Είναι υπερβολικά εύκολο να πούμε αυτές τις τελευταίες εβδομάδες ότι η Σοφία Ζαχαράκη είναι εντελώς άχρηστη. Βρίσκεται μονίμως στο επίκεντρο, για τον λάθος λόγο.

Είναι υπερβολικά εύκολο να την ακυρώσουμε συνολικά, αν τα ρίξουμε όλα σε ένα τσουβάλι και ανακατέψουμε τα ετερόκλητα. Το όνομα της υπουργού Παιδείας είναι παντού: στα μη κρατικά πανεπιστήμια, στα σχολικά βιβλία με εναλλακτικές οικογένειες, στις εσωκομματικές γκρίνιες.

Η συνολική ακύρωση είναι λάθος. Η Ζαχαράκη δεν έχει έλλειμα προσωπικότητας ή προσόντων, ούτε έκανε κάτι θεσμικά παράνομο στις υποθέσεις που απασχόλησαν την επικαιρότητα. Απλώς η πολιτική, σε αυτό το επίπεδο, χρειάζεται κάτι επιπλέον, που φάνηκε να λείπει. Σε δύο σημαντικά ζητήματα, η διαχείριση της υπουργού ήταν κατώτερη των περιστάσεων. Στα μη κρατικά πανεπιστήμια υπήρξε βιασύνη. Στα σχολικά βιβλία υπήρξε έλλειψη πολιτικού συντονισμού. Και στις δύο περιπτώσεις η υπουργός βρέθηκε να διαχειρίζεται ζητήματα που δεν έπρεπε καν να έχουν δημιουργηθεί. Προβλήματα εκ του μη όντος.

Ας ξεκινήσουμε με τις ευθύνες για τα μη κρατικά πανεπιστήμια. Όταν ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο, η συνταγματικότητα είχε ήδη κριθεί. Η Ζαχαράκη δεν είχε ευθύνη να φτιάξει το σύστημα, είχε ευθύνη να το καταστήσει λειτουργικό. Δεν θα μπούμε σε λεπτομέρειες, ποιος έκανε τις γνωμοδοτήσεις, ποιος υπέγραψε, ποιος έκανε επιπολαιότητες. Αλλά η ευθύνη για μια τόσο σημαντική μεταρρύθμιση ανήκει, τελικά, στον εκάστοτε, εν ενεργεία υπουργό.

Η Ζαχαράκη θα είχε αποτρέψει τα προβλήματα αν είχε ελέγξει κάθε πτυχή, κυρίως τις οφθαλμοφανείς, όπως τα ζητήματα κτιριακής υποδομής. Η πολιτική ευθύνη μιας υπουργού δεν εξαντλείται σε μια συνέντευξη τύπου ή στον συντονισμό μιας σύσκεψης ειδικών. Μετά από δεκαετίες σούξου-μούξου, συλλαλητήρια, ψηφίσματα, κομματικές αντιπαραθέσεις, είναι αδιανόητο να γίνεται ανατροπή την τελευταία στιγμή. Μια ανατροπή που ήρθε από έναν πολίτη, απέναντι σε νομικές και άλλες υπηρεσίες που όφειλαν να έχουν κλειδώσει τα πάντα εκ των προτέρων.

Το υπουργείο αναγκάστηκε να επαναλάβει τη διοικητική διαδικασία και να χορηγήσει εκ νέου τις άδειες, σε συμμόρφωση με τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Δεν απέτυχε η ιδέα της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης. Απέτυχε ο πολιτικός συντονισμός που ήταν εξ ολοκλήρου στα χέρια της Σοφίας Ζαχαράκη. Δεν είναι κάτι που αφορά τους τίτλους των ειδήσεων μόνο. Αφορά οικογένειες, αφορά νέους ανθρώπους που προγραμματίζουν το μέλλον τους. Εδώ που φτάσαμε, χάθηκε η εμπιστοσύνη ανάμεσα στα ιδιωτικά ιδρύματα και τους πελάτες.

