Η γκρίζα ζώνη της παραϊατρικής: 3 στους 10 ψάχνουν εναλλακτικές θεραπείες – Από τον κβαντικό βιοσυντονισμό στην πλύση εντέρου

Με αφορμή τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για τα όρια της λεγόμενης παραϊατρικής, καθώς και για το πώς πρακτικές με διαφορετικό βαθμό επιστημονικής τεκμηρίωσης συνυπάρχουν σήμερα με την κλασική ιατρική.

Σημαντικό είναι, καταρχάς, να γίνει ένας διαχωρισμός. Δεν βρίσκονται όλες οι πρακτικές, που χαρακτηρίζονται εναλλακτικές, στην ίδια επιστημονική κατηγορία. Άλλες έχουν μελετηθεί και διαθέτουν περιορισμένη ή ειδική τεκμηρίωση για συγκεκριμένες ενδείξεις, ενώ άλλες δεν έχουν αποδείξει ότι μπορούν να διαγνώσουν ή να θεραπεύσουν ασθένειες με αξιόπιστο τρόπο.

Η συζήτηση αφορά σε πρακτικές όπως ο βιοσυντονισμός, η λεγόμενη κβαντική ιατρική, η ύπνωση, η υδροθεραπεία παχέος εντέρου, ο καθαρισμός αύρα» και η τελετουργική χρήση ψυχεδελικών ουσιών.

Παράλληλα η επιθυμία για υγιή γήρανση, μακροζωία και βελτίωση του οργανισμού έχει μετακινηθεί από τα ιατρικά συνέδρια και τα ερευνητικά εργαστήρια στα lifestyle feeds των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Οι τρεις στους δέκα ασθενείς, λένε τα στοιχεία, ψάχνουν εναλλακτικές θεραπείες. Όμως η γραμμή ανάμεσα στην πρόληψη, στην ευεξία και στην ιατρική πράξη είναι συχνά δυσδιάκριτη.

Η γκρίζα ζώνη της παραϊατρικής: Κβαντική ιατρική και βιοσυντονισμός

Συσκευές βιοσυντονισμού και διάφορες μέθοδοι που διαφημίζονται ως κβαντικές υποστηρίζουν, ανάλογα με την εφαρμογή, ότι μπορούν να «σαρώσουν» τον οργανισμό και να εντοπίσουν αλλεργίες, δυσλειτουργίες, παθογόνους παράγοντες, βαρέα μέταλλα ή άλλες διαταραχές, πριν, καν, εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις υποστηρίζεται ακόμη ότι οι συσκευές μπορούν να διορθώσουν τις υποτιθέμενες ηλεκτρομαγνητικές συχνότητες του οργανισμού.

Το πρόβλημα είναι ότι οι διαγνωστικές αυτές αξιώσεις δεν επιβεβαιώνονται από την κλινική έρευνα. Ελεγχόμενες μελέτες ηλεκτροδερματικών συσκευών δεν έχουν δείξει ότι μπορούν να διαγνώσουν αξιόπιστα αλλεργίες.

Σε διπλά τυφλή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο BMJ, το ηλεκτροδερματικό τεστ δεν μπόρεσε να διακρίνει άτομα με αλλεργία από μη αλλεργικά άτομα. Αντίστοιχα, άλλη διπλά τυφλή μελέτη κατέληξε ότι η εξεταζόμενη βιοηλεκτρική μέθοδος δεν μπορούσε να ανιχνεύσει με αξιοπιστία αναπνευστική αλλεργία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συσκευή, που κυκλοφορεί στην αγορά, είναι ίδια ή ότι κάθε μέτρηση που πραγματοποιείται με ένα ηλεκτροδερματικό όργανο είναι χωρίς φυσική βάση. Σημαίνει, όμως, ότι οι ευρύτερες διαγνωστικές και θεραπευτικές αξιώσεις, που συχνά συνοδεύουν τον βιοσυντονισμό, δεν έχουν αποκτήσει την απαιτούμενη κλινική τεκμηρίωση.

Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο οικονομικός. Μια μη αξιόπιστη διάγνωση μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπες εξετάσεις και θεραπείες ή, ακόμη χειρότερα, να δημιουργήσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας και να καθυστερήσει την αναζήτηση κατάλληλης ιατρικής φροντίδας.

