε σημάδι πρόσκρουσης με χιλιοστομετρική ακρίβεια. Αυτά τα μοντέλα αναλύθηκαν στη συνέχεια χρησιμοποιώντας τεχνικές αντίστροφης μηχανικής, προκειμένου να εκτιμήσουν το σχήμα, το μέγεθος και τη δύναμη των βλημάτων που τα δημιούργησαν.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: Οι διαστάσεις των κοιλοτήτων – συνήθως βάθους μόλις λίγων εκατοστών – υποδηλώνουν κρούσεις από μπουλόνια με μεταλλική άκρη αντί για πέτρινες σφαίρες. Η απόσταση και η ακτινωτή κατανομή τους υποστηρίζουν περαιτέρω εξάλλου, την ιδέα ενός επαναλαμβανόμενου μηχανισμού και όχι μεμονωμένων και χειροκίνητα στοχευμένων βολών.

Η μελέτη ενσωμάτωσε επίσης, ανάλυση πεπερασμένων στοιχείων για να προσομοιώσει την ενέργεια που απαιτείται για την παραγωγή τέτοιας ζημιάς, ενισχύοντας το συμπέρασμα για να σύστημα υψηλής ενέργειας, ταχείας βολής.

Η πολιορκία της Πομπηίας

Αλλά και ιστορικά, τα ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για ένα από τα λιγότερο γνωστά κεφάλαια της ιστορίας της Πομπηίας. Την κατάκτησή της κατά τη διάρκεια του λεγόμενου Συμμαχικού Πολέμου, όταν, το 89 π.Χ. ο Rωμαίος στρατηγός Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας πολιόρκησε την πόλη, η οποία είχε ταχθεί στο πλευρό των Iταλών συμμάχων στην εξέγερση εναντίον της Ρώμης.

Τα βόρεια τείχη της πόλης, ιδιαίτερα κοντά στις πύλες του Βεζούβιου και του Ερκολάνουμ ήταν από τα πιο ευάλωτα σημεία επίθεσης και οι πρόσφατα εντοπισμένες συστάδες προσκρούσεων συγκεντρώνονται ακριβώς σε αυτόν τον τομέα, υποδηλώνοντας μια στοχευμένη επίθεση με χρήση προηγμένης τεχνολογίας πολιορκίας. Οι ερευνητές προτείνουν εξάλλου, ότι τα πολύβολα μπορεί να χρησιμοποιήθηκαν για την καταστολή των αμυνομένων, που βρίσκονταν κατά μήκος των προμαχώνων και ειδικά των τοξοτών, οι οποίοι ήταν υποχρεωμένοι να εκτίθενται έστω για λίγο, προκειμένου να στοχεύσουν. Η ικανότητα ταχείας βολής αυτού του όπλου θα το καθιστούσε λοιπόν, ιδιαίτερα αποτελεσματικό εναντίον κινούμενων στόχων.

Η τεχνογνωσία στον ελληνικό κόσμο

Η παρουσία ενός τέτοιου όπλου σε μια ρωμαϊκή πολιορκία εγείρει και ερωτήματα σχετικά με την ανταλλαγή τεχνογνωσίας στην αρχαιότητα. Ο πολύβολος αναπτύχθηκε στον ελληνιστικό κόσμο και ιδιαίτερα σε κέντρα, όπως η Ρόδος, φημισμένα για την εξειδίκευσή τους στο σχεδιασμό πυροβολικού.

Η μελέτη όμως, σημειώνει, ότι ο ίδιος ο Σύλλας είχε διασυνδέσεις με την ανατολική Μεσόγειο, όπου τέτοιες τεχνολογίες ήταν πιο προηγμένες. Είναι επομένως πιθανό οι ρωμαϊκές δυνάμεις να υιοθέτησαν ή ακόμα και να βελτίωσαν τις ελληνικές μηχανικές καινοτομίες, ενσωματώνοντάς τες στο στρατιωτικό τους οπλοστάσιο.

Αυτό που καθιστά αυτή την ανακάλυψη όμως, ιδιαίτερα σημαντική δεν είναι μόνο η αναγνώριση ενός συγκεκριμένου όπλου αλλά και η μεθοδολογική ανακάλυψη που αντιπροσωπεύει. Για δεκαετίες, η μελέτη του αρχαίου πολέμου βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε κείμενα και σωζόμενα αντικείμενα. Η Πομπηία προσφέρει κάτι διαφορετικό: Ένα διατηρημένο πεδίο μάχης όπου τα φυσικά ίχνη μπορούν να μετρηθούν, να μοντελοποιηθούν και να ερμηνευθούν με τη σύγχρονη τεχνολογία. Συνδυάζοντας την αρχαιολογία, τη μηχανική και την ψηφιακή ανάλυση, οι ερευνητές είναι πλέον σε θέση να ανακατασκευάσουν τα αρχαία όπλα και τον τρόπο λειτουργίας τους σε πραγματικά σενάρια μάχης. Και σε αυτήν την περίπτωση, τα στοιχεία δείχνουν κάτι εξαιρετικό. Ένα σύστημα όπλων που λειτουργούσε με ένα επίπεδο αυτοματισμού και ακρίβειας, που δεν θα ξανασυναντούσε ο κόσμος πριν να περάσουν σχεδόν δύο χιλιετίες.

Διαβάστε επίσης:

Γερμανία: Νέος νόμος για τη στρατιωτική θητεία περιορίζει τις άδειες εξόδου – Αντιδράσεις και σύγχυση

Μαρούσι: 27χρονη έπεσε από τον 4ο όροφο, προσγειώθηκε στον 3ο, ανέβηκε και ξανα έπεσε

ΕΛΣΤΑΤ: Μείωση στον αριθμό επισκευών πλοίων