CITRONNE Gallery: Καλοκαίρι στον Πόρο γεμάτο τέχνη με τον Νίκο Ποδιά και την Αφροδίτη Λίτη

Με την άφιξη του καραβιού στον Πόρο ο επισκέπτης αντικρίζει το Ρολόι που στέκεται υπενθυμίζοντας πως κάθε νησί της Ελλάδας έχει τον δικό του χρόνο. Το νησί που βρίσκεται τόσο κοντά στην Αθήνα καταφέρνει να έχει μια σπάνια οικειότητα με την πρωτεύουσα καθώς εδώ και είκοσι χρόνια συνομιλεί μαζί της μέσω της CITRONNE Gallery.

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, η γκαλερί εγκαινίασε την καλοκαιρινή της περίοδο με δύο ατομικές εκθέσεις που μοιάζουν να συνεχίζουν αυτή τη συνομιλία: τα Ίχνη του Νίκου Ποδιά στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου, και Το Παιχνίδι της Ανάδυσης της Αφροδίτης Λίτη στον εκθεσιακό χώρο της CITRONNE, στην Πλατεία Βιρβίλη.

Δύο εκθέσεις-καθρέφτες με τη μία να στρέφεται προς το ίχνος και τη μνήμη, η άλλη προς την αναδυόμενη μορφή και το φως. Ανάμεσά τους συνυπάρχει η ιδέα ότι κάτι παλιό μπορεί να γίνει καινούργιο, και κάτι καινούργιο να φέρει εντός του μια βαρύτητα.

Η γκαλερί: μια ιδέα που ξεκίνησε από τον Πόρο

Η CITRONNE Gallery ιδρύθηκε στον Πόρο το καλοκαίρι του 2006 από την ιστορικό τέχνης Δρ. Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη και, δώδεκα χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2018, διεύρυνε την παρουσία της με τον αθηναϊκό της χώρο.

Στη συνείδηση όμως όσων την παρακολουθούν, η γκαλερί παραμένει ένα «παιδί του Πόρου»: εκεί δοκίμασε για πρώτη φορά τη χημεία ανάμεσα στη σύγχρονη ελληνική τέχνη και το νησιωτικό τοπίο. Εκεί καλλιέργησε μια ιδιότυπη παράδοση φιλοξενίας του έργου τέχνης μέσα σε χώρους με ιστορία.

Καθοριστικός κρίκος αυτής της διαδρομής υπήρξε η συνεργασία της με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, που ξεκίνησε το 2013. Κάθε καλοκαίρι, μια ατομική έκθεση Έλληνα καλλιτέχνη εγκαθίσταται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου, σε διάλογο με τη μόνιμη συλλογή του. Δεν πρόκειται δηλαδή για μια διακοσμητική παρέμβαση αλλά για μια «δεύτερη ανάγνωση» της Αρχαιότητας.

Στα Ίχνη του Νίκου Ποδιά

Το απόγευμα της Παρασκευής, στην Πλατεία Κορυζή, λίγο πιο πάνω από το λιμάνι, το Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου άνοιξε τις πόρτες του. Το φως ήταν ακόμη απαλό παρά τα μαύρα σύννεφα που είχαν μαζευτεί. Οι προθήκες, που συνήθως κρατούν το βάρος των αιώνων, υποδέχθηκαν για ένα καλοκαίρι κάτι σχεδόν ασύλληπτα ελαφρύ.

Η έκθεση Ίχνη του Νίκου Ποδιά, σε επιμέλεια της Τατιάνας Σπινάρη-Πολλάλη και της Μαρίας Γιαννοπούλου, υπεύθυνης του Μουσείου, διαρκεί από τις 12 Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Ο Ποδιάς δουλεύει με υλικά που η συνήθης ιεραρχία της τέχνης, αλλά και της κοινωνίας, θα αποκαλούσε ταπεινά: χαρτί, φακελάκια τσαγιού, χρυσόχαρτα από πακέτα τσιγάρων, χειροποίητα ιαπωνικά χαρτιά τα οποία επεξεργάζεται με τσάι και ακρυλική κόλλα ώσπου να αποκτήσουν όγκο, αντοχή και χρώμα.

Το αποτέλεσμα μοιάζει σαν να ξεθάφτηκε μόλις. Πανοπλίες, θώρακες, δίχτυα ασφαλείας, ακάνθινα πλέγματα, υφάνσεις, πτυχώσεις, αινιγματικοί κώδικες. Έργα-αντικείμενα που μπορεί κανείς να φανταστεί ως ευρήματα ενός άγνωστου πολιτισμού ή εκθέματα ενός φανταστικού μουσείου που, μέσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πόρου, αποκτούν κάτι παραπάνω από υπόσταση.

