Heineken-Βεργίνα: Ο πόλεμος της μπίρας που κρατά 28 χρόνια και η αποζημίωση των 111 εκατ. ευρώ

Όταν ο εξ Αμερικής ορμώμενος Δημήτρης Πολιτόπουλος έκοβε, στις 13 Φεβρουαρίου του 1998, το πρώτο τιμολόγιο της Βεργίνας, δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί ότι η είσοδος της μικρής ζυθοποιίας της Κομοτηνής στην ελληνική αγορά μπίρας θα άνοιγε τον δρόμο για μια σύγκρουση που θα διαρκούσε σχεδόν τρεις δεκαετίες. 

Είκοσι οκτώ χρόνια αργότερα, η δικαστική διαμάχη με τον πολυεθνικό όμιλο Heineken φτάνει σε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της, με το Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ να επιδικάζει στη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης αποζημίωση 111,2 εκατ. ευρώ για τις ζημίες που υπέστη από τις καταχρηστικές πρακτικές της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας. 

Μια απόφαση που δικαιώνει την ελληνική ζυθοποιία, χωρίς ωστόσο να βάζει οριστικό τέλος σε έναν από τους μακροβιότερους επιχειρηματικούς και δικαστικούς πολέμους στην ελληνική αγορά, καθώς η Heineken έχει ήδη προαναγγείλει έφεση, αμφισβητώντας τον υπολογισμό της αποζημίωσης.

Από το πρόστιμο της Επιτροπής Ανταγωνισμού στα δικαστήρια της Ολλανδίας

Η υπόθεση άρχισε να παίρνει τον δρόμο των αρχών ανταγωνισμού στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Το 2005 η Επιτροπή Ανταγωνισμού ξεκίνησε αυτεπάγγελτη έρευνα για τις συνθήκες στην ελληνική αγορά μπίρας, η οποία εξελίχθηκε σε μια πολυετή διαδικασία, με 59 επιτόπιους ελέγχους και έναν ογκώδη φάκελο 8.000 σελίδων.

Τον Δεκέμβριο του 2015 η έρευνα κατέληξε στην επιβολή προστίμου 31,34 εκατ. ευρώ στην Αθηναϊκή Ζυθοποιία για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης την περίοδο 1998-2014. Το πρόστιμο μειώθηκε στη συνέχεια από το Διοικητικό Εφετείο στα 26,73 εκατ. ευρώ, ενώ η υπόθεση έκλεισε στην ελληνική Δικαιοσύνη με την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης από το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Η απόφαση του 2015 άνοιξε, ωστόσο, ένα νέο δικαστικό μέτωπο, αυτή τη φορά στην Ολλανδία. Το 2017 η Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης προσέφυγε στο Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ, διεκδικώντας αποζημίωση άνω των 100 εκατ. ευρώ από τη Heineken και την Αθηναϊκή Ζυθοποιία για τη ζημία που υποστήριζε ότι είχε υποστεί.

Τον Μάιο του 2018, το ολλανδικό δικαστήριο έκρινε ότι μπορούσε να εκδικάσει την αγωγή κατά της Heineken, όχι όμως και κατά της ελληνικής θυγατρικής της. Ακολούθησε ένας νέος κύκλος δικαστικών διαδικασιών για το ζήτημα της δικαιοδοσίας, που έφτασε μέχρι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας.

Η απόφαση που ξεπερνά τα σύνορα της ελληνικής αγοράς μπίρας

Ένα από τα κεντρικά ζητήματα ήταν κατά πόσον η μητρική Heineken μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις πρακτικές της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας στην Ελλάδα. Τον Οκτώβριο του 2024, το Πρωτοδικείο του Άμστερνταμ έκρινε ότι οι δύο εταιρείες αποτελούσαν ενιαία οικονομική οντότητα και ότι η Heineken ασκούσε καθοριστική επιρροή στη θυγατρική της.

Κατά συνέπεια, μπορούσε να θεωρηθεί από κοινού υπεύθυνη για τη ζημία που προκάλεσε η παράβαση. Η σημασία της συγκεκριμένης κρίσης ξεπερνά τα όρια της ελληνικής αγοράς μπίρας, καθώς αναδεικνύει τις ευθύνες που μπορεί να έχει μια πολυεθνική για τη συμπεριφορά των θυγατρικών της.

Η μητρική εταιρεία δεν απαλλάσσεται αυτομάτως από την ευθύνη επειδή οι επίμαχες πρακτικές εφαρμόστηκαν σε άλλη χώρα από μια ξεχωριστή νομική οντότητα.

Εφόσον διαπιστώνεται ότι μητρική και θυγατρική αποτελούν ενιαία οικονομική οντότητα, μπορεί να αναζητηθεί αποζημίωση και από τη μητρική για παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού που έχουν διαπιστωθεί σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τον Φεβρουάριο του 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάνθηκε επί του ζητήματος της διεθνούς δικαιοδοσίας, ενώ στα τέλη Μαΐου του 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας απέρριψε την προσφυγή που αφορούσε τη δυνατότητα των ολλανδικών δικαστηρίων να εκδικάσουν την υπόθεση και ως προς την ελληνική θυγατρική.

