Η συζήτηση για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα αναζωπυρώθηκε στο περιθώριο συνεδρίου για τον τουρισμό και τον πολιτισμό.

Εκεί, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας με τη συγγραφέα Βικτόρια Χίσλοπ, παραδέχτηκε ότι η πρόοδος με το Βρετανικό Μουσείο δεν είναι αυτή που θα επιθυμούσε ο ίδιος. Ενδεχομένως ούτε η πρόοδος που θα επιθυμούσαν η Μελίνα Μερκούρη ή ο Αλέξανδρος Ραγκαβής. Εντάξει, αυτά τα ονόματα μπορεί να είναι άγνωστα στο ευρύ κοινό αλλά τα εντάσσουμε στην αφήγηση για να προσδώσουμε κύρος.

Η παραδοχή του πρωθυπουργού δεν αποκαλύπτει κάτι καινούργιο. Απλώς συμπληρώνει ένα κεφάλαιο σε μια πολυσέλιδη ιστορία. Δύο αιώνες μετά τη λεηλασία του Έλγιν και σχεδόν διακόσια χρόνια από την πρώτη επίσημη ελληνική αίτηση το 1842, η μάχη παραμένει άνιση. Η έκβαση μοιάζει προεξοφλημένη υπέρ εκείνου που αδίκησε. Κι όμως εδώ βρίσκεται το νόημα. Υπάρχουν αγώνες που δεν κρίνονται από την πιθανότητα της νίκης αλλά από την ανάγκη να μην αποδεχτούμε την ήττα ως φυσική τάξη των πραγμάτων. Αν υπάρχει κάτι αξιοπρεπές σε αυτόν τον πολύκροτο φάκελο είναι ότι η Ελλάδα δεν σταμάτησε ούτε μία δεκαετία να υπενθυμίζει ότι ο Τόμας Μπρους Έλγιν άρπαξε με διπλωματική κάλυψη όσα μπορούσε να αφαιρέσει από τον Παρθενώνα.

Η παραδοχή του πρωθυπουργού πως η πρόοδος στις συνομιλίες με το Βρετανικό Μουσείο δεν είναι η επιθυμητή δεν πρέπει να εκληφθεί ως ήττα αλλά ως περιγραφή μιας πραγματικότητας που δεν αλλάζει με ευχές. Ο συσχετισμός ισχύος ήταν και παραμένει συντριπτικός. Η Βρετανία ακολουθεί μια δική της γεωπολιτική λογική και το μουσείο έχει επενδύσει στην ιδέα του «παγκόσμιου θεματοφύλακα». Ταυτόχρονα η βρετανική νομοθεσία καθιστά εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε μόνιμη επιστροφή. Αν κάτι μεταβάλλεται αργά είναι η κοινή γνώμη στη Βρετανία, η οποία, όπως είπε ο Μητσοτάκης, γέρνει σταδιακά υπέρ της Ελλάδας. Το επιχείρημα της επανένωσης είναι πλέον πειστικό ακόμη και σε ένα κοινό που μεγάλωσε πιστεύοντας ότι τα Μάρμαρα «σώθηκαν» από την οθωμανική εγκατάλειψη.

Από το 1842 μέχρι σήμερα η ελληνική πλευρά επέμεινε με διαφορετικές εντάσεις στην ίδια διεκδίκηση. Από τον Ραγκαβή μέχρι τις παρεμβάσεις του 1924 και την επαναφορά του θέματος το 1961, μέχρι τη φωνή της Μελίνας Μερκούρη τη δεκαετία του ’80 μέχρι τις σύγχρονες διπλωματικές κινήσεις η Ελλάδα διατηρεί μια σταθερή ηθική γραμμή. Δεν πρόκειται για αρχαιολαγνεία αλλά για ζήτημα πολιτισμού, δικαίου και ιστορικής συνέπειας. Δεν υπάρχει άλλος χώρος όπου αυτά τα κομμάτια μπορούν να αποκτήσουν το νόημά τους εκτός από το Μουσείο της Ακρόπολης.

Μπορεί λοιπόν η μάχη να είναι άνιση όμως δεν είναι λίγες οι φορές όπου οι κοινωνίες άλλαξαν επειδή κάποιοι συνέχισαν να επιμένουν όταν όλα έδειχναν μάταια. Η αξία της προσπάθειας δεν μετριέται από το άμεσο αποτέλεσμα αλλά από το γεγονός ότι αρνηθήκαμε να θεωρήσουμε τη λεηλασία αποδεκτή. Κι αν κάποτε επιστρέψουν τα Μάρμαρα θα οφείλεται όχι στην εύνοια της στιγμής αλλά στην αντοχή μιας χώρας που αποφάσισε ότι κάποια πράγματα τα διεκδικούμε επειδή είναι σωστά και όχι επειδή είναι εύκολα.