Η αντιπαράθεση είναι εμφανής: στη μία πλευρά, το μάρμαρο, το μέταλλο και ο πηλός των αρχαιολογικών ευρημάτων, γειωμένα και διασωσμένα μέσα από τη φθορά των αιώνων. Στην άλλη, η διαφάνεια και η ελαφρότητα των χάρτινων έργων του Ποδιά, που φαίνεται σαν να αναδύθηκαν μόλις από μια μυστική πλευρά του παρόντος.

Για τα αρχαία εκθέματα, το αρχαίο αναδύεται ως νέο ενώ για τα έργα του Ποδιά, το νέο αναδύεται μέσα από κώδικες τελετουργικούς και ένα βίωμα καλά κρυμμένο όπως το αρχαίο παρελθόν που εμφανίζεται με σύγχρονη μορφή.

Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνουν οι μορφές περιβολής και προστασίας. Οι χάρτινες πανοπλίες και τα χρυσόχαρτα αντικείμενα στήνονται σε σιωπηρή συνομιλία με τα όπλα και τα χρυσά κτερίσματα από τους μυκηναϊκούς θολωτούς τάφους της Μαγούλας του Γαλατά.

«Σε αντίθεση με τον κραταιό ηρωικό κόσμο της Αρχαιότητας, τα έργα του Ποδιά αποδίδουν μορφές και ύλες αποσπασματικές, διαπερατές, ευάλωτες, οι οποίες αντανακλούν τη σύγχρονη συνθήκη της αβεβαιότητας», σημειώνει η Μαρία Γιαννοπούλου. Οι «πανοπλίες» αυτές δεν υπόσχονται κυριολεκτική προστασία. Λειτουργούν ως φυλακτήρια, ως αποτρεπτικές χειρονομίες, ως τρωτές ψευδαισθήσεις άμυνας απέναντι σε έναν ασταθή κόσμο.

«Ο Νίκος Ποδιάς συλλέγει και μεταπλάθει ταπεινά υλικά, μετατρέποντάς τα σε αντικείμενα πολύτιμα, σχεδόν λατρευτικά», παρατηρεί η Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη. Είναι ίσως η ακριβέστερη περιγραφή του τι συμβαίνει εδώ: μια πράξη μεταμόρφωσης του καθημερινού σε τελετουργικό, του εύθραυστου σε πολύτιμο, του εφήμερου σε φορέα μνήμης.

Καθοριστικό συστατικό της έκθεσης είναι το φως. Διαπερνά τις λεπτές, διάτρητες επιφάνειες, ενεργοποιεί τις υφές, γεννά σκιές που μετατοπίζονται με την ώρα της ημέρας. Τα έργα αλλάζουν ανάλογα με τη θέση του θεατή. Είναι μια αρχαιολογία του παρόντος, η ανασκαφή στο ευάλωτο της εποχής μας.

Ο Νίκος Ποδιάς εξηγεί τη μέθοδό του χωρίς εξωραϊσμούς. Περιγράφει μια διαδικασία που μοιάζει με πρακτική αποκατάστασης. Συγκεντρώνει, συχνά με τη βοήθεια φίλων, φακελάκια τσαγιού και χρυσόχαρτα από πακέτα τσιγάρων. Τα ανοίγει, αφαιρεί τα φύλλα, φυλάει τα χαρτιά σε κουτιά «ως τη στιγμή που θα μεταμορφωθούν σε ένα νέο έργο».

«Θέλω τα έργα μου να δείχνουν πολύτιμα, ενώ στην πραγματικότητα είναι φτιαγμένα από ευτελή υλικά. Το χαρτί, ως υλικό, τα καθιστά ευάλωτα. Aυτή η ιδιαιτερότητα συχνά αντιτίθεται στο ίδιο το θέμα που αναπαριστούν. Στη δουλειά μου ενυπάρχουν τα δίπολα: εύθραυστο–άθραυστο, υλικό–άυλο, φως–σκιά, πολύτιμο–ευτελές, ασφάλεια–επισφάλεια.»

