Κατασκοπεία και αφαίρεση ιθαγένειας: Τι προβλέπει ο νέος νόμος και το διεθνές δίκαιο – Τι θα συμβεί στην περίπτωση του αξιωματικού

Ο κατάσκοπος μπορεί να χάσει την ελληνική ιθαγένεια και να καταστεί ανιθαγενής, ένα ακραίο σενάριο που σημαίνει την απώλεια της νομικής του υπόστασης.

Η υπόθεση του αξιωματικού που καταδικάστηκε για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας  δεν είναι ακραία μόνο για αυτή καθ’ αυτή την πράξη, ούτε μόνο για τις αυστηρότατες ποινικές συνέπειες με τις οποίες θα έρθει αντιμέτωπος ο πρώην στρατιωτικός. Είναι ένα -σχεδόν μυθιστορηματικό- παράδειγμα για το πώς ένας άνθρωπος που είχε πολλά μπορεί να φτάσει να μην έχει τίποτα, ούτε καν την ιδιότητά του ως Έλληνα.

Ο νέος στρατολογικός νόμος 5265/2026 περιλαμβάνει και το άρθρο 298, το οποίο επιφέρει τροποποιήσεις στον Κώδικα ιθαγένειας και στο απόλυτα ταιριαστό timing ρυθμίζει τη δυνατότητα αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας σε περίπτωση κατασκοπείας.

Αν αυτή η περίπτωση εφαρμοστεί στον εν λόγω αξιωματικό, τότε θα πρόκειται για την απόλυτη κατάρρευση της ζωής του, με δεδομένο ότι θα μείνει ανιθαγενής, κάτι που μπορεί να σημαίνει και την απέλασή του από τη χώρα. Αν, μάλιστα, αναλογιστεί κανείς ότι δεν θα έχει την ιθαγένεια άλλου κράτους, τότε το ερώτημα για το μέλλον του είναι εύλογο.

Πώς και πού ζει ένας άνθρωπος που δεν έχει την ιθαγένεια κανενός κράτους;

Άλλωστε, αυτός είναι και ο λόγος που το διεθνές δίκαιο απαγορεύει, εκτός συγκεκριμένων περιπτώσεων, τη δημιουργία ανιθαγένειας.

Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να χάσει κανείς την ελληνική ιθαγένεια

Με το άρθρο 298 του ν. 5265/2026 τροποποιήθηκε το άρθρο 17 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, το οποίο ρυθμίζει τις περιπτώσεις έκπτωσης από την ελληνική ιθαγένεια. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι η προσθήκη νέας περίπτωσης, σύμφωνα με την οποία μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος της ιθαγένειας όποιος καταδικαστεί αμετάκλητα για παραβίαση μυστικών της Πολιτείας ή μετάδοση στρατιωτικών μυστικών.

Η ρύθμιση εντάσσει ρητά την κατασκοπεία και τη διαρροή κρίσιμων πληροφοριών στις πράξεις που θεωρούνται ασυμβίβαστες με την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Μέχρι σήμερα, ο Κώδικας προέβλεπε έκπτωση από την ιθαγένεια σε περιπτώσεις όπως η ανάληψη δημόσιας υπηρεσίας σε αλλοδαπό κράτος παρά τις υποδείξεις των ελληνικών αρχών ή η δράση στο εξωτερικό υπέρ ξένου κράτους κατά των συμφερόντων της Ελλάδας. Με τη νέα διάταξη, ο νομοθέτης μετατοπίζει το βάρος και στο εσωτερικό πεδίο ασφάλειας, καλύπτοντας ευθέως πράξεις κατασκοπείας.

Ωστόσο, να σημειώσουμε εδώ ότι η έκπτωση δεν επέρχεται αυτομάτως, αλλά προκύπτει έπειτα από αρκετά διαδικαστικά βήματα.

Συγκεκριμένα, απαιτείται:

• αμετάκλητη καταδίκη για το ποινικό αδίκημα της κατασκοπείας με βάση τον Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα
• αιτιολογημένη γνώμη του Συμβουλίου Ιθαγένειας
• απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Πρόκειται για διοικητική πράξη με βαρύ συμβολικό και ουσιαστικό χαρακτήρα, αφού το κράτος αποκόπτει τον δεσμό ιθαγένειας με πρόσωπο που έδρασε σε βάρος της εθνικής ασφάλειας. Επομένως, πρέπει να ισχύουν όλες οι παραπάνω προϋποθέσεις, με τη Διοίκηση γενικά να είναι φειδωλή στην αφαίρεση της ιθαγένειας, ειδικά όταν το άτομο δεν έχει ιθαγένεια άλλους κράτους.

Διότι ναι μεν η απώλεια της ιθαγένειας είναι εξαιρετικά σοβαρή, καθώς σημαίνει απώλεια πολιτικών δικαιωμάτων και αντιμετώπιση του πολίτη ως αλλοδαπού, όμως η δημιουργία ανιθαγένειας είναι ακόμη σοβαρότερη, καθώς στην ουσία σημαίνει εξαφάνιση των περισσότερων δικαιωμάτων που απολαμβάνει ένας άνθρωπος ως πολίτης ενός κράτους.

