Στο επίκεντρο της αμερικάνικης ενεργειακής πολιτικής τοποθετείται πλέον η Ελλάδα και  η λειτουργία του  Κάθετου Διαδρόμου για τη μεταφορά του αμερικανικού LNG, κάτι που φάνηκε τόσο από τη δήλωση που έκανε χθες η πρέσβης των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκιλφόιλ σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα “Χ” όσο κα από στο Eastern Mediterranean Gateway Act, το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στο Κογκρέσο και αναδεικνύει την Ανατολική Μεσόγειο σε στρατηγική πύλη για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Η πρέσβης των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκιλφόιλ με τη χθεσινή δήλωσή της τόνισε τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για τη μεταφορά του αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, ταυτίζοντας την επιτυχία της ελληνικής διαδρομής αερίου με τη στόχευση των ΗΠΑ για τροφοδοσία της Ευρώπης με LNG, σε αυξημένες ποσότητες στο μέλλον.

1

Ειδικότερα η αμερικανίδα πρέσβης ανέφερε χθες: “Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι η κατάργηση της εξάρτησης της Ευρώπης από την ρωσική ενέργεια αποτελεί προτεραιότητα”, αναφέρει σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα “Χ”. Όπως επισημαίνει, η υιοθέτηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση της νομοθεσίας RePowerEU για τον τερματισμό όλων των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το φθινόπωρο του 2027 αποτελεί ένα βήμα προς την επίτευξη αυτού του στόχου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να προμηθεύσουν πιο αξιόπιστο φυσικό αέριο στους ευρωπαίους εταίρους μας μέσω έργων όπως ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor), το οποίο θα αξιοποιήσει τις αμερικανικές και ελληνικές υποδομές για την ανάπτυξη των οικονομιών μας και την τροφοδοσία του μέλλοντος”.

Μετά τη νομικά δεσμευτική απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης  για την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, με την πλήρη απαγόρευση να τίθεται σε ισχύ από τον Ιανουάριο του 2027 για το LNG και από τον Οκτώβριο του 2027 για τις εισαγωγές μέσω αγωγών, δημιουργείται ένα ορόσημο για την πλήρη ενεργοποίηση της διαδρομής LNG από την Ελλάδα προς την Ουκρανία.

Eastern Mediterranean Gateway Act: Έτσι βλέπουν οι ΗΠΑ τη Ν.Α Ευρώπη

Πριν από λίγες μέρες εγκρίθηκε από την Επιτροπή Διεθνών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων νομοθετική πρωτοβουλία που εντάσσει επίσημα την περιοχή μας στον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό προτάσσοντας τα σημαντικά έργα υποδομών που γίνονται στην περιοχή, μεταξύ των οποίων και το GREGY και το δεύτερο FSRU στην Ξάνθη. Το νομοσχέδιο «Eastern Mediterranean Gateway Act», εγκρίθηκε σε επίπεδο Κοινοβουλευτικής Επιτροπής και πλέον έχει ανοίξει ο δρόμος για τη συζήτησή του στην Ολομέλεια.

Στην ουσία, το αμερικανικό Κογκρέσο επιχειρεί να θεσμοθετήσει τον ρόλο της Ελλάδας στην υποδοχή του αμερικάνικου LNG και της  Ανατολικής Μεσογείου ως βασικής πύλης του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης, γνωστού και ως IMEC. Η Ελλάδα τοποθετείται σε κεντρική θέση σε αυτό το σχέδιο, όχι μόνο ως χώρα διέλευσης, αλλά ως πυλώνας ενεργειακής ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας για την ευρωπαϊκή ήπειρο.

