ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ένα γεύμα για καλό σκοπό, εντυπωσιακά γενέθλια στο Παρίσι, οι διαφορετικές Τετάρτες της Αθηναϊκής νύχτας, το νέο πόστο του Aesthet και μια κινηματογραφική πρεμιέρα
Η αφορμή ήταν ένα γλυπτό. Ένα έργο που μοιάζει να πάλλεται από ενέργεια και κίνηση, μπροστά από το Athénée, στην καρδιά της πόλης. Το έργο του Takis δεν στέκεται απλώς στον δημόσιο χώρο· αιωρείται μέσα σε έναν διάλογο για το τι σημαίνει σύγχρονη ελληνικότητα και ποιος ο λόγος ύπαρξης της τέχνης.
Μπαίνω στο Athénée ένα μεσημέρι Παρασκευής. Το φως ξεγλιστρά από τις οπαλίνες που έμειναν εδώ ανενόχλητες, αντανακλάται στο προσεγμένο μωσαϊκό, και φλερτάρει με τα ξύλινα πάνελ με τα λεπτά πηχάκια. Ο Χρύσανθος Πανάς μου εξηγεί πως όλα αυτά είναι στοιχεία ενός ιστορικού παρελθόντος που κατέκτησαν το σήμερα.
Καθόμαστε σε ένα ήσυχο τραπέζι, κρυμμένο δίπλα στην είσοδο. Εδώ δεν σε βλέπει κανείς, αλλά εσύ μπορείς να δεις τους πάντες. Πίνω τσάι μέντα από το φλυτζάνι της Themis Z – ζωγραφισμένο στο χέρι, ελληνικό, φίνο. Άλλο ένα ελληνικό δημιούργημα ενός πλέον διεθνώς καταξιωμένου ανθρώπου.
Ο Χρύσανθος Πανάς μιλάει με τη σιγουριά ενός ανθρώπου που έχει μάθει να οραματίζεται μπροστά από την εποχή του, που ξέρει τι κάνει και γιατί. «Δεν είναι ελιτίστικο» το Athénée, θα μου πει αργότερα. «Είναι αστικό», και εξηγεί γιατί.
Φοράει ένα καφέ, μάλλινο σακάκι που μου κεντρίζει την προσοχή καθώς αναγνωρίζω την πινελιά του Ralph Lauren. «Παλιό είναι», λέει ενώ μιλά ήρεμα και μεθοδικά. Το γλυπτό του Takis στέκεται σήμερα μπροστά από το Athénée, αλλά η ιστορία ξεκινά πολύ πριν από αυτό.
ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ: Η αναβίωση ενός μύθου
Το 2016, όταν ο Χρύσανθος Πανάς μπήκε στον χώρο με τον αδελφό του Σπύρο, το κτίριο είχε ήδη ανακατασκευαστεί με σημαντική επένδυση από την Τράπεζα Πειραιώς. Ανήκει στο Μετοχικό Ταμείο Στρατού και χρονολογείται στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Η περιοχή υπήρξε κάποτε η ιστορική εμπορική γειτονιά της Αθήνας. Υπήρχαν μπουτίκ, γνωστά brands – η Hermès ήταν ήδη εκεί τότε. «Υπήρχαν brands», μου λέει. «Δεν υπήρχε όμως το vibe».
Αναφέρεται στο Soho του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, στις γειτονιές που ξαναζωντάνεψαν επειδή άνθρωποι με παιδεία, καλλιτέχνες και δημιουργοί, άνοιξαν μικρά μπαρ και εστιατόρια και έφεραν μαζί τους μια συγκεκριμένη ενέργεια. «Θέλαμε να κρατήσουμε τον κόσμο εδώ – τους καλλιτέχνες, τους θεατρόφιλους, τους ανθρώπους πριν και μετά το θέατρο». Ο λόγος σαφώς για το εμβληματικό Παλλάς λίγα βήματα πιο κάτω.
Δεν αρκέστηκαν όμως στο Athénée. Ανέλαβαν το Ilios μέσα στη στοά και το Bar de Theatre, δημιούργησαν έτσι μαζί μια αλυσίδα πολιτιστικής κινητικότητας. Παρουσιάσεις βιβλίων, ειδικές βραδιές, καλλιτεχνικά events. «Δεν είπαμε ποτέ αυτό θα είναι ένα ακριβό all-day εστιατόριο».
