Άγγελος Συρίγος στο mononews: Μύθοι και αλήθειες για τις ελληνορωσικές σχέσεις

Ο δημόσιος λόγος γύρω από τις ελληνορωσικές σχέσεις είναι συχνά φορτισμένος με μύθους, ιστορικές προσδοκίες και συναισθηματικές αναφορές που δύσκολα αντέχουν στον ψύχραιμο έλεγχο των γεγονότων.

Με αφορμή τις δηλώσεις Λαβρόφ ότι η Ρωσία στήριξε τον Κεμάλ, ο Άγγελος Συρίγος, βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και εξωτερικής πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, προχωράει σε μια αιχμηρή ιστορική αναδρομή στο mononews, αποδομώντας παγιωμένες αντιλήψεις περί «παραδοσιακής φιλίας» Ελλάδας–Ρωσίας και φωτίζοντας πτυχές της ρωσικής πολιτικής που συχνά αποσιωπώνται.

Με αφετηρία τη σοβιετική στήριξη προς το κεμαλικό κίνημα και φτάνοντας έως τον 20ό αιώνα και τον Ψυχρό Πόλεμο, ο βουλευτής αναλύει τη διαχρονική στρατηγική της Ρωσίας, τη στάση της απέναντι στον ελληνισμό και τις πραγματικές βάσεις της ελληνορωσικής σχέσης, δημιουργώντας μας τελικά το ερώτημα αν οι ιστορικές προσδοκίες συμβαδίζουν με την πολιτική πραγματικότητα.

Απολύτως αληθής η δήλωση Λαβρόφ – Η ΕΣΣΔ βοήθησε τους Κεμαλικούς

Ο Άγγελος Συρίγος, σχολιάζοντας τη δήλωση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ σχετικά με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης προς την Τουρκία, υποστηρίζει ότι η δήλωση αυτή είναι απολύτως αληθής. Τονίζει ότι χαίρεται που επιβεβαιώνεται δημοσίως, καθώς –όπως αναφέρει– η σοβιετική στήριξη προς το κεμαλικό κίνημα είχε παρουσιαστεί για χρόνια ως «μύθευμα» από την Αριστερά.

Κατά τον ίδιο, η Σοβιετική Ένωση βοήθησε ενεργά και καθοριστικά τους κεμαλικούς σε μια κρίσιμη στιγμή, όταν εκείνοι δεν διέθεταν καμία άλλη ουσιαστική υποστήριξη. Η βοήθεια αυτή περιλάμβανε όπλα, χρήματα και τεράστια ποσά σε χρυσά ρούβλια, σε μια περίοδο που η Τουρκία βρισκόταν σε πλήρη ένδεια.

Το ιστορικό πλαίσιο των ελληνορωσικών σχέσεων

Αναπτύσσοντας το ιστορικό πλαίσιο των ελληνορωσικών σχέσεων, ο Άγγελος Συρίγος επιλέγει να ξεκινήσει πριν ακόμη από την Επανάσταση του 1821. Επισημαίνει ότι από την αρχή της οθωμανικής κυριαρχίας οι Έλληνες αναζητούσαν διαρκώς μια ξένη δύναμη που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως απελευθερωτής. Αρχικά αυτός ο ρόλος αποδιδόταν στον Πάπα, στη συνέχεια στους Ισπανούς μετά τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, κατόπιν στους Βενετούς και, από τα μέσα του 18ου αιώνα και έπειτα, στους Ρώσους.

Το «ξανθό γένος» και τα Ορλωφικά

Την περίοδο αυτή διαμορφώθηκαν και οι γνωστοί θρύλοι για το «ξανθό γένος» που θα ερχόταν να απελευθερώσει τους Έλληνες. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τα Ορλωφικά του 1770, όταν οι αδελφοί Ορλώφ εμφανίστηκαν στην Πελοπόννησο με 7 πλοία και υποσχέθηκαν ευρύτερη ρωσική υποστήριξη, προτρέποντας τους Έλληνες σε εξέγερση.

Παρότι υπήρχαν επιφυλάξεις, η επανάσταση ξέσπασε, όμως όταν οι Ρώσοι αντιμετώπισαν δυσκολίες, αποχώρησαν, αφήνοντας τον Μοριά στο έλεος των Τουρκαλβανών για περίπου μία δεκαετία. Η καταστροφή ήταν τόσο εκτεταμένη ώστε τελικά ο ίδιος ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να στείλει στρατεύματα για να τους εκδιώξει.