 Στο κείμενο του Eastern Mediterranean Gateway Act γίνεται ρητή αναφορά στον ρόλο της Ελλάδας ως βασικού κόμβου υποδομών, με έμφαση στα τερματικά LNG της περιοχής, τα οποία χαρακτηρίζονται κρίσιμα για τη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών προμηθειών φυσικού αερίου και τη διασύνδεση της Ευρώπης με νέες πηγές ενέργειας μέσω της Ανατολικής Μεσογείου. Τα ελληνικά LNG terminals, σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες και υπό ανάπτυξη διασυνδέσεις, παρουσιάζονται ως βασικό «κομμάτι του παζλ» για την ενεργειακή ανθεκτικότητα της Ευρώπης και τη μείωση της εξάρτησης από ανταγωνιστικούς ή ασταθείς προμηθευτές.

Πέρα από τα LNG, το νομοσχέδιο περιγράφει ουσιαστικά τον Κάθετο Διάδρομο ως στρατηγική ενεργειακή αρτηρία που ξεκινά από την Ελλάδα και επεκτείνεται προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Διασυνδέσεις όπως ο αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB), τα σχέδια ενίσχυσης των ροών προς Ρουμανία, Ουγγαρία και περαιτέρω προς την Κεντρική Ευρώπη, καθώς και τα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων, εντάσσονται στη λογική μιας «πύλης» που επιτρέπει την είσοδο ενέργειας από τον Νότο προς τον ευρωπαϊκό Βορρά. Για την Ουάσινγκτον, ο διάδρομος αυτός δεν είναι απλώς περιφερειακό έργο, αλλά κρίσιμο εργαλείο γεωπολιτικής σταθερότητας και ενεργειακής ασφάλειας.

Η Ελλάδα εμφανίζεται στο Act ως αξιόπιστος εταίρος των ΗΠΑ και σταθερός πυλώνας στην Ανατολική Μεσόγειο, σε αντίθεση με άλλες περιοχές υψηλού ρίσκου. Η αμερικανική στρατηγική δίνει βαρύτητα στη συνεργασία με χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και η Αίγυπτος, επιδιώκοντας να δημιουργήσει ένα πλέγμα ενεργειακών και υποδομιακών έργων που θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς τον ευρωπαϊκό στόχο απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο μετά το 2028. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως χώρα διέλευσης, αλλά ως ενεργός κόμβος αποθήκευσης, επαναεριοποίησης και διανομής LNG.

Τονίζεται ότι τα ενεργειακά έργα της περιοχής –αγωγοί, LNG terminals, ηλεκτρικές διασυνδέσεις– μπορούν να αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά ενός νέου μοντέλου διασύνδεσης αγορών, εμπορίου και ενέργειας, στο οποίο η Ελλάδα λειτουργεί ως το ευρωπαϊκό σημείο εισόδου.

Το κείμενο του νομοσχεδίου σκιαγραφεί με σαφήνεια το γεωπολιτικό και ενεργειακό πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετείται η Ανατολική Μεσόγειος και ειδικότερα η Ελλάδα, συνδέοντάς τη άμεσα με τον νέο οικονομικό και στρατηγικό διάδρομο Ινδία–Μέση Ανατολή–Ευρώπη (IMEC).

Σύμφωνα με το Κογκρέσο, ο IMEC, που εγκαινιάστηκε στη Σύνοδο των G20 το 2023 με τη στήριξη των χωρών της G7, ενισχύει τη διασυνδεσιμότητα μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως στρατηγική εναλλακτική στην κινεζική πρωτοβουλία Belt and Road.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής, όπως ο Great Sea Interconnector, το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Gregy, ο αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB) και τα τερματικά LNG της Ανατολικής Μεσογείου. Τα έργα αυτά χαρακτηρίζονται κρίσιμα για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και περιγράφονται ως η υποδομιακή «ραχοκοκαλιά» που μπορεί να συνδέσει την Ινδία και τον Κόλπο με την Ευρώπη μέσω της Ανατολικής Μεσογείου. Στο ίδιο πλαίσιο, Κύπρος, Ελλάδα, Αίγυπτος και Ισραήλ αναγνωρίζονται ως βασικοί εταίροι των ΗΠΑ για την προώθηση της σταθερότητας, της ασφάλειας και της οικονομικής ανάπτυξης στην περιοχή.