Κατά τη διάρκεια της συνάντησής μας, οκτώ πρεσβείες πραγματοποιούν εδώ την ίδια στιγμή τις συναντήσεις τους. Είναι σημείο επιχειρηματικών ραντεβού, πολιτιστικών συναντήσεων, όχι μόνο ένα μέρος για καφέ, μεσημεριανό και βραδινό. «Είναι το στέκι της πόλης. Και δεν είναι άψυχο».
Οι χώροι εστίασης πρέπει να δημιουργούνται από σκηνογράφους
Η αισθητική αποκατάσταση του χώρου έγινε με εξαιρετική συνείδηση. Όταν παρέλαβαν τον χώρο, το μωσαϊκό ήταν κατεστραμμένο, καλυμμένο με πλακάκια. Φρόντισαν να διατηρηθούν τα Art Deco στοιχεία. Ο σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος — «θρύλος για την Ελλάδα», όπως τον αποκαλεί — συνέβαλε καθοριστικά.
Δεν ανέλαβε το έργο ένας σχεδιαστής εσωτερικού χώρου. Ο Φωτόπουλος υπέδειξε τα υλικά, τις αναλογίες, τα ξύλινα πηχάκια, το πάτωμα. «Οι χώροι εστίασης πρέπει να δημιουργούνται από σκηνογράφους», εξηγεί ο Πανάς.
«Μια μέρα μέσα σε έναν χώρο είναι σαν μια παράσταση, εδώ σκηνοθετούμε μια στιγμή της ζωής».
Τον φωτισμό υπέγραψε ο Michael Anastassiades, διεθνώς αναγνωρισμένος σχεδιαστής, κυπριακής καταγωγής που συνεργάζεται με τη Flos. Οι tube chandeliers, τα κάθετα φώτα από πάνω μας, είναι το σήμα κατατεθέν του. Μάλιστα εισήλθαν και στο Μαξίμου αργότερα, αφού έγιναν διάσημα στο Athénée.
Οι οπαλίνες διατηρούν τη vintage αισθητική για την οποία υπάρχει τόσο μεγάλη νοσταλγία σήμερα — συνδέουν το παρελθόν με το παρόν. Το κτίριο άλλωστε χτίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’30· καμία αναφορά δεν είναι τυχαία διακοσμητική, είναι ιστορική και με βαθύτερο νόημα.
Κι αν δεν μπορούμε να πείσουμε κάποιον να τα παρατηρήσει όλα αυτά, να ενδιαφερθεί και να μάθει και να μην μένει στο επιφανειακό, η έκθεση στον χώρο και στην τέχνη είναι αρκετή για τον Πανά, αρκεί να δημιουργήσει διάλογο και να εγείρει τη φαντασία.
Τελικά ο διάλογος περνάει από το στομάχι
«Η γαστρονομία είναι πολιτισμός», προσθέτει, αναφερόμενος στο Συμπόσιο του Πλάτωνα γιατί «ο διάλογος γεννιέται γύρω από ένα τραπέζι», κάτι που επίσης είναι βαθιά ριζωμένο στην ελληνική ταυτότητα. Από την αρχή του Athénée, η σχέση τέχνης και φιλοξενίας ήταν οργανική.
Με τη βοήθεια του δημοσιογράφου και εκτιμητή έργων τέχνης Νίκου Σταθούλη, πρώην συνεργάτη του Αλέξανδρου Ιόλα, παρουσίασαν έργα της Louise Bourgeois, του Picasso και του Matisse. Όχι για δημοπρασία αλλά «με σκοπό να έρθει ο κόσμος σε επαφή με την τέχνη».
Η σύνδεση με τη μόδα και τα brands δεν ήταν ποτέ επιφανειακή. Ο Valentino Garavani, οικογενειακός φίλος, ήταν από τους πρώτους που επισκέφθηκαν το Athénée για να υπογράψει τα βιβλία του από τις εκδόσεις Assouline.
Ακολούθησε το “Breakfast with Anna” με την Anna Wintour — μια εκδήλωση για συγκέντρωση χρημάτων γύρω από τη Vogue και τη μόδα. Όλος ο καλλιτεχνικός κόσμος πέρασε από εδώ, ο Μάνος Χατζηδάκης, ο Νίκος Γκάτσος, η Μελίνα Μερκούρη, οι μεγάλοι ηθοποιοί, ο Anthony Queen, η Σοφία Λόρεν, η Monica Bellucci και πρόσφατα η Charlotte Gainsbourg.