Από τη δυνατότητά του να διαμένει κάπου έως την πρόσβαση σε υγεία και κοινωνικές παροχές.

Ανιθαγένεια: Μια ακραία νομική και ανθρώπινη κατάσταση

Ανιθαγενής θεωρείται όποιος δεν αναγνωρίζεται ως πολίτης από κανένα κράτος. Δεν πρόκειται απλώς για μια διοικητική μεταβολή, αλλά για μια κατάσταση που αγγίζει τον πυρήνα της νομικής ύπαρξης του ανθρώπου.

Χωρίς ιθαγένεια, ένα άτομο στερείται βασικών δικαιωμάτων και πρακτικών δυνατοτήτων: Δεν διαθέτει διαβατήριο, δεν επιτρέπεται να ταξιδέψει, να εργαστεί νόμιμα, να αποκτήσει κοινωνική ασφάλιση ή να ασκήσει πολιτικά δικαιώματα. Η πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση και κοινωνικές παροχές μπορεί να καταστεί εξαιρετικά δυσχερής, ενώ η νομική του προστασία περιορίζεται.

Με λίγα λόγια, πρόκειται για έναν άνθρωπο που παύει να είναι πολίτης και δεν απολαμβάνει καμίας προστασίας. Ως εκ τούτου βρίσκεται σε πολύ δεινότερη θέση από τον πρόσφυγα ή τον μετανάστη.

Για τον λόγο αυτό, η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει την ανιθαγένεια ως φαινόμενο που πρέπει να αποφεύγεται.

Επιτρέπεται να καταστεί κάποιος ανιθαγενής; Τι επιβάλλει το διεθνές δίκαιο και τι συμβαίνει στην πράξη

Το διεθνές δίκαιο έχει διαμορφώσει τον σαφή κανόνα ότι τα κράτη οφείλουν να αποφεύγουν τη δημιουργία ανιθαγένειας. Η Σύμβαση του 1961 για τη Μείωση της Ανιθαγένειας, στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα, προβλέπει ότι η αφαίρεση ιθαγένειας δεν πρέπει να οδηγεί σε ανιθαγένεια. Με λίγα λόγια, ένα κράτος μπορεί απρόσκοπτα να αφαιρέσει την ιθαγένεια ενός πολίτη, μόνο αν αυτός διαθέτει ιθαγένεια και άλλου κράτους.

Ωστόσο, ο κανόνας αυτός δεν είναι απόλυτος. Επιτρέπονται εξαιρέσεις σε περιπτώσεις συμπεριφοράς που πλήττει ζωτικά συμφέροντα του κράτους, όπως η προδοσία ή η κατασκοπεία. Αντίστοιχη προσέγγιση υιοθετεί και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Ιθαγένεια του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία αναγνωρίζει τη δυνατότητα απώλειας ιθαγένειας όταν η συμπεριφορά του πολίτη προκαλεί σοβαρή βλάβη στα θεμελιώδη συμφέροντα της χώρας.

Συνεπώς, στη συγκεκριμένη περίπτωση του αξιωματικού κατασκόπου, η Ελλάδα μπορεί να του αφαιρέσει την ιθαγένεια, καθώς αυτή η δυνατότητα απορρέει τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από τις εξαιρέσεις στον γενικό κανόνα περί μη ύπαρξης ανιθαγένειας που προβλέπει το διεθνές δίκαιο.

Ωστόσο, παρά τη θεωρητική αυτή δυνατότητα, τα ευρωπαϊκά κράτη επιδεικνύουν μεγάλη επιφυλακτικότητα. Στην πράξη, η αφαίρεση ιθαγένειας εφαρμόζεται κυρίως σε περιπτώσεις διπλής υπηκοότητας, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ανιθαγενών. Η αναλογικότητα του μέτρου, οι διαδικαστικές εγγυήσεις και ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες αξιολόγησης.

Οπωσδήποτε, η απώλεια ιθαγένειας αποτελεί ένα από τα πλέον δραστικά μέτρα που μπορεί να λάβει ένα κράτος απέναντι σε πολίτη του και απαιτεί προσεκτική στάθμιση. Η ισορροπία μεταξύ εθνικής ασφάλειας και προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου παραμένει λεπτή, όμως τέτοιες υποθέσεις και προβληματισμοί υπενθυμίζουν ότι η ιδιότητα του πολίτη δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και θεμελιώδης δεσμός εμπιστοσύνης.

Διαβάστε επίσης:

Υπόθεση κατασκοπείας: Ποιους ψάχνουν μετά τη σύλληψη του σμηνάρχου – Οι αναρτήσεις για τον «κίνδυνο από μέσα»

Κατασκοπεία στις Ένοπλες Δυνάμεις: Αυτός είναι ο «Στίβεν» που στρατολόγησε τον Έλληνα σμήναρχο υπέρ της Κίνας