Ένας γονιός που σκέφτεται να στείλει το παιδί του σε μη κρατικό πανεπιστήμιο δεν κοιτάζει μόνο το πρόγραμμα σπουδών. Θέλει να ξέρει ότι το παιδί του θα έχει αίθουσες διδασκαλίας της προκοπής, ότι τα δίδακτρα δεν θα πάνε χαμένα και ότι δεν κινδυνεύει να χαθεί ένας ολόκληρος χρόνος σπουδών επειδή μια άδεια ακυρώθηκε ξαφνικά. Όταν, έναν χρόνο μετά την πανηγυρική έναρξη, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας ακυρώνει άδειες και η κυβέρνηση αναγκάζεται να ξαναρχίσει τη διαδικασία, η εμπιστοσύνη κλονίζεται. Και σε μια αγορά που μόλις γεννιέται, η εμπιστοσύνη είναι κεφάλαιο που μετράει. Εδώ βρίσκεται το λάθος της Ζαχαράκη: δεν φρόντισε, σε πολιτικό επίπεδο, η εφαρμογή να προχωρήσει με την ίδια προσοχή με την οποία είχε σχεδιαστεί η μεταρρύθμιση. Σε μια καινούργια αγορά η πρώτη εντύπωση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι όρος επιβίωσης.

Η δεύτερη υπόθεση είναι τελείως διαφορετική, και η θέση της υπουργού εδώ είναι ξεκάθαρη και επί της ουσίας. Τα νέα βιβλία του Δημοτικού έχουν αναφορές σε οικογένεια με γονείς του ίδιου φύλου. Και καλά κάνουν που αναπαριστούν ένα υπαρκτό μοντέλο οικογένειας. Η ελληνική κοινωνία έχει αλλάξει. Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες διαφορετικές από το παραδοσιακό πρότυπο, και το σχολείο δεν δικαιούται να κάνει πως δεν τα βλέπει. Η καταγραφή μιας κοινωνικής πραγματικότητας δεν είναι προπαγάνδα. Είναι απλώς περιγραφή. Κι όμως, υπάρχει λάθος διαχείρισης και εδώ.

Η υπουργός Παιδείας ήξερε ότι αυτή η αναφορά θα προκαλούσε αντιδράσεις. Όχι επειδή έπρεπε να λογοκριθεί το βιβλίο (ακριβώς το αντίθετο). Η Ζαχαράκη θα μπορούσε να προετοιμάσει το πολιτικό έδαφος. Οι υπουργοί, τα κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης έπρεπε να ξέρουν τι περιέχουν τα νέα βιβλία. Όχι για να εγκρίνουν ή να απορρίψουν το περιεχόμενο, ούτε για να παρέμβουν στην επιστημονική και εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά για να είναι έτοιμοι να το υπερασπιστούν ή να σιωπήσουν.

Αντ’ αυτού, η κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης μίλησε με τρόπο που πρόδιδε απουσία κοινής γραμμής. Η εικόνα αυτή δεν κολακεύει μια κυβέρνηση που θέλει να φαίνεται μεταρρυθμιστική. Θα ήταν πιο συνεπές αν η κυβέρνηση υπερασπιζόταν τα νέα βιβλία ως φυσικό επακόλουθο της ίδιας της πολιτικής της. Η Νέα Δημοκρατία νομοθέτησε την ένωση των ομόφυλων ζευγαριών και την ισότητα στον πολιτικό γάμο. Δεν μπορεί, όταν αυτή η πραγματικότητα φτάνει σε ένα σχολικό βιβλίο, να υπάρχει αρνητική υποδοχή.

Η Ζαχαράκη δεν έχει, λοιπόν, πρόβλημα προσωπικότητας. Έχει πρόβλημα διαχείρισης. Στα μη κρατικά πανεπιστήμια, η επιθυμία να προχωρήσει γρήγορα μια εμβληματική μεταρρύθμιση άφησε την εικόνα ενός συστήματος που δεν είχε ακόμη θωρακιστεί πλήρως. Στα σχολικά βιβλία, η πολιτική ηγεσία δεν συντονίστηκε εγκαίρως και το ζήτημα μετατράπηκε σε εσωκομματική διαμάχη.

Καμία από τις δυο ειδήσεις δεν ακυρώνει την Σοφία Ζαχαράκη. Φαίνεται όμως πως ως υπουργός δεν διαχειρίζεται σωστά τον πολιτικό κίνδυνο.