Πυρήνας η ελληνικότητα
Η ελληνικότητα για τον Πανά παραμένει πυρήνας με ό,τι καταπιάνεται. Στο Island, όταν του πρότειναν “Bora-Bora φοίνικες”, απάντησε: «Είμαστε Έλληνες. Θα δείξουμε το άσπρο του Αιγαίου».
Το βιβλίο του Greek Islands από τον οίκο Assouline έγινε παγκόσμιο best seller. «Εκεί, στις φωτογραφίες δεν κρύψαμε ούτε τα σύρματα της ΔΕΗ. Αυτό είναι η αυθεντικότητα, γιατί η Ελλάδα είναι ένα πολύ μικρό και πρόσφατο κράτος», κάτι που, όπως λέει, δεν πρέπει να ξεχνάμε.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ: Το Αιολικό του Takis και ο δημόσιος διάλογος
Το γλυπτό του Takis μπροστά από το Athénée δεν είναι διακοσμητική παρέμβαση. Είναι πρόταση. Η ιδέα γεννήθηκε πριν τον θάνατο του καλλιτέχνη, τον οποίο ο Πανάς γνώριζε προσωπικά. Το έργο προήλθε από τη συλλογή του Ιδρύματος Takis και δεν είναι ένα. Άλλα τρία έργα εγκαταστάθηκαν στο φουαγιέ του Θεάτρου Παλλάς.
«Ήθελα να δημιουργήσω έναν διάλογο και έναν μικρό, πολιτιστικό περίπατο γιατί υπάρχουν άνθρωποι που τους ενδιαφέρουν τα εικαστικά, που τους ενδιαφέρει η τέχνη».
Το Instagram βοήθησε στη διάδοση της εγκατάστασης. Παρατηρεί καθημερινά παιδιά και νέους ανθρώπους με το τηλέφωνό τους να κοιτάνε, να μελετάνε και να ρωτούν κάτι που είναι ενθαρρυντικό. Αισθάνεται ότι το ολονύκτιο έργο της εγκατάστασης εκτιμήθηκε.
«Στον δημόσιο χώρο βλέπουμε κυρίως προτομές. Δεν έχουμε σύγχρονη τέχνη αναγνωρίσιμη διεθνώς». Ο Takis, με τη διεθνή του πορεία και τη συνεργασία με τη διάσημη White Cube Gallery, προσφέρει αυτή την αναγνωρισιμότητα σε αυτό το σημείο της πόλης.
Η εγκατάσταση, ο Δήμος Αθηναίων και τα αρνητικά σχόλια
Για την εγκατάσταση έμεινε δύο 24ωρα σχεδόν άυπνος. Τα αρνητικά σχόλια εμφανίστηκαν αμέσως, όμως δεν μπορεί να κατηγορήσει κανέναν, λέει. «Η γνώση θέλει κούραση». Στο ερώτημα «Είναι τέχνη τώρα αυτό; Κι εγώ θα μπορούσα να το κάνω», απαντά: «Πρέπει να μελετήσεις για να αναγνωρίσεις το πρωτοποριακό».
Το έργο κινείται στη σφαίρα της ενέργειας και της κίνησης· συγγενεύει εννοιολογικά με την Arte Povera — όπως ο Jannis Kounellis — μεταμορφώνοντας υλικά που άλλοι θα χαρακτήριζαν ευτελή. «Έτσι είναι η σύγχρονη τέχνη, conceptual, κουράζει, γιατί δεν την καταλαβαίνουμε αμέσως.»
Η πρωτοβουλία είναι ιδιωτικά χρηματοδοτημένη από τον όμιλο Πανά. Ο Δήμος Αθηναίων στήριξε θεσμικά — άδειες, διαδικασίες, δημοτικό συμβούλιο. «Πρέπει όμως να είμαστε δίκαιοι και να αναγνωριστεί η προσπάθεια του Δήμου Αθηναίων γιατί στήριξε το έργο».
Ένα έργο που ξεκίνησε πριν τον θάνατο του καλλιτέχνη, οι διαδικασίες όμως και η γραφειοκρατία είναι χρονοβόρες υποθέσεις. Ο στόχος είναι το έργο να αγοραστεί και να παραμείνει μόνιμα. Η εγκατάσταση έχει ήδη λάβει χρονική επέκταση.
«Δεν αντλήσαμε από το δημοτικό ταμείο. Αντιθέτως, μέσα από συγκέντρωση ιδιωτικών πόρων στόχος είναι να αγοραστεί το έργο από το Ίδρυμα». Στα σχέδιά του είναι να τοποθετηθεί QR code με πληροφορίες στα τραπέζια του εστιατορίου.