«Μου αρέσει να σκέφτομαι πως τα έργα έχουν κάτι ταλισμανικό, σχεδόν μαγικό· πως μπορούν να προστατεύσουν και να αποτρέψουν το κακό. Η πανοπλία, το δίχτυ ασφαλείας, το ακάνθινο πλέγμα, όλα φτιαγμένα από χαρτί, είναι για μένα ταυτόχρονα προστατευτικά και εύθραυστα», αποκαλύπτει.

Ο χρόνος και η επανάληψη συγκροτούν τη μέθοδο. «Καταστρέφω όσα δεν με ενθουσιάζουν και συνήθως αυτή η καταστροφή γίνεται η αφετηρία για να δημιουργηθούν νέες, απροσδόκητες μορφές στο έργο μου», σημειώνει.

Το Παιχνίδι της Ανάδυσης της Αφροδίτης Λίτη

H Πλατεία Βιρβίλη μοσχοβολούσε γιασεμί το βράδυ του Σαββάτου και στον εκθεσιακό χώρο της CITRONNE, η στενόμακρη αίθουσα μεταμορφώθηκε σε θαλάσσιο πέρασμα. Ψηφίδες Murano σε μπλε, γαλάζιο, πράσινο και καφέ στέλνουν τις αντανακλάσεις τους στους τοίχους και στο δάπεδο. Έξι κεφαλές κολυμβητριών παρακολουθούν, ακίνητες και προσηλωμένες, μια σκηνή που μοιάζει στιγμιαία και αιώνια ταυτόχρονα.

Η έκθεση Το Παιχνίδι της Ανάδυσης της Αφροδίτης Λίτη, σε επιμέλεια της Τατιάνας Σπινάρη-Πολλάλη, διαρκεί έως τις 13 Σεπτεμβρίου 2026 και αποτελείται από δύο συνδεόμενες εγκαταστάσεις: μία στον κύριο εκθεσιακό χώρο και μία στην εσωτερική αυλή.

Στο κέντρο της κύριας αίθουσας, μια κολυμβήτρια και ένα δελφίνι συγκροτούν ένα γλυπτικό ζευγάρι ακριβώς απέναντι από τη θάλασσα. Η γυαλιστερή, μεταλλική επιφάνειά τους καλύπτεται από ψηφίδες καθρέφτη σε αποχρώσεις του μπλε, του γαλάζιου και του μωβ, και δύο μεταλλικά κοχύλια «χοροστατούν» στη γιορτινή αυτή συνάντηση.

Η εκτίναξη των δύο μορφών προς τα πάνω, η στάση τους, η μεταλλική τους λάμψη, όλα συγκλίνουν στην ιδέα που γίνεται τίτλος της έκθεσης. Η ανάδυση ως στιγμή κατά την οποία κάτι αθέατο έρχεται στην επιφάνεια: μνήμες, επιθυμίες, φόβοι, προσδοκίες. Και το παιχνίδι μεταμορφώνεται σε μια ελευθερία που επιτρέπει αυτή τη μετάβαση από το πραγματικό στο φαντασιακό.

Η Λίτη συγκροτεί έναν γλυπτικό κόσμο όπου η θάλασσα, η μνήμη και ο μύθος συνυπάρχουν ως ενιαία χωρική εμπειρία. Η κολυμβήτρια, το δελφίνι, το όστρακο, η βάρκα, το δαχτυλίδι, η σαύρα δεν είναι μεμονωμένα σύμβολα, αλλά μορφές σε διαρκή συσχέτιση.

Μέσα από την αντανάκλαση, την αλλαγή κλίμακας και τη μεταμόρφωση, ανασυνθέτει τη σχέση φύσης, μύθου και ονείρου. Οι ψηφίδες Murano και οι μεταλλικές λάμψεις επεκτείνουν το έργο πέρα από τα φυσικά του όρια: το γλυπτό συνεχίζεται οπτικά στους τοίχους, στο δάπεδο και στο βλέμμα.

Στην εσωτερική αυλή, στήνεται ένα δεύτερο, εξίσου εντυπωσιακό κεφάλαιο. Ένα υπερμέγεθες δαχτυλίδι με δύο σαύρες στέκεται μέσα στην ολόφυτη πρασινάδα και μεταφέρει την ανάδυση σε ένα γήινο, χθόνιο περιβάλλον.

Αποσπασμένο από την οικεία του κλίμακα, το δαχτυλίδι αποκτά γλυπτική, σχεδόν αρχιτεκτονική παρουσία. Οι σαύρες εισάγουν μια αίσθηση ζωτικότητας που έρχεται από κάτω, από τη γη. Η αυλή γίνεται ενδιάμεσος τόπος όπου το φυσικό, το τεχνητό και το συμβολικό συναντώνται.

