Menu
-2.02%
Τζίρος: 295.00 εκατ.

ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: Οι «κινητήρες» πίσω από το άλμα 61% στα κέρδη και τα έργα των 8,5 δισ. ευρώ

Γρηγόρης Δημητριάδης
Comments

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια ενεργειακή αντίφαση: διαθέτει άφθονο ήλιο και ισχυρό αιολικό δυναμικό, αυξάνει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά  νοικοκυριά και πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να πληρώνουν ακριβό ρεύμα. Οι τιμές επιβαρύνονται δραματικά τόσο με τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και με την κρίση διαρκείας στη Μέση Ανατολή. Η ανοδική τους πορεία μοιάζει να μην έχει τέλος.

Η αντίφαση εξηγείται. Η τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο κοστίζει η παραγωγή μιας κιλοβατώρας από τον ήλιο ή τον άνεμο. Εξαρτάται και από το πότε παράγεται, αν μπορεί να αποθηκευτεί και να καταναλωθεί όταν χρειάζεται, ποια μονάδα καλύπτει τη ζήτηση όταν δεν επαρκούν οι ΑΠΕ, πώς λειτουργεί η αγορά για την εξισορρόπηση του συστήματος, αλλά και ποιες άλλες ρυθμιζόμενες χρεώσεις και φόροι προστίθενται στον λογαριασμό. Όμως, παράλληλα, σε συνθήκες παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης, με τις τιμές στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στα ύψη, η εξάρτηση της Ελλάδας από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων την καθιστά δέσμια των ανοδικών τάσεων στα κόστη.

1

Το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει δυσανάλογα τον Έλληνα πολίτη, επειδή συναντά περιορισμένα εισοδήματα, υψηλό κόστος στέγασης και συνήθως παλαιότερες κατοικίες που απαιτούν σημαντικές δαπάνες θέρμανσης και ψύξης. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση, περιλαμβανομένης της ενέργειας, έναντι 19% στην ΕΕ.

Το ποσοστό αυτό δεν αφορά αποκλειστικά το ρεύμα, αποτυπώνει όμως πόσο στενό είναι το οικονομικό περιθώριο μέσα στο οποίο καλείται να πληρωθεί ο λογαριασμός. Η κοινωνική συνέπεια είναι μετρήσιμη: το 2025, 18,1% του πληθυσμού στην Ελλάδα αδυνατούσε οικονομικά να διατηρήσει επαρκώς ζεστό το σπίτι του, έναντι 8,8% στην ΕΕ, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών. Παράλληλα, στον λογαριασμό εκτός των χρεώσεων προμήθειας προστίθενται οι χρεώσεις χρήσης συστήματος και δικτύου, οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας, άλλες ρυθμιζόμενες επιβαρύνσεις και φόροι. Η εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο και οι περιορισμοί αποθήκευσης και διασυνδέσεων ενισχύουν περαιτέρω την έκθεση στις διεθνείς ανατιμήσεις.

Έτσι, ακόμη και ένα τιμολόγιο χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μπορεί να παραμένει δυσβάστακτο. Η ουσιαστική σύγκριση είναι πόση ενέργεια μπορεί να αγοράσει ένα νοικοκυριό με το εισόδημά του, χωρίς να περικόπτει τρόφιμα, υγεία ή άλλες βασικές ανάγκες.

Για τις επιχειρήσεις, το ενεργειακό κόστος δεν είναι μόνο λογαριασμός: είναι μέρος του κόστους παραγωγής και της ανταγωνιστικότητάς τους. Μια μικρή επιχείρηση εστίασης, ένας φούρνος ή ένα ξενοδοχείο μπορεί να λειτουργεί ψυγεία, κλιματισμό και εξοπλισμό επί πολλές ώρες. Μια βιομηχανία μπορεί να καταναλώνει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες, ενδεχομένως και σε ώρες υψηλών τιμών. Η επίδραση διαφέρει, αλλά ο μηχανισμός είναι κοινός: αυξημένο ενεργειακό κόστος σημαίνει πίεση στα περιθώρια κέρδους και, συχνά, αυξήσεις στις τελικές τιμές.

Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: η αβεβαιότητα και η απουσία προβλεψιμότητας του ενεργειακού κόστους. Μια επιχείρηση μπορεί να σχεδιάσει ευκολότερα επενδύσεις και τιμές όταν γνωρίζει περίπου τι θα πληρώνει τα επόμενα χρόνια. Οι έντονες διακυμάνσεις δυσκολεύουν τον προγραμματισμό ακόμη και όταν η μέση ετήσια τιμή δεν είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη. Εδώ εντοπίζεται και μια ανισότητα: μεγάλες επιχειρήσεις έχουν συχνά περισσότερες δυνατότητες διαπραγμάτευσης, επενδύσεων σε αυτοπαραγωγή ή σύναψης μακροχρόνιων συμβάσεων αγοραπωλησίας ηλεκτρικής ενέργειας. Οι μικρότερες έχουν συνήθως λιγότερο κεφάλαιο και ασθενέστερη διαπραγματευτική ισχύ. Αυτό βέβαια, δε σημαίνει πως και οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Πώς θα αναπτυχθεί η βαριά βιομηχανία, αν τα κόστη είναι τόσο υψηλά;

Η Ελλάδα, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, εξαρτάται από εισαγωγές φυσικού αερίου. Ενδεικτικά, την 28η Οκτωβρίου, το φράγμα των 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα ξεπέρασαν οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου για πρώτη φορά μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, αναζωπυρώνοντας τους φόβους για ένα νέο ισχυρό ενεργειακό σοκ, τη στιγμή που η Ευρώπη εισέρχεται στην περίοδο της υψηλότερης ζήτησης για θέρμανση. Οι οιωνοί για τον χειμώνα δεν είναι καλοί. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης αναφοράς κατέγραψαν άνοδο άνω του 4%, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022 και ξεπερνώντας ένα ψυχολογικό όριο, που είχε καταγραφεί τελευταία φορά κατά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Παράλληλα, η εξάρτηση από το πετρέλαιο αφορά ευρύτερα την ελληνική οικονομία: τις μεταφορές, τη ναυτιλία, τη θέρμανση, τον τουρισμό και τμήμα της παραγωγικής δραστηριότητας. Στα μη διασυνδεδεμένα νησιά αφορά και την ηλεκτροπαραγωγή, όπου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ακριβές πετρελαϊκές μονάδες. Όταν αυξάνεται η διεθνής τιμή του πετρελαίου, το κόστος δεν εμφανίζεται μόνο στην αντλία. Μεταφέρεται σε μεταφορές, εμπορεύματα, υπηρεσίες και, τελικά, στο κόστος ζωής. Η τελική ελληνική τιμή επηρεάζεται επίσης από την ισοτιμία ευρώ–δολαρίου, το κόστος διύλισης και διανομής, τους φόρους και τις συνθήκες ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι μονάδες που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα επιβαρύνονται και από το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών CO₂. Η μείωση των εκπομπών είναι αναγκαία. Ωστόσο, όσο το σύστημα χρειάζεται σημαντικές ποσότητες ορυκτών καυσίμων και δεν διαθέτει επαρκείς εναλλακτικές, οι καταναλωτές παραμένουν εκτεθειμένοι και σε αυτή την επιβάρυνση.

Κι όμως υπάρχουν τρόποι μείωσης των τιμών ενέργειας, ελάφρυνσης των νοικοκυριών, στήριξης των επιχειρήσεων! Το μυστικό κρύβεται στην τολμηρή αξιοποίηση των ενεργειακών  πλεονεκτημάτων της χώρας, με παράλληλη απεξάρτηση από τις τιμές του αερίου. Είναι αυτό εφικτό; Ναι με μια τολμηρή και συνδυαστική δέσμη μέτρων. Με ένα συνεκτικό σχέδιο, εφόσον οι παρεμβάσεις αντιμετωπιστούν ως ενιαίο σύστημα. Οι μπαταρίες χρειάζονται δίκτυα. Τα δίκτυα χρειάζονται σχεδιασμό. Η αυτοπαραγωγή χρειάζεται πρόσβαση. Και η μείωση του κόστους παραγωγής χρειάζεται αποτελεσματικό ανταγωνισμό για να φτάσει στον λογαριασμό. Ας κωδικοποιήσουμε βασικούς άξονες μιας εναλλακτικής πολιτικής.