«Ακόμη και το αρνητικό σχόλιο η αλήθεια είναι, βάζει τον άλλον σε διαδικασία σκέψης».
View this post on Instagram
Η τέχνη κάνει καλό στην πόλη
Για τον Πανά, το έργο του Takis είναι καλό για την πόλη γιατί «εκπαιδεύει το κοινό» και προβάλλει τη σύγχρονη ελληνικότητα — όχι τη φολκλόρ, αλλά τη διεθνώς καταξιωμένη δημιουργία.
Η τέχνη όμως είναι υποκειμενική αναφέρω. «Όσοι παρέμειναν στα μουσεία είναι εκείνοι που άλλαξαν τη ροή των πραγμάτων και για το σήμερα, ο Takis είναι ένας ήδη καταξιωμένος καλλιτέχνης», υπογραμμίζει.
«Η τέχνη αυτού του επιπέδου εκπαιδεύει το κοινό που δεν ξέρει από σύγχρονη τέχνη, το προβληματίζει. Δηλαδή ακόμα και το να κάνεις ένα κακό σχόλιο σε βάζει σε μια διαδικασία να πεις ακόμη και σε έναν φίλο σου «μην είσαι απορριπτικός» γιατί πώς είναι δυνατόν αυτός ο άνθρωπος να είναι σε τόσα μουσεία;» Είναι σαν να καταρρίπτεις τη σύγχρονη τέχνη συνολικά».
«Άρα έχει έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα, και κυρίως για τους ξένους που περνώντας και βλέποντας brands που αγνωρίζουν, Chanel, Dior, Gucci, ξαφνικά βλέπουν και ένα γλυπτό που το έχουν δει και σε δημόσιους χώρους στο Παρίσι». Αυτό κατάφερε για την Αθήνα: την ανάδειξη της σύγχρονης ελληνικότητας.
Η Επιτροπή της UNESCO για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά
Παράλληλα, ο Χρύσανθος Πανάς έγινε πρόσφατα μέλος της Επιτροπής της UNESCO για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Η πρόεδρος Αγγέλα Γιαννακίδου, ιδρύτρια του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης, ένας σημαντικός άνθρωπος για τον ελληνικό πολιτισμό, θα παραβρεθεί στην εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στις 3 Μαρτίου στο Athénée.
View this post on Instagram
Στόχος η ανάδειξη της Θράκης και του πολιτισμού μέσω της παράδοσης, αλλά μέσα από μια σύγχρονη ματιά: θρακιώτικες πίτες, βυζαντινές ελιές με πετιμέζι – η έννοια του ντελικατέσεν είναι τελικά μια αρχαία, ελληνική παράδοση και αυτή. «Όπως και η γαστρονομία είναι παράδοση και η προφορική κληρονομιά πρέπει να διατηρηθεί».
ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: Ένα ακόμα βιβλίο, ένα νέο κέντρο πολιτισμού στο Γαλάτσι και το Island Resort
Άρα υπάρχει συνέχεια. Το γλυπτό του Takis έχει ήδη λάβει παράταση έξι μηνών και θα ακολουθήσει επίσημη εκδήλωση με παρουσία της White Cube στην Αθήνα για να γίνει γνωστό το έργου του και η σημασία του.
Σε δύο μήνες επίσης, ο Χρύσανθος Πανάς κυκλοφορεί με τις εκδόσεις Καστανιώτη ένα βιογραφικό βιβλίο για την οικογένεια του — από το 1405 στην Ισπανία έως τα πρώτα κινηματογραφικά στούντιο στο Γαλάτσι.
Μου εκμυστηρεύεται πως ένα από τα πρώτα κινηματογραφικά στούντιο του παππού του έχει δοθεί στον Δήμο Γαλατσίου με στόχο την ανάπτυξη ενός πανέμορφου, υπερσύγχρονου πολιτιστικού κέντρου που θα εγκαινιαστεί σύντομα.
View this post on Instagram
Κι επειδή ο Χρύσανθος, αν και γειωμένος, είναι αεικίνητος, ενθουσιασμένος για το Ελληνικό, παρά τις επικρίσεις, και για την αθηναϊκή Ριβιέρα στο σύνολό της, αναφέρει ότι το Island μετατρέπεται σε ένα βιώσιμο resort, χωρίς τσιμέντο, με φυσικά υλικά. Το Island Resort θα είναι έτοιμο για τη σεζόν του 2027.