Η Λίτη διευρύνει τα όρια της γλυπτικής προς την εγκατάσταση, την εμπειρία και την ποιητική ανατροπή της πραγματικότητας. Στο έργο της, η μορφή δεν είναι ποτέ κλειστή. Μένει ανοιχτή σε μετατοπίσεις, αντανακλάσεις, νέες σημασίες. Ο νησιωτικός τόπος δεν λειτουργεί ως απλό σκηνικό αλλά ως υπόρρητο έδαφος ανάγνωσης.

Η διαδρομή της Λίτη μετατοπίζεται προς το υδάτινο. Το Παιχνίδι της Ανάδυσης είναι η τέταρτη έκθεσή της στη CITRONNE Gallery, και για πρώτη φορά, κατά τα εγκαίνια, η καλλιτέχνης συνειδητοποιεί τη συσχέτιση του ίδιου του ονόματός της με την ιδέα της έκθεσής της.

«Μια κολυμβήτρια κι ένα δελφίνι αποτελούν το ζευγάρι μιας γλυπτικής εγκατάστασης ακριβώς απέναντι από τη θάλασσα. Η κεντρική θέση των δύο έργων στον χώρο τονίζει έντονα τη συνομιλία τους μέσω της εξ απεναντίας στάσης τους και της εκτίναξης-ανάδυσής τους προς τα πάνω.»

«Αυτή τη μεταφορική “ανάδυση” από τα κρυφά σημεία του εαυτού μας προς τα πάνω, όπου μας περιμένει η λάμψη σαν ένα δώρο, είναι αυτό που με απασχολεί στη συγκεκριμένη παρουσίαση», αναφέρει.

«Πολλοί μελετητές, όπως ο ζωολόγος Α. Βαντέλ, εστιάζουν στη διαδοχή των επιπέδων οργάνωσης που υπεισέρχονται σε ανώτερες μορφές συνείδησης, καθώς και ο φιλόσοφος της εξέλιξης Α. Ν. Χουάιτχεντ μας μεταφέρει στη φιλοσοφία της προόδου, η οποία είναι μια φιλοσοφία ανάδυσης και προσωπικής γνώσης. Έτσι, εγκαταλείποντας τις σκοτεινές του πλευρές, ο άνθρωπος μεταφέρεται σε ένα μοναδικό θάμβος το οποίο δεν μπορεί να πηγάζει παρά μόνο από την ίδια τη φύση», προσθέτει.

Η δήλωση στρέφει την έκθεση από την περιοχή της εικονογραφίας προς την περιοχή της φιλοσοφικής αναζήτησης, την ανάδυση δηλαδή ως τρόπο ύπαρξης και ανακάλυψης.

Τελικά, οι δύο εκθέσεις επιβεβαιώνουν τον διαχρονικό διάλογο που καλλιεργεί η CITRONNE Gallery ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Μέσα από διαφορετικές εικαστικές διαδρομές, ο Νίκος Ποδιάς και η Αφροδίτη Λίτη αναδεικνύουν τη δύναμη της μνήμης, της μεταμόρφωσης και της ανάδυσης νέων νοημάτων, υπενθυμίζοντας ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί να φωτίσει εκ νέου τόσο την ιστορία όσο και την ανθρώπινη εμπειρία.

Νίκος Ποδιάς
Ίχνη

Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου
Πλατεία Κορυζή, 18020 Πόρος

Ώρες Λειτουργίας:
Τετάρτη-Κυριακή 9:00-15:00

Αφροδίτη Λίτη
Το Παιχνίδι της Ανάδυσης

CITRONNE Gallery – Πόρος
Πλατεία Βιρβίλη, 18020 Πόρος

Ώρες Λειτουργίας
Τετάρτη-Δευτέρα 11:00-13:00 & 19:00-23:00
Tρίτη 19:00-23:00
Τρίτη πρωί: κατόπιν ραντεβού

Διαβάστε επίσης:

Αλέκος Φασιανός – Έργα λουσμένα στο φως του καλοκαιριού

Μαγειρεύοντας τον καπνό: H Ταβέρνα του Οικονόμου και η George Benias Gallery παρουσιάζουν τον Φίλιππο Τελεστώ

Θέρως: H Tάνια Δημητρακοπούλου έφερε το καλοκαίρι στην Γκαλερί Σκουφά