Η αποθήκευση και η αντλησιοταμίευση μπαίνουν σε υψίστη προτεραιότητα. Η τεχνολογία διεθνώς εξελίσσεται ραγδαία και είναι ώρα να ενσωματωθεί και στη δική μας ενεργειακή πολιτική. Η αποθήκευση επιτρέπει να αξιοποιείται μέρος της ενέργειας που παράγεται όταν υπάρχει αφθονία και να χρησιμοποιείται αργότερα, όταν η ζήτηση είναι μεγαλύτερη ή οι ΑΠΕ δεν παράγουν αρκετά.  Οι μπαταρίες μπορούν να ανταποκρίνονται γρήγορα, να μεταφέρουν ενέργεια μεταξύ ωρών και να παρέχουν υπηρεσίες εξισορρόπησης αυξάνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των μονάδων που προσφέρουν αντίστοιχες υπηρεσίες με αποτέλεσμα τη μείωση του κόστους. Η αντλησιοταμίευση χρησιμοποιεί νερό που αντλείται σε υψηλότερη στάθμη όταν υπάρχει διαθέσιμη ενέργεια και επαναξιοποιείται αργότερα για παραγωγή. Είναι ενθαρρυντικό ότι η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει, μέσω της ρήτρας διαφυγής πρόσθετο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών 200 εκατ. ευρώ για το 2027–2028, το οποίο θα πρέπει να αξιολογηθεί στην εφαρμογή του.

Επείγει επίσης η επιτάχυνση των εγχώριων και διεθνών διασυνδέσεων. Εντός των συνόρων, οι νέες γραμμές και υποσταθμοί πρέπει να συνδέουν τις διεσπαρμένες περιοχές παραγωγής με τα κέντρα κατανάλωσης και να μειώνουν τους περιορισμούς που κρατούν έργα ΑΠΕ εκτός δικτύου. Στα σύνορά μας οι ισχυρές διασυνδέσεις μπορούν να αυξήσουν περαιτέρω τη δυναμικότητα των εισαγωγών, όταν υπάρχει φθηνότερη διαθέσιμη ενέργεια αλλού και αντίστοιχα των εξαγωγών όταν η χώρα μας έχει πλεονάσματα.

Πώς θα μειωθεί το κόστος ηλεκτροδότησης στα μη διασυνδεδεμένα νησιά; Είναι ώρα να αντικατασταθεί η ακριβή ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο από τις τοπικές ΑΠΕ και τη διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα, με δημιουργία τοπικών σταθμών αποθήκευσης. Εδώ, ιδίως μετά τη διασύνδεση των νησιών αυτών με το διασυνδεδεμένο σύστημα, υπάρχουν περιθώρια για τη μείωση των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, που επιβαρύνουν τους λογαριασμούς του συνόλου των καταναλωτών.

Πρέπει να μειωθεί επίσης το κόστος εξισορρόπησης με βελτιστοποίηση των προβλέψεων παραγωγής ΑΠΕ και ζήτησης,  συμμετοχή μπαταριών και ευέλικτης κατανάλωσης στις σχετικές αγορές, περισσότερο ανταγωνισμό στην παροχή υπηρεσιών εξισορρόπησης, έλεγχο ασυνήθιστων προσφορών και συγκέντρωσης ισχύος από την αρμόδια Αρχή. Η μείωση πρέπει να μετράται με δημοσιευμένους δείκτες  μείωσης του κόστους και όχι απλώς να ανακοινώνεται ως στόχος.

Ρευματοκλοπές, αυτή η μάστιγα. Πώς θα καταπολεμηθούν και πώς θα περιοριστούν οι απώλειες για το δίκτυο; Χρειάζονται περισσότεροι και καλύτερα στοχευμένοι έλεγχοι, χρήση ψηφιακών εργαλείων, επιτάχυνση της εγκατάστασης έξυπνων μετρητών, γρηγορότερη εξέταση υποθέσεων και είσπραξη των καταλογιστέων ποσών από τον αρμόδιο Διαχειριστή του Δικτύου (ΔΕΔΔΗΕ), με ενίσχυση του δικαιώματος ένστασης για τον πολίτη. Δεν είναι δυνατόν στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης να μην εντοπίζονται όσοι που προβαίνουν σε ρευματοκλοπή, τις απώλειες των οποίων, πάνω από 400 εκατ./έτος πληρώνουν οι συνεπείς καταναλωτές. Ο περιορισμός του προβλήματος μπορεί να μειώσει δραστικά το κόστος που ενσωματώνεται στις χρεώσεις προμήθειας.