Η ύπνωση και η υπνοθεραπεία

Η ύπνωση δεν είναι το ίδιο πράγμα, εδώ απαιτείται μια ουσιαστική διάκριση.

Η κλινική ύπνωση δεν μπορεί να τοποθετηθεί επιστημονικά στην ίδια κατηγορία με τον βιοσυντονισμό. Έχει μελετηθεί σε συγκεκριμένες κλινικές εφαρμογές και υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να βοηθήσει ορισμένους ασθενείς, ιδίως σε συγκεκριμένες μορφές πόνου και στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, το American College of Gastroenterology έχει συμπεριλάβει θεραπείες, όπως η λεγόμενη gut-directed hypnotherapy, στις θεραπευτικές επιλογές.

Η σύσταση, ωστόσο, είναι υπό όρους και βασίζεται σε πολύ χαμηλής ποιότητας στοιχεία. Το National Center for Complementary and Integrative Health επισημαίνει ότι η έρευνα για την ύπνωση διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την πάθηση και την εφαρμογή, ενώ για τη διακοπή του καπνίσματος τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντικρουόμενα.

Άλλο, επομένως, είναι η χρήση της ύπνωσης ως συμπληρωματικού εργαλείου σε συγκεκριμένο θεραπευτικό πλαίσιο και άλλο η παρουσίασή της ως θεραπείας για οργανικές παθήσεις, χωρίς τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται, όταν οποιαδήποτε μορφή ύπνωσης παρουσιάζεται ως θεραπεία για σοβαρές οργανικές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή τα αυτοάνοσα νοσήματα, ή όταν εφαρμόζεται από ανθρώπους χωρίς την κατάλληλη εκπαίδευση και επαγγελματική ιδιότητα.

Ο καθαρισμός του εντέρου

Η υδροθεραπεία του παχέος εντέρου προωθείται συχνά με όρους όπως αποτοξίνωση, καθαρισμός και απομάκρυνση τοξινών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύεται από τον ισχυρισμό ότι συσσωρευμένα υπολείμματα κοπράνων ή μια υποτιθέμενη «βλεννοειδής πλάκα» παραμένουν στα τοιχώματα του εντέρου και ευθύνονται για μια σειρά από ασθένειες.

Η επιστημονική βιβλιογραφία δεν στηρίζει αυτούς τους ισχυρισμούς.

Ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Gastroenterology, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν επαρκώς αυστηρές ελεγχόμενες μελέτες, που να υποστηρίζουν τον καθαρισμό του παχέος εντέρου για τη γενική προαγωγή της υγείας. Αντίθετα, έχουν καταγραφεί ανεπιθύμητες ενέργειες και επιπλοκές.

Η πρακτική δεν είναι χωρίς κινδύνους. Ανάλογα με τη μέθοδο και τις συνθήκες εφαρμογής, μπορεί να προκύψουν αφυδάτωση, διαταραχές ηλεκτρολυτών, λοιμώξεις ή τραυματισμός του εντέρου.

Επομένως, άλλο είναι ο ιατρικά ενδεδειγμένος καθαρισμός του εντέρου πριν από συγκεκριμένες εξετάσεις ή επεμβάσεις και άλλο η επαναλαμβανόμενη χρήση του ως γενικού detox.

Ο καθαρισμός αύρας

Ο καθαρισμός αύρας ανήκει σε διαφορετική κατηγορία.

Δεν αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική θεραπεία και δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση ότι υπάρχει γύρω από το ανθρώπινο σώμα ένα τέτοιο μετρήσιμο ενεργειακό πεδίο, ούτε ότι η «απομάκρυνση» ή «εξισορρόπησή» του θεραπεύει οργανικές ή ψυχικές ασθένειες.