Παράλληλα, αναγνωρίζεται ο μοναδικός ρόλος των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου τόσο ως διακριτής υποπεριφέρειας όσο και ως κεντρικού συνδετικού κρίκου στον ευρύτερο διάδρομο IMEC. Το Κογκρέσο ζητά την επανεκκίνηση της διπλωματικής πρωτοβουλίας 3+1 με συνάντηση του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ με τους ομολόγους του από το Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ επισημαίνει ότι η πολιτική που χαράχθηκε με τον Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019 πρέπει να συνεχίσει να καθοδηγεί τις αμερικανικές ενέργειες για την προώθηση της συνδεσιμότητας μεταξύ Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.  Υπογραμμίζεται η ανάγκη συνεχούς αμερικανικής συμμετοχής στο East Mediterranean Gas Forum, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος χαρακτηρίζεται ως πύλη που συνδέει τρεις ηπείρους, με τις ΗΠΑ να καλούνται να στηρίξουν ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές, έργα συνδεσιμότητας, αμυντική συνεργασία και ευρύτερες μορφές ολοκλήρωσης στην περιοχή.

United States Energy Association: Από Ελλάδα ως 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως- Η Ελλάδα το κρίσιμο σημείο εισόδου

Το βάρος που δίνει η αμερικανική πλευρά στη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου, εκφράζεται και στο κείμενο της United States Energy Association (USEA) παρουσιάζει τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου (Vertical Gas Corridor – VGC) ως μια νέα στρατηγική διαδρομή για τη μεταφορά LNG –κυρίως αμερικανικού– από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας. Η βασική του λογική είναι ότι, αξιοποιώντας υφιστάμενες υποδομές με περιορισμένες αναβαθμίσεις, η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει μια αξιόπιστη εναλλακτική έναντι του ρωσικού φυσικού αερίου και ταυτόχρονα πρόσβαση στο μεγαλύτερο σύστημα υπόγειας αποθήκευσης αερίου της ηπείρου, που βρίσκεται στην Ουκρανία.

 Στον πυρήνα του Κάθετου Διαδρόμου βρίσκεται η Αλεξανδρούπολη, με τη USEA να χαρακτηρίζει την πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU Αλεξανδρούπολης) ως το νέο νότιο σημείο εισόδου LNG στην Ευρώπη. Η έναρξη λειτουργίας του FSRU στα τέλη του 2023 επιτρέπει την εισαγωγή και επαναεριοποίηση LNG, προσφέροντας μια ευέλικτη και γεωπολιτικά ασφαλή εναλλακτική στις παραδοσιακές διαδρομές εφοδιασμού. Μαζί με τον αγωγό Trans-Balkan, ο οποίος πλέον λειτουργεί σε αντίστροφη ροή, συγκροτούν τη «ραχοκοκαλιά» του Κάθετου Διαδρόμου.

Η USEA εξηγεί ότι ο Trans-Balkan Pipeline, ένας αγωγός που είχε σχεδιαστεί αρχικά για τη μεταφορά ρωσικού αερίου από την Ουκρανία προς τα Βαλκάνια και την Τουρκία, έχει μετατραπεί σε εργαλείο ενεργειακής διαφοροποίησης, επιτρέποντας πλέον τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα προς τον Βορρά. Μέσω αυτής της αντιστροφής ροής, ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει επτά χώρες: Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Μολδαβία και Ουκρανία, με δυναμικότητα που μπορεί να φτάσει τα 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με σχετικά περιορισμένες τεχνικές παρεμβάσεις.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο γιατί ο διάδρομος αυτός είναι κομβικός για το αμερικανικό LNG. Το κείμενο σημειώνει ότι η ζήτηση για LNG στην Ευρώπη παραμένει ισχυρή, ειδικά σε χώρες που επιδιώκουν να μειώσουν ή να εξαλείψουν την εξάρτησή τους από τη Ρωσία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του REPowerEU, έχει καταστήσει σαφή τη μακροπρόθεσμη δέσμευσή της στη διαφοροποίηση προμηθειών, με το αμερικανικό LNG να θεωρείται εμπορικά ανταγωνιστικό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα εμφανίζεται ως το κρίσιμο σημείο εισόδου που καθιστά εφικτή τη διοχέτευση αυτών των ποσοτήτων βαθιά στο εσωτερικό της Ευρώπης.

