Οι τραπεζικοί λογαριασμοί είναι το πιο άμεσο περιουσιακό στοιχείο μιας κληρονομίας, όντας φαινομενικά εξαιρετικά εύκολο να κληρονομηθούν. Κι όμως, είναι το σημείο όπου δημιουργούνται οι περισσότερες παρεξηγήσεις και διαμάχες. Αν και αρκετοί πιστεύουν ότι τα χρήματα μεταβαίνουν αυτόματα στους κληρονόμους, στην πραγματικότητα το ζήτημα είναι πιο περίπλοκο και εξαρτάται από τη μορφή του λογαριασμού και τις ρήτρες που έχουν υπογραφεί από τους δικαιούχους.

Άλλο ισχύει για τον ατομικό λογαριασμό, άλλο για τον κοινό με συνδικαιούχους και άλλο για τα φορολογικά και διαδικαστικά βήματα που πρέπει να ακολουθήσουν οι κληρονόμοι, σε μια αλληλουχία σταδίων που καθορίζουν ποιος θα λάβει τελικά τα χρήματα και αν θα προκύψουν δικαστικές διεκδικήσεις.

1

Ατομικός λογαριασμός: Τα χρήματα εντάσσονται κανονικά στην κληρονομία

Όταν ο τραπεζικός λογαριασμός είναι αποκλειστικά στο όνομα του θανόντος, η αντιμετώπιση είναι σχετικά σαφής. Με τη γνωστοποίηση του θανάτου, η τράπεζα δεσμεύει τον λογαριασμό και αναστέλλει κάθε ανάληψη ή μεταφορά, με τα χρήματα να θεωρούνται μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί κανείς να τα διαχειριστεί πριν αποδειχθεί ποιος είναι νόμιμος κληρονόμος.

Για να αποδεσμευθεί το ποσό του λογαριασμού, θα πρέπει οι δικαιούχοι να προσκομίσουν τα απαραίτητα δικαιολογητικά:

  • ληξιαρχική πράξη θανάτου
  • πιστοποιητικά περί μη δημοσίευσης διαθήκης και μη αποποίησης
  • αποδοχή κληρονομιάς ή κληρονομητήριο
  • δήλωση φόρου κληρονομιάς.

Στη συνέχεια, η τράπεζα αποδεσμεύει τα ποσά και τα καταβάλλει σύμφωνα με τα κληρονομικά ποσοστά, ενώ καταβάλλεται και φόρος κληρονομίας.

Στην ίδια κατηγορία εμπίπτει και η περίπτωση, κατά την οποία τρίτο πρόσωπο έχει εξουσιοδότηση από τον θανόντα για πληρωμές και αναλήψεις από τον λογαριασμό. Πρόκειται για μια συνήθη πρακτική στους ηλικιωμένους ανθρώπους, με το πρόσωπο που έχει λάβει την εξουσιοδότηση να είναι συνήθως συγγενικό, αλλά ενδεχομένως και τρίτος εκτός δικαιούχων κληρονομίας.

Σε αυτή την περίπτωση, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το πρόσωπο αυτό δεν αποκτά κανένα ιδιοκτησιακό δικαίωμα επί των χρημάτων, καθώς η εξουσιοδότηση είναι καθαρά διαχειριστική και παύει αυτοδικαίως με τον θάνατο. Από εκείνη τη στιγμή, ο εξουσιοδοτημένος δεν μπορεί να προχωρήσει σε καμία πράξη και τα χρήματα ακολουθούν τη συνήθη κληρονομική διαδικασία, όπως σε κάθε ατομικό λογαριασμό.

Κοινός λογαριασμός με συνδικαιούχους: Αυτόματη μεταβίβαση χρημάτων αλλά με σεβασμό της νόμιμης μοίρας

Διαφορετική είναι η εικόνα στους κοινούς λογαριασμούς με συνδικαιούχους, οι οποίοι στην Ελλάδα λειτουργούν συνήθως με τη λεγόμενη «ρήτρα επιζώντος». Με βάση τις ρυθμίσεις του άρθρο 2 του ν. 5638/1932, με τον θάνατο ενός δικαιούχου το υπόλοιπο περιέρχεται αυτομάτως στους επιζώντες συνδικαιούχους. Ο λογαριασμός δεν παγώνει και οι υπόλοιποι μπορούν να συνεχίσουν να τον χρησιμοποιούν κανονικά.

