Μπορεί να φτάσει στα χέρια σας αιφνιδιαστικά, χωρίς να έχετε προηγουμένως κληθεί σε δικαστήριο και χωρίς να σας έχει δοθεί η δυνατότητα να ακουστείτε. Κι όμως, με μια τόσο άμεση διαδικασία, η διαταγή πληρωμής αρκεί για να ενεργοποιήσει μια αλυσίδα εξελίξεων που οδηγεί σε δεσμεύσεις λογαριασμών, κατασχέσεις και σε πολλές περιπτώσεις πλειστηριασμούς.

Πρόκειται για το πιο άμεσο και αποτελεσματικό εργαλείο που διαθέτει ένας δανειστής, ένα «fast track» μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης που, πλέον, γίνεται ακόμη ταχύτερο. Η πρόσφατη μεταφορά αρμοδιοτήτων στους δικηγόρους αλλάζει τα δεδομένα, επιταχύνοντας δραστικά τη διαδικασία και μειώνοντας τα χρονικά περιθώρια αντίδρασης του οφειλέτη.

1

Τι είναι η διαταγή πληρωμής και γιατί εκδίδεται μονομερώς

Η διαταγή πληρωμής αποτελεί μια ιδιόμορφη διαδικασία του αστικού δικονομικού δικαίου, η οποία αποκλίνει από τη βασική αρχή της προηγούμενης ακρόασης των διαδίκων. Ο δανειστής προσφεύγει σε δικαιοδοτικό όργανο (παλαιότερα στο δικαστήριο, πλέον σε δικηγόρο), προσκομίζοντας έγγραφα που αποδεικνύουν την απαίτησή του και, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, εκδίδεται διαταγή πληρωμής χωρίς να προηγηθεί συζήτηση και χωρίς να κληθεί ο οφειλέτης να εκθέσει τις απόψεις του.

Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Ο νομοθέτης επιδιώκει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η απαίτηση θεωρείται εκ πρώτης όψεως σαφής, εκκαθαρισμένη και αποδεικνύεται εγγράφως.

Οι βασικές προϋποθέσεις για την έκδοση διαταγής πληρωμής είναι η ύπαρξη χρηματικής απαίτησης, η οποία να είναι:

  • ορισμένη
  • ληξιπρόθεσμη
  • αποδεικνυόμενη με έγγραφα.

Έτσι, η διαδικασία χρησιμοποιείται ευρέως σε τραπεζικές απαιτήσεις, ανεξόφλητα τιμολόγια, μισθώματα, επιταγές και γενικότερα σε εμπορικές συναλλαγές, όπου το χρέος του οφειλέτη και η υποχρέωση καταβολής του σε συγκεκριμένο χρονικό σημείο αποδεικνύεται εγγράφως.

Με δεδομένο, μάλιστα, ότι ο οφειλέτης ούτε ενημερώνεται ούτε καλείται στη διαδικασία, το αποτέλεσμα είναι να βρίσκεται προ έκπληξης όταν λαμβάνει στα χέρια του τη διαταγή πληρωμής. Το ακόμη πιο κρίσιμο είναι ότι η μοναδική του άμυνα μπορεί να υπάρξει μόνο εκ των υστέρων.

Η μεγάλη αλλαγή: Από τα δικαστήρια στους δικηγόρους και η επιτάχυνση της διαδικασίας

Με πρόσφατη μεταρρύθμιση του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αλλάζει ριζικά η διαδικασία έκδοσης της διαταγής πληρωμής, αφού πλέον αυτή θα εκδίδεται από πιστοποιημένους δικηγόρους.

Στο προηγούμενο καθεστώς, η έκδοση διαταγής πληρωμής, αν και ταχεία σε σχέση με μια κανονική δίκη, εξακολουθούσε να εξαρτάται από τον φόρτο των δικαστηρίων, τις γραμματείες και τις διαδικαστικές καθυστερήσεις και συνήθως ήθελε μερικές εβδομάδες ή ακόμη και μήνες να εκδοθεί.

Με τη μεταφορά της αρμοδιότητας, όμως, στους δικηγόρους και την ψηφιοποίηση διαδικασιών, η έκδοση διαταγών πληρωμής καθίσταται ακόμη πιο άμεση και ευέλικτη. Η πρακτική συνέπεια είναι ότι ο χρόνος αντίδρασης του οφειλέτη περιορίζεται δραστικά, αφού πλέον μια διαταγή πληρωμής θα εκδίδεται σε μερικές ημέρες.