Μια σοβαρή τακτική εξοικονόμησης ενέργειας είναι η ευελιξία στην κατανάλωση. Σήμερα συζητούμε κυρίως πώς θα αυξηθεί η προσφορά. Χρειάζεται όμως να εξετάσουμε και πότε καταναλώνουμε. Αν μέρος της κατανάλωσης μεταφερθεί σε ώρες με άφθονη και φθηνή παραγωγή —για παράδειγμα, ορισμένες μεσημεριανές ώρες— μειώνεται η πίεση στις ακριβότερες ώρες αιχμής. Τα ήδη υπάρχοντα δυναμικά τιμολόγια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις χρήζουν περαιτέρω προώθησης σε καταναλωτές, ενώ επίσης τα συστήματα αυτοματισμού και τα συστήματα «έξυπνης» ενεργειακής διαχείρισης, ο προγραμματισμός θερμοσιφώνων, φόρτισης οχημάτων ή άλλου εξοπλισμού είναι εργαλεία κρίσιμα για την επίτευξη του στόχου. Επιπλέον, πρέπει να διευκολυνθεί η συμμετοχή της βιομηχανίας και των μεγάλων καταναλωτών σε προγράμματα απόκρισης ζήτησης, ώστε η απομείωση της κατανάλωσης να ανακουφίζει το ηλεκτρικό σύστημα τις περιόδους που το έχει ανάγκη

 Ίσως το πιο καθοριστικό ζήτημα κλειδί για το μέλλον είναι η μείωση της εξάρτησης της τιμής του ρεύματος από το φυσικό αέριο. Μέσο επίτευξης, η ενίσχυση της διαφοροποίησης του ενεργειακού μίγματος. Στόχος, η μείωση των ωρών κατά τις οποίες το αέριο είναι αναγκαίο για την κάλυψη της ζήτησης. Αυτό απαιτεί συνδυασμό περισσότερων ΑΠΕ με δυνατότητα πραγματικής απορρόφησης και αποθήκευσης. Μπορούν επίσης να εξεταστούν συμβατικοί μηχανισμοί που σταθεροποιούν το κόστος της παραγωγής χαμηλών εκπομπών. Οι μακροχρόνιες συμβάσεις αγοραπωλησίας πράσινης ενέργειας —γνωστές ως PPAs— μπορούν να δώσουν σε έναν καταναλωτή μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και σε έναν παραγωγό πιο σταθερό επενδυτικό ορίζοντα. Ωστόσο, για να μη μείνει το εργαλείο προνόμιο λίγων μεγάλων επιχειρήσεων, χρειάζονται δυνατότητες  ομαδικής συμμετοχής μικρών επιχειρήσεων, συγκέντρωσης της ζήτησης δήμων ή άλλων φορέων, εγγυοδοσίας για όσους δεν μπορούν να αναλάβουν μόνοι τους τον πιστωτικό κίνδυνο.

Ο εκσυγχρονισμός δικτύων διανομής και μεταφοράς αποκτά επείγοντα χαρακτήρα. Απαιτείται επιτάχυνση των επενδύσεων ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ για την αύξηση της διαθέσιμης χωρητικότητας, με ψηφιοποίηση, αυτοματισμούς και καλύτερη διαχείριση συμφόρησης. Αυτό μεταφράζεται σε επενδύσεις σε  υποσταθμούς και γραμμές μεταφοράς,  αναβάθμιση τοπικών δικτύων διανομής,  καλύτερη καταγραφή της διαθέσιμης χωρητικότητας, προληπτική συντήρηση για μείωση των τεχνικών απωλειών και ελαχιστοποίηση των διακοπών ηλεκτρικής ενέργειας για τη βέλτιστη παροχή υπηρεσιών στους καταναλωτές. Οι επενδύσεις αυτές χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων. Επομένως, δεν αρκεί να εξαγγέλλονται: πρέπει να γίνουν με ελεγχόμενο κόστος, προτεραιοποίηση και σαφή οφέλη, ώστε να μη βρεθεί ο καταναλωτής να πληρώνει περισσότερο χωρίς αντίστοιχο αποτέλεσμα. Όσον αφορά στο τελευταίο, σημαίνοντα ρόλο διαδραματίζει η ΡΑΑΕΥ, ως αρμόδια ανεξάρτητη Αρχή που εγκρίνει το απαιτούμενο έσοδο των Διαχειριστών (ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ).