Αυτό σημαίνει ότι καταρχήν τα χρήματα δεν εντάσσονται στην κληρονομία και δεν διανέμονται στους κληρονόμους του θανόντος. Στις περισσότερες περιπτώσεις, μάλιστα, το όλο ζήτημα λήγει εδώ και ο λογαριασμός δεν αποτελεί μέρος της περιουσίας που καταλήγει στους δικαιούχους, όμως αυτό δεν ισχύει πάντα, ειδικά όταν θίγεται η νόμιμη μοίρα.

Το πρόβλημα ξεκινάει όταν κάποιος κληρονόμος θίγει το ζήτημα της μέμψης άστοργης δωρεάς, δηλαδή υποστηρίζει ότι δεν έχει λάβει τη νόμιμη μοίρα που του αναλογεί, επειδή μέρος της περιουσίας του θανόντος κατέληξε στον συνδικαιούχο του λογαριασμού και μόνο σε αυτόν.

Αν, για παράδειγμα, ο θανών είχε δύο παιδιά, αλλά συνδικαιούχος στον λογαριασμό ήταν μόνο το ένα, θα πρέπει το άλλο παιδί να λάβει από την κληρονομιαία περιουσία το μέρος που του αναλογεί με βάση τη νόμιμη μοίρα του. Αν καταλήξει, δηλαδή, το ένα παιδί να λάβει τα χρήματα του λογαριασμού και το άλλο να μη λάβει τίποτα ή να λάβει περιουσία που δεν συμπληρώνει το ποσοστό της νόμιμης μοίρας του, τότε ο αδικημένος της υπόθεσης μπορεί να εγείρει αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς, με το σκεπτικό ότι τα χρήματα του κοινού λογαριασμού αποτέλεσαν δωρεά προς το άλλο παιδί, η οποία πρέπει να ανακληθεί γιατί θίγει τα δικαιώματα του ενός κληρονόμου.

Για να ευδοκιμήσει μια τέτοια αξίωση, πρέπει να αποδειχθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

  • Πρώτον, ότι τα χρήματα που κατέληξαν στον συνδικαιούχο αποτελούσαν ουσιαστικά περιουσία του θανόντος και όχι κοινές αποταμιεύσεις.
  • Δεύτερον, ότι η εγγραφή του ως συνδικαιούχου δεν αντανακλούσε πραγματική οικονομική συμβολή, αλλά λειτουργούσε προσχηματικά, για λόγους διευκόλυνσης ή με πρόθεση δωρεάς.
  • Τρίτον, ότι η μεταβίβαση αυτή μειώνει ή εξανεμίζει τη νόμιμη μοίρα των λοιπών κληρονόμων.

Στην πράξη, το δικαστήριο εξετάζει στοιχεία όπως ποιος κατέθετε τα χρήματα, από ποιους λογαριασμούς προέρχονταν οι πιστώσεις, αν ο συνδικαιούχος είχε δικά του εισοδήματα ή συμμετοχή στη δημιουργία του υπολοίπου και αν η συνδικαιοδοσία δόθηκε για πρακτική εξυπηρέτηση (π.χ. λόγω ηλικίας ή ασθένειας). Δεν αποκλείεται να κριθεί ότι μόνο μέρος του ποσού συνιστά δωρεά – για παράδειγμα το 50% – και μόνο ως προς αυτό να χωρεί μείωση. Η συζήτηση, δηλαδή, αφορά το τμήμα που θεωρείται δωρεά και όχι αυτομάτως το σύνολο του λογαριασμού.

Τελικά, το ποιος θα λάβει τα χρήματα ενός τραπεζικού λογαριασμού δεν εξαρτάται μόνο από το ποιος φαίνεται στο βιβλιάριο, αλλά από τον ακριβή νομικό χαρακτηρισμό της σχέσης. Ατομικός λογαριασμός, εξουσιοδότηση ή συνδικαιούχοι οδηγούν σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα, ενώ στους κοινούς λογαριασμούς δεν αποκλείονται και μεταγενέστερες δικαστικές διεκδικήσεις.

Διαβάστε επίσης:

CSG – ΕΑΣ: Έπεσαν οι υπογραφές για τη σύσταση της κοινοπραξίας Hellenic Ammunition στο Λαύριο

Κεραμέως: Στο στο 7,5% η ανεργία – Το δεύτερο χαμηλότερο σημείο στην ιστορία της χώρας
Βιολάντα: Παραβάσεις και παραλείψεις από το 2020 είχε διαπιστώσει η Περιφέρεια Θεσσαλίας