Πώς μπορεί να αμυνθεί ο οφειλέτης

Παρά τη μονομερή έκδοση της διαταγής πληρωμής, ο οφειλέτης δεν στερείται μέσων άμυνας. Το βασικό του όπλο είναι η ανακοπή, την οποία μπορεί να ασκήσει εντός 15 εργάσιμων ημερών από την επίδοση της διαταγής. Με λίγα λόγια, από τη στιγμή που θα ενημερωθεί μέσω επίδοσης για την έκδοση της διαταγής πληρωμής, ο οφειλέτης ξεκινά έναν αγώνα δρόμου, για να εκφράσει τις αντιρρήσεις του και να ανακόψει την πορεία της αναγκαστικής εκτέλεσης.

Η ανακοπή είναι μια πλήρης αμφισβήτηση της απαίτησης, στην οποία ο οφειλέτης μπορεί να προβάλλει ουσιαστικούς και δικονομικούς λόγους. Μπορεί, για παράδειγμα, να υποστηρίξει ότι η οφειλή δεν υφίσταται, ότι έχει εξοφληθεί, ότι το ποσό είναι εσφαλμένο ή ότι τα έγγραφα δεν πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις. Ιδίως σε τραπεζικές υποθέσεις, συχνά προβάλλονται ζητήματα καταχρηστικών όρων ή εσφαλμένων υπολογισμών του δανείου ή των τόκων.

Ωστόσο, υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο που υποτιμάται από τους οφειλέτες. Ηάσκηση ανακοπής δεν αναστέλλει από μόνη της την εκτέλεση. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν ο οφειλέτης έχει προσφύγει στο δικαστήριο, ο δανειστής μπορεί να προχωρήσει σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως π.χ. κατάσχεση.

Για τον λόγο αυτό, η ανακοπή πρέπει να συνοδεύεται από αίτηση αναστολής εκτέλεσης. Με την αίτηση αυτή, ο οφειλέτης ζητά από το δικαστήριο να παγώσει προσωρινά τα μέτρα εκτέλεσης έως ότου κριθεί η ανακοπή. Το δικαστήριο εξετάζει αν η ανακοπή έχει πιθανότητες επιτυχίας και αν υπάρχει κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης, ώστε να αποφασίσει αν πρέπει να ανασταλεί η εκτέλεση.

Τι συμβαίνει σε περίπτωση απώλειας προθεσμίας

Η προθεσμία των 15 εργάσιμων ημερών δεν είναι απλώς μια τυπική προθεσμία, αλλά το μοναδικό ουσιαστικό παράθυρο άμυνας του οφειλέτη. Αν παρέλθει άπρακτη, οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα σοβαρές.

Σε αυτή την περίπτωση, η διαταγή πληρωμής καθίσταται ουσιαστικά απρόσβλητη ως προς την ύπαρξη της απαίτησης. Ο οφειλέτης χάνει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει την οφειλή στο σύνολό της και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να περιμένει την πρόοδο της αναγκαστικής εκτέλεσης (π.χ. την κατάσχεση ή τον πλειστηριασμό), ώστε να προσβάλει αυτές τις πράξεις.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα. Ο δανειστής μπορεί να επιβάλλει κατάσχεση, ύστερα πλειστηριασμό και τελικά εκποίηση της περιουσίας του οφειλέτη σε μια αλυσιδωτή εξέλιξη, στην οποία ο οφειλέτης θα έχει περιορισμένα και μόνο τυπικά μέσα άμυνας.

Η νέα πραγματικότητα, λοιπόν, είναι σίγουρο ότι θα φέρει στο προσκήνιο ακόμη περισσότερους πλειστηριασμούς, αφού είναι σχεδόν βέβαιο ότι μεγάλη πλειονότητα των οφειλετών δεν θα προλάβει καν να αντιδράσει σε αυτό το σύντομο παράθυρο των 15 ημερών.

Διαβάστε επίσης:

Σήμα κινδύνου από την αγορά ομολόγων: Επανεμφανίστηκαν σημάδια του μοτίβου της κρίσης του 2008

Δημοσκόπηση Reuters/Ipsos: Η αύξηση στις τιμές των καυσίμων πλήττει τα νοικοκυριά των ΗΠΑ και αναμένεται επιδείνωση