Υπερχρεωμένες κληρονομιές: Νέος ρόλος για τους δικηγόρους στην εκκαθάριση – Τι άλλαξε από 16 Σεπτεμβρίου στην προστασία των κληρονόμων

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που έχουν γίνει εδώ και δεκαετίες στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο βρίσκεται πλέον σε εφαρμογή και αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι χρεωμένες κληρονομιές.

Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, για τις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται από την ημερομηνία αυτή και μετά, εφαρμόζεται το νέο κληρονομικό δίκαιο του ν. 5303/2026. Πρόκειται για μια εκτεταμένη μεταρρύθμιση με πλήθος διατάξεων και καινοτομιών και, μεταξύ πολλών άλλων αλλαγών, ανέτρεψε έναν κανόνα που επί δεκαετίες προκαλούσε φόβο σε όποιον βρισκόταν μπροστά σε μια κληρονομία με άγνωστο οικονομικό παρελθόν.

Μέχρι πρότινος, ο απλός κληρονόμος δεν αποκτούσε μόνο τα ακίνητα, τις καταθέσεις και τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία του θανόντος, αλλά υπεισερχόταν και στις υποχρεώσεις της κληρονομίας και ευθυνόταν για αυτές ακόμη και με τη δική του περιουσία.

Αυτός ο κανόνας αντιστρέφεται, με τον θεσμό της δικαστικής εκκαθάρισης της περιουσίας να αποκτά εδώ κομβικό ρόλο. Η νέα ΚΥΑ 4842/2026 του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Οικονομικών τη φέρνει, μάλιστα, στο προσκήνιο, αναβαθμίζοντας και οργανώνοντας τη διαδικασία, η οποία πλέον περνά στα χέρια των δικηγόρων.

Πώς οι κληρονόμοι δεν ευθύνονται πλέον για τα χρέη

Το νέο άρθρο 1892 του Αστικού Κώδικα, όπως διαμορφώθηκε μετά τις αλλαγές, θέτει ως αφετηρία ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται για τις υποχρεώσεις του θανόντος με την ατομική του περιουσία.

Έτσι, αν τα χρέη υπερβαίνουν την αξία της περιουσίας που κληρονομείται, αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι η διαφορά θα αναζητηθεί από το προσωπικό του σπίτι, τις δικές του καταθέσεις και γενικά την περιουσία του.

Πρόκειται για μια τεράστια διαφορά με το προηγούμενο καθεστώς, στο οποίο ο απλός κληρονόμος ευθυνόταν και με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Αν και υπήρχε η δυνατότητα προστασίας του μέσω δήλωσης ότι αποδέχεται την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής, στην πράξη τα πράγματα δεν ήταν τόσο απλά, επειδή πολλοί κληρονόμοι κληρονομούσαν την περιουσία χωρίς να το ξέρουν, αποδεχόμενοί τη σιωπηρά και επομένως έχαναν την προθεσμία για αποποίησή της ή αποδοχή της με το ευεργέτημα.

Σήμερα η φιλοσοφία αντιστρέφεται. Η προστασία της ατομικής περιουσίας αποτελεί τον κανόνα και όχι την εξαίρεση, οπότε κληρονόμος δεν χρειάζεται να ενεργοποιήσει το παλαιό ευεργέτημα της απογραφής για να προστατεύσει καταρχήν την προσωπική του περιουσία από τους δανειστές της κληρονομίας, αφού αυτή η προστασία παρέχεται αυτόματα.

Οι παγίδες του νέου πλαισίου: Πότε ο κληρονόμος μπορεί να βρεθεί εκτεθειμένος

Η μεγάλη προστασία του άρθρου 1892 ΑΚ συνοδεύεται, ωστόσο, από σημαντικούς περιορισμούς, οι οποίοι χωρίς προσοχή μπορεί να αντιστρέψουν την εικόνα.

Ο νόμος δεν επιτρέπει στον κληρονόμο να επικαλεστεί την περιορισμένη ευθύνη του απέναντι στους δανειστές και ταυτόχρονα να μεταχειρίζεται την κληρονομιαία περιουσία σαν να ήταν πλήρως ελεύθερη προσωπική του περιουσία. Συνεπώς, εφόσον υπάρχουν χρέη, ο κληρονόμος δεν επιτρέπεται χωρίς άδεια δικαστηρίου να διαθέτει ελεύθερα τα περιουσιακά στοιχεία.

Δεν μπορεί, δηλαδή, κάποιος να κληρονομήσει ένα ακίνητο, να το εκποιήσει παρά την ύπαρξη χρεών, να κρατήσει το τίμημα και στη συνέχεια να αντιτάξει στους δανειστές ότι τα χρέη αφορούν μόνο την κληρονομία. Αν το κάνει, τότε η προστασία του έναντι των χρεών της κληρονομιαίας περιουσίας χάνεται και πλέον ευθύνεται και με την προσωπική του περιουσία.