Για το Ελληνικό πιστεύει ότι θα πετύχει «γιατί πρέπει να πετύχει. Θα αναβαθμίσει όλη τη χώρα».
View this post on Instagram
Το κομβικό του σημείο, ο Valentino και η τύχη
Με θετική ενέργεια, και λίγο πριν τελειώσουμε, ομολογεί ότι έχει υπάρξει τυχερός στη ζωή του καθώς διηγείται τη γνωριμία του με τον αείμνηστο Ιταλό σχεδιαστή Valentino αλλά και τη συνάντησή του με τον Βασίλη Φωτόπουλο που πήρε το Όσκαρ σκηνογραφίας για το Zorba the Greek. Αυτό ήταν ένα κομβικό σημείο.
Ο Φωτόπουλος τον συμβούλεψε λέγοντας ότι «τους χώρους εστίασης πρέπει να τους φτιάχνουν σκηνογράφοι και όχι αρχιτέκτονες ή μόνο διακοσμητές».
Αναπολεί την έκθεση VENUS: Valentino Garavani through the eyes of Joana Vasconcelos – ένας διάλογος μεταξύ εικαστικού έργου και ρούχου. «Δηλαδή πόσο η μόδα είναι αλληλένδετη με την τέχνη».
Στο δείπνο, στο πρώτο ατελιέ του στη via dei Condotti ήταν μόνο 18 άτομα, πολύ κοντινοί άνθρωποι. «Ο Valentino ήταν πάντα παρόν, η αύρα του, η ενέργειά του», μου διηγείται. Το όνομά του έγραψε ιστορία. Τρεις μέρες μετά ο κορυφαίος σχεδιαστής έφυγε και όλη η Ρώμη έγραφε Valentino Garavani through the eyes of Joana Vasconcelos σε στάσεις και λεωφορεία.
«Έχω υπάρξει τυχερός στη ζωή μου, ναι», λέει. «Αλλά πρέπει να προσφέρεις». Θα ξανασυνεργαστεί με τον οίκο Assouline, δεν λέει πώς ή πότε.
«Δεν μπορώ να ξεφύγω από τα βιβλία».
Με ενδιαφέρει πάντα η ελληνικότητα
Και κάπως μεταφερθήκαμε στο σήμερα ξανά, στην επικαιρότητα και στην αρχή της συζήτησης. «Το Athénée δεν είναι ελιτίστικο. Είναι αστικό. Είναι χώρος όπου η τέχνη, η μόδα, η γαστρονομία και η επιχειρηματικότητα συναντώνται. Αστικό, ναι, με την έννοια ότι βρίσκεται απέναντι από δύο κτίρια του Τσίλλερ και εδώ είναι η γειτονιά που ήταν τα ακριβά κτίρια της Αθήνας».
Και όντως κάνοντας κύκλο, καταλήγουμε εκεί όπου ξεκινήσαμε. Με την έλευσή του το Athénée «και με την τέχνη τράβηξε τον σωστό κόσμο. Όχι τον κόσμο που έχει χρήμα απαραίτητα, αλλά αυτόν που καταλαβαίνει, που μπορεί να εκτιμήσει αυτό που θες να του δώσεις.»
«Θα μπορούσα να είχα βάλει κάποιον ξένο καλλιτέχνη ή δημιουργό εδώ μπροστά. Αλλά επέλεξα έναν Έλληνα. Μέχρι και μια Ελληνίδα που όμως κάνει μια διεθνή καριέρα, σχεδίασε αυτό το φλυτζάνι και αυτά τα πιάτα», προσθέτει αναφερόμενος στη Themis Z. «Αυτό με ενδιαφέρει πάντα. H ελληνικότητα.»
Και έξω, το γλυπτό του Takis συνεχίζει να περιστρέφεται στον ρυθμό της πόλης — μια διαρκής υπενθύμιση ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο το παρελθόν.
Διαβάστε επίσης:
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
Μοιραστείτε την άποψή σας
ΣχόλιαΓια να σχολιάσετε χρησιμοποιήστε ένα ψευδώνυμο. Παρακαλούμε σχολιάζετε με σεβασμό. Χρησιμοποιείτε κατανοητή γλώσσα και αποφύγετε διατυπώσεις που θα μπορούσαν να παρερμηνευτούν ή να θεωρηθούν προσβλητικές. Με την ανάρτηση σχολίου, συμφωνείτε να τηρείτε τους Όρους του ιστότοπου contact Δημιουργήστε το account σας εδώ, για να κάνετε like, dislike ή report ακατάλληλα/προσβλητικά σχόλια.