Το National Center for Complementary and Integrative Health αναφέρει ότι δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη για την ύπαρξη του ενεργειακού πεδίου, στο οποίο βασίζεται το Reiki, ενώ τα διαθέσιμα δεδομένα δεν έχουν δείξει σαφή αποτελεσματικότητα για κάποια συγκεκριμένη πάθηση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια τέτοια τελετουργία δεν μπορεί να βιωθεί από κάποιον ως εμπειρία χαλάρωσης, αυτοφροντίδας ή πνευματικότητας. Πρόκειται, όμως, για διαφορετικό ισχυρισμό από την απόδοση ιατρικής θεραπευτικής δράσης.

Η διαχωριστική γραμμή γίνεται κρίσιμη, όταν μια πρακτική ευεξίας ή πνευματικότητας παρουσιάζεται ως υποκατάστατο της ιατρικής ή ψυχιατρικής θεραπείας.

Σαμανικές τελετές και ψυχεδελικές ουσίες

Ακόμη μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται στην περίπτωση των σαμανικών τελετών και των ψυχεδελικών ουσιών.

Η παραδοσιακή χρήση φυτών και ψυχοδραστικών ουσιών αποτελεί μέρος διαφορετικών πολιτισμικών και θρησκευτικών παραδόσεων. Δεν είναι επιστημονικά ορθό να αντιμετωπίζονται όλες αυτές οι πρακτικές ως ένα ενιαίο φαινόμενο ή να ταυτίζονται αυτομάτως με τη σύγχρονη ψυχεδελική έρευνα.

Η σύγχρονη ιατρική έρευνα, πράγματι, εξετάζει ουσίες όπως η ayahuasca για πιθανές θεραπευτικές εφαρμογές. Τα ερευνητικά πρωτόκολλα, όμως, πραγματοποιούνται σε ελεγχόμενες συνθήκες, με επιλογή συμμετεχόντων, συγκεκριμένες δόσεις και ιατρική παρακολούθηση. Δεν μπορούν να εξισωθούν με την ανεξέλεγκτη χρήση ψυχεδελικών ουσιών σε ιδιωτικές τελετές.

Ειδικά για την ayahuasca, οι μελέτες έχουν καταγράψει σωματικές και ψυχικές ανεπιθύμητες δράσεις, ενώ έχουν αναφερθεί οξέα συμπτώματα όπως ναυτία και εμετός, καθώς και δυσμενείς ψυχολογικές εμπειρίες.

Παράλληλα, η έρευνα για την καρδιαγγειακή ασφάλεια των ψυχεδελικών ουσιών επισημαίνει ότι αυτές μπορεί να επηρεάσουν την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό και ότι η ασφάλεια εξαρτάται από την ουσία, τη δόση, την κατάσταση υγείας του ατόμου και τις συνθήκες χορήγησης.

Η επιστημονικά ασφαλής θέση, επομένως, δεν είναι ότι τα ψυχεδελικά είναι θεραπεία, ούτε ότι όλα τα ψυχεδελικά είναι επικίνδυνα. Είναι ότι η θεραπευτική τους έρευνα είναι σε εξέλιξη και ότι τα αποτελέσματα από ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές δεν μπορούν να μεταφέρονται αυτούσια σε μη ελεγχόμενες τελετουργικές χρήσεις.

Ποιοι αναζητούν αυτές τις πρακτικές

Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της νέας αγοράς ευεξίας είναι ότι δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε ανθρώπους, που έχουν εγκαταλείψει την κλασική ιατρική.

Η αναζήτηση μεγαλύτερου ελέγχου πάνω στην υγεία, τη γήρανση και την καθημερινή λειτουργικότητα μπορεί να αποτελέσει ένα από τα κίνητρα για την προσφυγή σε συμπληρωματικές ή εναλλακτικές πρακτικές.

Οι μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στην αίσθηση ελέγχου, τις πεποιθήσεις για την υγεία και τη χρήση συμπληρωματικών πρακτικών. Τα ευρήματα, ωστόσο, δεν δικαιολογούν ένα απλό στερεότυπο για το ποιος είναι ο πελάτης αυτών των υπηρεσιών.

Η ανάγκη να αισθανόμαστε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε την υγεία μας είναι ανθρώπινη. Η δυσκολία αρχίζει, όταν η αίσθηση ελέγχου μετατρέπεται σε υπόσχεση, ότι μπορούμε να «προγραμματίσουμε» τη βιολογία μας ή να ανιχνεύσουμε και να θεραπεύσουμε ασθένειες με μεθόδους, που δεν έχουν αποδείξει την αποτελεσματικότητά τους.