Άρα, σε περίπτωση χρεών, ο κληρονόμος μπορεί απλώς να διαχειρίζεται την περιουσία που κληρονόμησε, να αποκομίζει τυχόν ωφελήματα (π.χ. μισθώματα), αλλά δεν μπορεί να την εκποιήσει. Αν παρ’ όλα αυτά θέλει να έχει πλήρη ελευθερία, μπορεί να δηλώσει στο δικαστήριο ότι επιθυμεί να διαχειρίζεται και να διαθέτει ελεύθερα την κληρονομία, όμως η ελευθερία συνοδεύεται από το αντίστοιχο ρίσκο, καθώς παύει η προστασία από την προσωπική ευθύνη που αποτελεί τον γενικό κανόνα.

Δικαστική εκκαθάριση για την οργανωμένη διαχείριση της περιουσίας

Σε αυτό το νέο σύστημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα η δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας. Πρόκειται για θεσμό που δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά με τη μεταρρύθμιση του 2026. Η δικαστική εκκαθάριση προβλεπόταν και στο προηγούμενο κληρονομικό δίκαιο, όμως πλέον ο ρόλος της αναβαθμίζεται και οργανώνεται πιο ξεκάθαρα.

Η δικαστική εκκαθάριση δεν είναι υποχρεωτική για κάθε κληρονομία, ούτε αποτελεί προϋπόθεση για να προστατευθεί η προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Όμως, αποτελεί κομβικό της σημείο, διότι με αυτή θα μπορέσει όντως να υλοποιηθεί η λογική του αποχωρισμού των χρεών της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ειδικά σε πολύπλοκες περιπτώσεις με πληθώρα περιουσιακών στοιχείων και χρεών.

Η δικαστική εκκαθάριση μπορεί, λοιπόν, να ζητηθεί από τον ίδιο τον κληρονόμο, αλλά μπορεί να ζητηθεί και από τους δανειστές, ώστε να γίνει ξεκάθαρο ποιο είναι το παθητικό και ποιο το ενεργητικό της περιουσίας, να ικανοποιηθούν οι πιστωτές και ό,τι μείνει (αν μείνει) να περάσει στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου.

Εφόσον διαταχθεί δικαστική εκκαθάριση, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας αποχωρίζονται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και συγκροτούν χωριστή περιουσιακή ομάδα, η οποία διοικείται πλέον από τον εκκαθαριστή.

Οι δικηγόροι στο τιμόνι της εκκαθάρισης: Ειδικοί κατάλογοι και αμοιβή 800 ευρώ

Η επόμενη σημαντική αλλαγή της μεταρρύθμισης είναι ότι πλέον δημιουργείται οργανωμένο σώμα εκκαθαριστών. Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, το οποίο προέβλεπε ότι εκκαθαριστής μπορούσε να διοριστεί οποιοσδήποτε είχε δικαιοπρακτική ικανότητα, πλέον καθορίζεται πιστοποιημένο σώμα δικηγόρων εκκαθαριστών.

Θα υπάρχει, δηλαδή, ειδικός κατάλογος δικηγόρων αρμόδιων για τις δικαστικές εκκαθαρίσεις κληρονομίας, ο οποίος θα καταρτίζεται από δικηγόρους που έχουν πιστοποιηθεί για αυτή τη διαδικασία.

Μάλιστα, ο νόμος προβλέπει ασυμβίβαστα ώστε να ενισχύεται η ανεξαρτησία του εκκαθαριστή, οπότε δεν θα μπορεί να διοριστεί στη θέση αυτή ο κληρονόμος ή δανειστής του κληρονομουμένου, ούτε ο σύζυγος ή συγγενής τους εξ αίματος σε ευθεία ή πλάγια γραμμή μέχρι τον τέταρτο βαθμό.

Για κάθε δικαστική εκκαθάριση προβλέπεται αποζημίωση 800 ευρώ, ενώ αυτή μπορεί να αυξηθεί περισσότερο, εφόσον μετά την ολοκλήρωση της εκκαθάρισης, ο δικηγόρος αιτηθεί στο δικαστήριο επιπλέον αμοιβή λόγω της πολυπλοκότητας της υπόθεσης.

Διαβάστε επίσης:

Kληρονόμοι με χρέη: Δίνεται δεύτερη ευκαιρία – Μέχρι τον Νοέμβριο μπορούν να απαλλαγούν από χρέη που κληρονόμησαν χωρίς να γνωρίζουν

Αλλάζουν όλα στο κληρονομικό: Πλέον θα κληρονομεί και ο σύντροφος χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης – Προϋποθέσεις και διαδικασία
 

Μπορεί ένα ζώο να κληρονομήσει περιουσία; Η υπόθεση του Karl Lagerfeld και της γάτας του και τι ισχύει νομικά