Πριν από λίγες ημέρες, στην αγορά του Αλ Χαλίλι, μια ομάδα Ελλήνων έκανε τα γνωστά τουριστικά ψώνια. Ένας νεαρός αναγνώρισε ανάμεσά τους τον συντονιστή εκπαίδευσης για τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή της ελληνικής πρεσβείας και άρχισε να τους μιλά σε άπταιστα ελληνικά.

Τους είπε ότι λατρεύει την Ελλάδα και ότι αποφοίτησε από το ελληνικό σχολείο του Καΐρου. Δεν είχε καμία ελληνική καταγωγή. Η μόνη του σχέση με την Ελλάδα ήταν εκείνο το σχολείο. Είπε δυο κουβέντες στον μαγαζάτορα στα αραβικά και τους αποχαιρέτησε. Όταν ήρθε η ώρα του ταμείου, ο μαγαζάτορας εξήγησε ότι ο νεαρός είχε ήδη πληρώσει τα σουβενίρ. Έψαξαν να τον βρουν, αλλά είχε χαθεί στο πλήθος.

Η σκηνή αυτή δεν θα γίνει ποτέ είδηση. Ούτε και η δουλειά που σφυρηλατεί τις φιλίες των λαών: δεκαετίες λειτουργίας ελληνικών σχολείων στο εξωτερικό, που πλέον συνδυάζονται με σπουδές σε ελληνικά πανεπιστήμια. Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη δίνει μεγάλη βάση στις διμερείς συναντήσεις ανάμεσα σε ελληνικά και ξένα ιδρύματα, στην ενημέρωση των φοιτητών, στις συζητήσεις των πανεπιστημιακών για κοινά προγράμματα και έρευνα.

Αυτή είναι η εκπαιδευτική διπλωματία: ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο επιρροής. Η επιρροή αυτού του τύπου χτίζεται με τον χρόνο, από ανθρώπους που αποκτούν προσωπική σχέση με μια γλώσσα, μια χώρα, έναν τρόπο ζωής. Όταν αργότερα αυτοί οι άνθρωποι βρεθούν σε θέσεις ευθύνης, η σχέση αυτή δουλεύει ήσυχα υπέρ της χώρας που τη δημιούργησε, χωρίς κανείς να τους το ζητήσει.

Στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας βρίσκεται το Study in Greece, ο φορέας που εκπροσωπεί τα ελληνικά πανεπιστήμια στο εξωτερικό. Μέλη του είναι τα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας, και έχει την αιγίδα τεσσάρων υπουργείων: Παιδείας, Εξωτερικών, Πολιτισμού και Τουρισμού. Η συμμετοχή και των τεσσάρων δείχνει ότι η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, ο τουρισμός και η εξωτερική πολιτική αντιμετωπίζονται πλέον ως ενιαίο πεδίο.

Το ήξερε καλά η Γαλλία. Το υπουργείο Εξωτερικών της στήριξε επί δεκαετίες τα γαλλικά σχολεία και τα παλαιά Γαλλικά Ινστιτούτα σε όλο τον κόσμο. Όσοι πέρασαν από εκεί, μαθαίνοντας γαλλικά, έμαθαν και να βλέπουν τη Γαλλία με συμπάθεια. Πολλοί έγιναν αργότερα πολιτικοί, επιχειρηματίες, καθηγητές, καλλιτέχνες. Η γαλλική γλώσσα έγινε το όχημα μιας επιρροής που ξεπέρασε τα όρια της πρώην αυτοκρατορίας. Ένα τέτοιο δίκτυο δεν στήνεται σε μία θητεία, ούτε σε μια γενιά.

Η Ελλάδα δεν έχει τα μέσα της Γαλλίας. Έχει όμως κάτι που δεν το έχουν πολλές χώρες: μια γλώσσα και έναν πολιτισμό με διεθνή αναγνώριση, ένα εκτεταμένο δίκτυο ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό και, τα τελευταία χρόνια, ένα σχέδιο που δουλεύει σοβαρά.

Η δουλειά γίνεται αθόρυβα και σε πολλά μέτωπα. Αποστολές ελληνικών πανεπιστημίων έχουν ταξιδέψει στις ΗΠΑ, στη Γαλλία, στη Γερμανία, στη Σουηδία, στην Πολωνία, στην Ιορδανία, στην Κίνα, στην Ινδία, στη Βενεζουέλα, στην Αίγυπτο και στη Σλοβενία, πάντα σε συνεργασία με τις ελληνικές πρεσβείες και τα προξενεία. Παρουσιάζονται προγράμματα σε φοιτητές και γονείς, υπογράφονται μνημόνια συνεργασίας, στήνονται ανταλλαγές φοιτητών και καθηγητών, ανοίγουν δρόμοι για κοινή έρευνα. Στο ίδιο πνεύμα προσφέρονται και μαθήματα μικρής διάρκειας που συνδυάζουν ακαδημαϊκή διδασκαλία με την εμπειρία του ελληνικού πολιτισμού. Ο ξένος που έρχεται για λίγες εβδομάδες δεν θα γίνει φοιτητής, θα γίνει όμως επισκέπτης που γνωρίζει τι βλέπει.

Η πρώτη ανάγνωση των ανοιγμάτων αυτών είναι λογιστική: δίδακτρα, έσοδα, ισοζύγια. Ισχύει. Ταυτόχρονα, όμως, ο νέος που θα περάσει πέντε χρόνια στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα ή στο Ηράκλειο θα φύγει με φίλους, με μια γλώσσα που ξεκίνησε να μαθαίνει, με μια πόλη που θα θυμάται. Δεν ξέρουμε πού θα φτάσει. Ξέρουμε όμως ότι θα έχει έναν προσωπικό δεσμό με τη χώρα μας, και αυτός δεν αγοράζεται με καμία καμπάνια. Έτσι φτιάχνεται ένας ιστός σχέσεων με ανθρώπους φίλα προσκείμενους, σε μια διαδρομή ζωής που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει.

Η Ζαχαράκη έχει δηλώσει ότι η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό είναι προτεραιότητα του υπουργείου. Η σύνδεση με τα ελληνικά πανεπιστήμια και το Study in Greece είναι μέρος του σχεδιασμού. Το ζητούμενο είναι να επιβιώσει το σχέδιο σε αλλαγές προσώπων και κυβερνήσεων, να το δούμε σαν εθνικό στοίχημα και όχι ως επιτυχία του ενός ή του άλλου υπουργού. Να το δούμε μακροπρόθεσμα.

Διαβάστε επίσης 

Της Δόμνας τα χιλιάρικα

Όταν ο υφυπουργός χάνει την μπάλα

Γιώργος Πιτσιλής: Διοικητής και γκουβερνάντα