Το οικονομικό βάρος αυτής της πολυετούς δικαστικής διαμάχης δεν ήταν αμελητέο για την ελληνική ζυθοποιία. Όπως είχε αποκαλύψει τον περασμένο Φεβρουάριο ο Δημήτρης Πολιτόπουλος, η δικαστική διαδικασία είχε ήδη κοστίσει στη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης περισσότερα από 10 εκατ. ευρώ μέσα σε μία δεκαετία, ποσό που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο του ετήσιου τζίρου της, ο οποίος κινείται γύρω στα 30 εκατ. ευρώ.

Το υποθετικό σενάριο του δικαστηρίου για τα τρία χαμένα χρόνια της Βεργίνα

Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι Ολλανδοί δικαστές επιχείρησαν να απαντήσουν στο ερώτημα πόσο μεγαλύτερη θα μπορούσε να είχε γίνει η Βεργίνα εάν δεν είχαν μεσολαβήσει οι πρακτικές που διαπίστωσε η Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Για να υπολογίσει τη ζημία, το δικαστήριο εξέτασε ένα υποθετικό σενάριο λειτουργίας της αγοράς χωρίς την παράβαση. Και κατέληξε σε μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική παραδοχή.

Η Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης θα μπορούσε να είχε φτάσει τρία χρόνια νωρίτερα σε παραγωγή 200.000 εκατόλιτρων μπίρας. Με άλλα λόγια, το δικαστήριο δεν εξέτασε μόνο τις πωλήσεις που χάθηκαν κατά την περίοδο της παράβασης, αλλά και την ανάπτυξη που εκτίμησε ότι καθυστέρησε εξαιτίας της.

Η εκτίμηση αυτή δεν έγινε χωρίς αντιπαράθεση. Η ΖΜΘ παρουσίασε οικονομική μελέτη της Oxera, ενώ η Heineken αμφισβήτησε τις παραδοχές της μέσω της CRA. Το δικαστήριο αποδέχθηκε σε μεγάλο βαθμό τις βασικές παραδοχές της ελληνικής ζυθοποιίας, αλλά όχι στο σύνολό τους.

Μάλιστα, το τελικό ποσό της ζημίας προέκυψε από αναπροσαρμοσμένο υπολογισμό της CRA, του οικονομικού συμβούλου της Heineken, αφού λήφθηκαν υπόψη και οι αυξήσεις του ειδικού φόρου κατανάλωσης το 2016 και το 2017.

Από τα 111,2 εκατ. ευρώ που επιδίκασε το δικαστήριο, τα 43,3 εκατ. ευρώ αφορούν την οικονομική ζημία της Ζυθοποιίας Μακεδονίας Θράκης και τα υπόλοιπα 67,9 εκατ. ευρώ τους τόκους που έχουν συσσωρευτεί στη διάρκεια των ετών. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η απόφαση κηρύχθηκε προσωρινά εκτελεστή, γεγονός που σημαίνει ότι η έφεση δεν αναστέλλει αυτομάτως την εκτέλεσή της.

Η Heineken έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα προσφύγει σε δεύτερο βαθμό, αμφισβητώντας τις παραδοχές στις οποίες βασίστηκε ο υπολογισμός της αποζημίωσης, ιδίως ως προς τις πωλήσεις, τις τιμές και την κερδοφορία που θα μπορούσε να είχε επιτύχει η Βεργίνα χωρίς τις επίμαχες πρακτικές.

Η απόφαση του Άμστερνταμ, πάντως, δεν κλείνει όλα τα μέτωπα στην ελληνική αγορά μπίρας.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού διεξάγει νέα έρευνα για ενδεχόμενες καταχρηστικές πρακτικές μετά την προηγούμενη απόφασή της, έχοντας πραγματοποιήσει τον Ιανουάριο του 2023 αιφνίδιο επιτόπιο έλεγχο στον κλάδο.

Σύμφωνα με τη Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης, η έρευνα παραμένει σε εξέλιξη και αφορά καταγγελίες για πρακτικές μεταγενέστερες του 2015.

Διαβάστε επίσης: 

Δημήτρης Πολιτόπουλος (Ζυθοποιία Μακεδονίας Θράκης): Η «Βεργίνα» είναι έτοιμη για το επόμενο άλμα

Βεργίνα – Heineken: Το δικαστήριο του Άμστερνταμ υποχρεώνει τη Heineken να πληρώσει 111 εκατ. ευρώ στην ελληνική ζυθοποιία

Mr. «Χωριάτικο»: Πάνω από 100 εκατ. ευρώ η φοροδιαφυγή του Άγγελου Γιαννακόπουλου – Εικονικές συναλλαγές σε δίκτυο 200 εταιρειών – 50 συλλήψεις