Ο Άγγελος Συρίγος αναγνωρίζει ότι η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή το 1774 είχε ορισμένα θετικά αποτελέσματα για τους Έλληνες, κυρίως στον τομέα του εμπορίου, «σηκώνοντας μια ειδική σημαία για την οποία είχαν συνεννοηθεί οι Ρώσοι, τη σημαία της λευκής θάλασσας, του λευκού πελάγους, του Αιγαίου δηλαδή και μας επέτρεψε να αυξηθεί το εμπόριο» επισημαίνει όμως ότι μέχρι το 1821 η Ρωσία δεν διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα, πέρα από τη δράση πρακτόρων της «που γύριζαν παντού και μάθαιναν τι συνέβαινε».

Η Ρωσία και ο Ιερός Λόχος

Κατά την έναρξη της Επανάστασης, η Φιλική Εταιρεία καλλιέργησε την εντύπωση ότι πίσω από την «Αόρατη Αρχή» βρισκόταν ο ίδιος ο Τσάρος, κάτι που, όπως τονίζει ο Βουλευτής, δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα.

Η επιλογή της Μολδοβλαχίας ως σημείου έναρξης της εξέγερσης βασίστηκε στην ελπίδα ότι η Ρωσία θα παρασυρόταν σε πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κάτι που τελικά δεν συνέβη. Αντιθέτως, στη μάχη του Προύθου ποταμού, οι ρωσικές δυνάμεις παρέμειναν αδρανείς, «απέφυγαν έστω και με το πυροβολικό τους να βοηθήσουν κατ’ ελάχιστο τους Έλληνες οι οποίοι σε πολύ μεγάλο βαθμό σφαγιάστηκαν απ’ το πολυπληθέστερο τουρκικό στρατό».

Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου, οι θυσίες για τον Κριμαϊκό Πόλεμο και ο πανσλαβισμός

Αναφερόμενος στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου, υπογραμμίζει ότι επρόκειτο για κοινή παρέμβαση Ρώσων, Γάλλων και Βρετανών και εκφράζει την άποψη ότι καμία από αυτές τις δυνάμεις δεν θα είχε επέμβει μόνη της, αν δεν υπήρχε μεταξύ τους ανταγωνισμός.

Παραδέχεται ωστόσο ότι ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1829 συνέβαλε καθοριστικά στη διασφάλιση της πλήρους ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους. Στη συνέχεια αναφέρεται στον Κριμαϊκό Πόλεμο του 1853, μια περίοδο έντονου φιλορωσικού ενθουσιασμού στην Ελλάδα, κατά την οποία Έλληνες εθελοντές πολέμησαν στο πλευρό της Ρωσίας, ενώ η χώρα δοκιμάστηκε από εμπάργκο και επιδημίες.

Την ίδια εποχή, όμως, ο καθηγητής εξηγεί πως η Ρωσία υιοθέτησε την πολιτική του πανσλαβισμού, δίνοντας προτεραιότητα στους σλαβικούς λαούς και όχι στους ορθόδοξους γενικότερα. Αυτό, κατά τον Άγγελο Συρίγο, επιβεβαιώθηκε το 1878 με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, όταν η Ρωσία προώθησε τη δημιουργία μιας «Μεγάλης Βουλγαρίας», αδιαφορώντας για τα ελληνικά συμφέροντα.

Γιατί και πόσο η Ρωσία βοήθησε τον Κεμάλ – Η στάση του ΚΚΕ

Για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επισημαίνει ότι η Ρωσία αντιμετώπιζε σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, ενώ η Ελλάδα συμμετείχε στην εκστρατεία κατά των μπολσεβίκων στη Νότια Ρωσία και την Κριμαία, γεγονός που προκάλεσε δυσαρέσκεια στη σοβιετική ηγεσία.

Υποστηρίζει ωστόσο ότι η σοβιετική βοήθεια προς τον Κεμάλ δεν δόθηκε ως εκδίκηση κατά των Ελλήνων, αλλά στο πλαίσιο του σοβιετικού αντιιμπεριαλισμού, καθώς ο Κεμάλ πολεμούσε τη Βρετανία και τη Γαλλία.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στο μνημείο του Κεμάλ στην πλατεία Ταξίμ, όπου απεικονίζονται τρεις Σοβιετικοί αξιωματούχοι δίπλα του «δηλαδή στην πλατεία Συντάγματος την αντίστοιχη δικιά μας. Οι τρεις αξιωματικοί είναι ο Ρώσος πρέσβης Συμεών Αράλωφ και οι δυο σοβιετικοί στρατηγοί Κλιμέντ Βοροσίλοφ και Μιχαήλ Φρούνζε. Αυτό και μόνον τα λέει όλα!».
Συνδέει το γεγονός αυτό και με τη στάση του ΚΚΕ απέναντι στη Μικρασιατική Εκστρατεία, την οποία το κόμμα χαρακτήριζε «τσιφλικάδικο πόλεμο» και όχι αγώνα απελευθέρωσης.