Καίριο ερώτημα είναι και το πώς μπορεί να διασφαλιστεί η ενεργειακή αποδοτικότητα και η αυτοπαραγωγή. Η πιο φθηνή κιλοβατώρα που δεν επιβαρύνει τον λογαριασμό είναι εκείνη που δεν χρειάζεται να καταναλωθεί. Ας δώσουμε συνεπώς προσοχή στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων. Στα νοικοκυριά αυτό σημαίνει καλύτερη μόνωση, αποδοτικότερα συστήματα θέρμανσης και ψύξης και στοχευμένες παρεμβάσεις στα παλαιότερα κτίρια. Στις επιχειρήσεις σημαίνει αναβάθμιση εξοπλισμού, ψύξης, φωτισμού και παραγωγικών διαδικασιών. Παράλληλα, πρέπει να προωθηθεί περαιτέρω ο θεσμός της αυτοκατανάλωσης, ιδίως κατόπιν της πρόσφατης έκδοσης της σχετικής Υπουργικής Απόφασης, μέσω της οποίας το πλαίσιο απλοποιείται με νέες ψηφιακές διαδικασίες διευκολύνοντας την πρόσβαση των ενδιαφερόμενων σε ένα πραγματικά σημαντικό εργαλείο για το συμψηφισμό της κατανάλωσής τους μέσω παραγωγής ΑΠΕ και εν τέλει στη μείωση του ενεργειακού τους κόστους είτε πρόκειται για νοικοκυριά είτε για επιχειρήσεις. .

Για να κριθεί αν μια τέτοια πολιτική πετυχαίνει, χρειάζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και δημόσια παρακολούθηση με ορίζοντα πενταετίας.  Το κεντρικό πολιτικό ερώτημα, λοιπόν, είναι το εξής: θα οργανωθεί η ενεργειακή μετάβαση ώστε ο φυσικός πλούτος της χώρας να μετατραπεί σε σταθερό ανταγωνιστικό και κοινωνικό πλεονέκτημα; Αυτό προϋποθέτει όχι μόνο περισσότερη παραγωγή, αλλά αποθήκευση, δίκτυα, δίκαιη πρόσβαση, αποτελεσματική εποπτεία και δημόσιο έλεγχο του τελικού αποτελέσματος. Προϋποθέτει κατανόηση του επείγοντος αλλά και πολιτική βούληση εφαρμογής της δέσμης μέτρων που οδηγούν στην ελάφρυνση του καταναλωτή με μεσο-μακροπρόθεσμα μέτρα, και τελικά σε μια ολοκληρωμένη και συνεκτική ενεργειακή πολιτική που θα λύνει την αντίφαση που διατυπώσαμε αρχικά προς όφελος των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας. Άλλωστε, η αποσπασματική προσπάθεια, σπάνια οδηγεί σε ολοκληρωμένο αποτέλεσμα. Όπως έλεγε και ο Αριστοτέλης «Το όλον είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του».

Comments
Ακολουθήστε το mononews.gr στο Google News και ενημερωθείτε πρώτοι.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τιμές ρεύματος: Τι ψάχνει η ΡΑΑΕΥ για τις έξτρα χρεώσεις- ΑΔΜΗΕ και παραγωγοί στο επίκεντρο
Λογαριασμοί ρεύματος: Στο μικροσκόπιο οι «αόρατες» χρεώσεις των 756 εκατ. ευρώ
Αντώνης Κοντολέων (EBIKEN): Αίτημα στην ΡΑΑΕΥ για έρευνα στις προσφορές και το αυξημένο κόστος στην αγορά εξισορρόπησης

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Νίκος και Νίνα: H άσωτη κόρη και τα μαχαίρια του ΠΑΣΟΚ
Χάρης Δούκας: Ας πάρει τους γερανούς!
Ντε Κος, Μπρουνερμάιερ, Μπουν: Ποιος πληρώνει τη σταθερότητα;
Το GSI και η Τουρκία: Η μάχη για τη διεθνή νομιμοποίηση και την άσκηση επιρροής μέσω της διαμόρφωσης της γνωσιακής πλαισίωσης των γεγονότων στην Ανατολική Μεσόγειο
Ευάγγελος Βενιζέλος, ο μεταβατικός – Τα σενάρια και η αλήθεια
Μπαταρίες: Η ευθύνη του Νίκου Τσάφου
Τσάφος και ο λογαριασμός της ιδεολογίας: 4.700MW στα χαρτιά
Ενεργειακή μετάβαση/τεχνολογικές εξελίξεις στη ναυτιλία
Το καλώδιο προχωρά, τα ερωτήματα βυθίζονται: Ποιος κρατά τελικά τον διακόπτη;
Θεοδωρικάκος και Τσαγγάρη: Η ακρίβεια θέλει πτυχίο