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Κάθετου Διαδρόμου, σύμφωνα με τη USEA, είναι η άμεση σύνδεση με τις υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου της Ουκρανίας, τις μεγαλύτερες και στρατηγικά σημαντικότερες στην Ευρώπη. Η πρόσβαση σε αυτές προσφέρει πρωτοφανή εποχική ευελιξία, επιτρέποντας τη δημιουργία αποθεμάτων πριν από τον χειμώνα και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της Ευρώπης σε ενδεχόμενες διακοπές εφοδιασμού.

 Ο USEA όμως δεν ωραιοποιεί την κατάσταση. Αναγνωρίζει σοβαρά εμπόδια και “στενωπούς” που πρέπει να ξεπεραστούν για να λειτουργήσει πλήρως ο διάδρομος. Πρώτο και πιο κρίσιμο πρόβλημα είναι η καθυστέρηση συγκεκριμένων υποδομών στη Βουλγαρία, ιδίως ενός τμήματος 61 χιλιομέτρων μεταξύ Rupcha και Vetrino, το οποίο χαρακτηρίζεται «shovel-ready». Η μη ολοκλήρωσή του αποδίδεται σε πολιτικές και εμπορικές αντιστάσεις που συνδέονται με συμφέροντα ευνοημένα από τον ρωσικό αγωγό Balkan Stream. Η USEA εκτιμά ότι η ολοκλήρωση αυτού του τμήματος θα μπορούσε να αυξήσει τη δυναμικότητα ροής έως και τα 15 bcm ετησίως, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για το αμερικανικό LNG.

Δεύτερο μεγάλο εμπόδιο είναι τα μακροχρόνια συμβόλαια και οι δεσμευμένες χωρητικότητες που εξακολουθούν να ευνοούν τη Gazprom σε χώρες όπως η Σερβία, η Ουγγαρία και η Βόρεια Μακεδονία. Παρότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ανοιχτή και μη διακριτική πρόσβαση στα δίκτυα, το κείμενο σημειώνει ότι στην πράξη οι υφιστάμενες συμβάσεις και η αδύναμη ρυθμιστική εφαρμογή διατηρούν τη ρωσική κυριαρχία. Ακόμη και οι νέοι κανόνες της Ε.Ε. για πιστοποιητικά μη ρωσικής προέλευσης μετά το 2027 δεν επαρκούν από μόνοι τους χωρίς δομικές αλλαγές στην κατανομή χωρητικότητας.

Τρίτο πρόβλημα αποτελούν τα υψηλά τιμολόγια μεταφοράς κατά μήκος του διαδρόμου, τα οποία μειώνουν την εμπορική ελκυστικότητα του LNG σε σχέση με άλλες διαδρομές. Παρότι εισήχθη ένα ενιαίο, διασυνοριακό προϊόν μεταφοράς, δεν προσέλκυσε ενδιαφέρον λόγω κόστους. Η USEA υπογραμμίζει ότι μόνο με ανταγωνιστική και διαφανή τιμολόγηση ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να καταστεί η πιο αποδοτική χερσαία διαδρομή για LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Τέλος, η USEA παρουσιάζει τον δικό της ρόλο ως ουδέτερου συντονιστή μεταξύ διαχειριστών δικτύων, ρυθμιστικών αρχών και κυβερνήσεων. Μέσω μνημονίων συνεργασίας με 11 διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, φιλοδοξεί να μετατρέψει τον Κάθετο Διάδρομο από θεωρητική δυνατότητα σε λειτουργική ενεργειακή υποδομή, που θα στηρίζει μακροπρόθεσμα το μερίδιο του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη και θα ενισχύει τη συνολική ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.