Ο ρόλος της ΕΣΣΔ στον ελληνικό εμφύλιο

Τέλος, αναφερόμενος στη μεταπολεμική περίοδο, επισημαίνει ότι το 1945 η Σοβιετική Ένωση δεν λειτούργησε αποτρεπτικά ως προς την πορεία της Ελλάδας προς τον Εμφύλιο Πόλεμο, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην Ιταλία και τη Γαλλία.

Ελπίζοντας σε μια ομόδοξη αυτοκρατορία

Ερωτώμενος για τον λόγο που έχει επικρατήσει στην κοινωνία η άποψη που ανέφερε και ο ίδιος ότι το ξανθό γένος θα έρθει να μας σώσει και ότι υπάρχει με την Ρωσία μια ισχυρή φιλία ενώ τα στοιχεία δεν δείχνουν μάλλον τεταμένες σχέσεις, εκτιμά ότι η θετική εικόνα της Ρωσίας στην ελληνική κοινωνία βασίζεται κυρίως στο κοινό ορθόδοξο δόγμα.
«Είναι ένας μεγάλος Ορθόδοξος λαός, είναι αυτοκρατορία. Imperio τις λέγανε επί τουρκοκρατίας τις αυτοκρατορίες. Είναι ένα μεγάλο Imperio λοιπόν, το οποίο είναι Ορθόδοξο όπως είμαστε και εμείς ενώ όλα τα άλλα τα Imperia, οι άλλοι, ήτανε καθολικοί επί παραδείγματι. Οπότε υπήρχε συμπάθεια στο πρόσωπο του Τσάρου» αναφέρει ο κ. Συρίγος προσθέτοντας πως εξακολουθεί να υπάρχει συμπάθεια σε μεγάλο βαθμό του ελληνικού λαού λόγω του κοινού δόγματος που μοιραζόμαστε με την Ρωσία. «Αλλά άμα το δούμε ορθολογικά αυτό δε βγαίνει.» καταλήγει.

Μήπως η Ρωσία προτιμάει την Τουρκία ;

Σε ερώτηση για το αν μπορούμε να συμπεράνουμε από όσο αναφέρθηκαν στην συνέντευξη αν η Ρωσία έχει πιο καλή σχέση με τη Τουρκία από ότι με εμάς, ο κ. Συρίγος αναφέρει ότι η Τουρκία έχει πολεμήσει με την Ρωσία εννέα φορές κατά το παρελθόν. «Υπήρχε κάποια περίοδος όπου η Τουρκία, η Οθωμανική αυτοκρατορία, κατείχε όλα τα εδάφη γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα και σιγά σιγά οι Ρώσοι και οι ντόπιοι λαοί τα κατέκτησαν», εξηγεί. Υπογραμμίζει ότι «Επί σοβιετικής ενώσεως η Τουρκία ήταν η χώρα εκείνη η οποία είχε τη μεγαλύτερη οικονομική βοήθεια από τη σοβιετική ένωση μεταξύ των χωρών που ήταν εκτός του συμφώνου της Βαρσοβίας, παρότι ήταν χώρα του NATO» προσθέτοντας πως και σήμερα έχει αυτές τις αρκετά καλές σχέσεις. Θεωρεί τις καλές σχέσεις ενδεικτικό και της διπλωματίας της Άγκυρας «που έχει μάθει να ελίσσεται και να επιβιώνει». Καταλήγει πως «Από τότε που ήτανε ο μεγάλος ασθενής μέχρι και σήμερα η Τουρκία έχει μάθει να ελίσσεται και να επιβιώνει παίζοντας με τις αντιπαλότητες των Μεγάλων δυνάμεων».

Διαβάστε επίσης:

Μανιάτης: Ενεργειακά συμφέροντα πίσω από τη σύλληψη Μαδούρο – Η πρόταση για άμεση συζήτηση στο Ευρωκοινοβούλιο

Επέμβαση ΗΠΑ σε Βενεζουέλα: Συρίγος και Φαραντούρης μιλούν στο mononews για την επόμενη μέρα

Η Ευρωπαϊκή Άμυνα ως συντελεστής ασφάλειας και ανάπτυξης