Είναι διαφορετικό να επενδύει κάποιος σε ύπνο, άσκηση, διατροφή, προληπτικές εξετάσεις ή άλλες τεκμηριωμένες παρεμβάσεις και διαφορετικό να αγοράζει μια υπηρεσία, επειδή του υπόσχεται ότι μπορεί να διορθώσει άγνωστες ενεργειακές διαταραχές ή να απομακρύνει ανύπαρκτες τοξίνες.

Το business της μακροζωίας

Η αγορά της μακροζωίας, του biohacking και των εναλλακτικών θεραπειών βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη γκρίζα ζώνη.

Δεν είναι προβληματικό κάθε προϊόν ή υπηρεσία, που δεν αποτελεί συμβατική ιατρική θεραπεία. Το πρόβλημα προκύπτει, όταν μια υπηρεσία ευεξίας αποκτά ιατρική γλώσσα, χωρίς να διαθέτει αντίστοιχη ιατρική τεκμηρίωση.

Λέξεις όπως «κβαντικό», «κυτταρικό», «ενεργειακό», «detox», «βιολογική ηλικία», «αποτοξίνωση» ή «εξισορρόπηση» μπορούν να δημιουργούν την εντύπωση επιστημονικής ακρίβειας, χωρίς από μόνες τους να αποτελούν απόδειξη, ότι μια μέθοδος λειτουργεί.

Το ίδιο ισχύει για το κόστος. Μια υψηλή τιμή δεν αποτελεί ένδειξη αποτελεσματικότητας. Η οικονομική αξία μιας υπηρεσίας και η επιστημονική εγκυρότητά της είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Γι’ αυτό και οι οικονομικοί ισχυρισμοί για συγκεκριμένα περιθώρια κέρδους ή για συνεδρίες χιλιάδων ευρώ πρέπει να εξετάζονται με πραγματικά στοιχεία αγοράς, τιμοκαταλόγους και συγκεκριμένα παραδείγματα και όχι να γενικεύονται χωρίς τεκμηρίωση.

Το νέο μέτωπο των ελέγχων

Σε θεσμικό επίπεδο, το Υπουργείο Υγείας έχει πλέον περάσει από τις εξαγγελίες στην παρουσίαση συγκεκριμένων ψηφιακών εργαλείων ελέγχου.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης παρουσίασε το MedWatch. Ένα νέο ψηφιακό εργαλείο, που προορίζεται να ενισχύσει τον έλεγχο ιδιωτικών ιατρείων και άλλων δομών, στις οποίες πραγματοποιούνται ιατρικές πράξεις, καθώς και της διαδικτυακής διαφήμισης υπηρεσιών υγείας.

Παράλληλα ανακοινώθηκε η δημιουργία συστήματος, μέσω του οποίου ο πολίτης θα μπορεί να ελέγχει την άδεια ενός ιατρείου και τις ιατρικές πράξεις, που επιτρέπεται να πραγματοποιούνται σε αυτό, μεταξύ άλλων μέσω QR code.

Η κατεύθυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά, στην οποία τα όρια μεταξύ ιατρικής πράξης, υπηρεσίας ευεξίας και διαδικτυακού marketing δεν είναι πάντα ευδιάκριτα.

Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό παραπλανητικών διαφημίσεων. Το κρίσιμο, όμως, παραμένει η ουσία.

Ο πολίτης πρέπει να μπορεί να γνωρίζει, ποιος παρέχει μια υπηρεσία, ποια επαγγελματική άδεια διαθέτει, ποια πράξη επιτρέπεται να πραγματοποιεί και, κυρίως, ποιο μέρος των ισχυρισμών, που συνοδεύουν μια θεραπεία, έχει αποδειχθεί επιστημονικά.

Δείτε επίσης

Αίμα νέων, κρυογονική και θαύματα €75.000: Οι πιο τρελές θεραπείες ευεξίας της παγκόσμιας ελίτ

Πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες: Η συρρίκνωση, οι αποχωρήσεις και η επόμενη μέρα