Κόκκινα δάνεια: Ποιους πιάνουν οι νέες προστατευτικές ρυθμίσεις, από πότε ισχύουν και ποιοι μένουν εκτός

Ο νόμος 5354/2026 για την εποπτεία των servicers και την προστασία των οφειλετών περιλαμβάνει πληθώρα διατάξεων που αφορούν τόσο καταγγελμένα όσο και ρυθμισμένα δάνεια, οπότε εύλογα γεννιούνται αρκετές απορίες ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις προθεσμίες που θα ισχύσουν.

Ένα δάνειο που καταγγέλθηκε πριν από δέκα χρόνια μπορεί να υπαχθεί στις νέες ρυθμίσεις; Τι συμβαίνει με έναν δανειολήπτη που έχει ήδη συμφωνήσει διακανονισμό με τον servicer και καταβάλλει κανονικά τις δόσεις του; Μπορεί να επανυπολογιστεί μια οφειλή για την οποία έχει εκδοθεί διαταγή πληρωμής ή έχει ήδη επιβληθεί κατάσχεση; Και ποιοι οφειλέτες μένουν εκτός του νέου πλαισίου;

Οι απαντήσεις βρίσκονται στις μεταβατικές διατάξεις του νόμου, ο οποίος ορίζει συγκεκριμένο χρονικό πεδίο εφαρμογής, καταλαμβάνοντας μεν τις προϋφιστάμενες οφειλές, αλλά αποκλείοντας και ορισμένες κατηγορίες οφειλετών.

Οι δύο κρίσιμες ημερομηνίες: Τι ισχύει ήδη και τι αρχίζει τον Φεβρουάριο

Η πρώτη διάκριση αφορά την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων.

O γενικός κανόνας είναι ότι ο νόμος ισχύει από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δηλαδή από τις 9 Νοεμβρίου 2026.

Αυτό σημαίνει ότι έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ οι διατάξεις για:

• την υποχρέωση των servicers να παρέχουν αναλυτικά στοιχεία για τις οφειλές
• την αναστολή τοκοφορίας σε περίπτωση μη συμμόρφωσής τους
• τον επανυπολογισμό απαιτήσεων και την προστασία των οφειλετών που τηρούν τις συμφωνημένες ρυθμίσεις.

Όμως, διαφορετικό χρονοδιάγραμμα ισχύει για τη νέα ειδική διαδικασία διμερούς ρύθμισης οφειλών, η οποία τίθεται σε ισχύ τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση του νόμου, οπότε θα αρχίσει να εφαρμόζεται από τις 9 Φεβρουαρίου 2027.

Έτσι, ένας οφειλέτης μπορεί ήδη να επικαλεστεί τις προϋποθέσεις προστασίας από παράνομες εισπρακτικές ενέργειες ή να ζητήσει αναλυτική ενημέρωση για το χρέος του, όμως δεν μπορεί ακόμη να προσφύγει στη νέα ειδική διμερή διαδικασία θα ενεργοποιηθεί τον Φεβρουάριο.

Παλιά καταγγελμένα δάνεια: Δεν υπάρχει χρονικό όριο στην καταγγελία

Μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις αφορά τους δανειολήπτες των οποίων οι συμβάσεις έχουν καταγγελθεί πριν από την ψήφιση του νέου νόμου.

Η μεταβατική διάταξη του άρθρου 40 προβλέπει ρητά ότι, εφόσον κατά την έναρξη ισχύος της νέας διαδικασίας μια απαίτηση προέρχεται από ήδη καταγγελμένη σύμβαση και δεν τηρείται ενεργή ρύθμιση, ο δανειστής υποχρεούται να αποστείλει ειδοποίηση στον οφειλέτη εντός τριών μηνών.

Η διάταξη δεν θέτει περιορισμό ως προς το πότε πραγματοποιήθηκε η καταγγελία, οπότε ακόμη και ένα δάνειο που καταγγέλθηκε το 2015 ή το 2020 δεν αποκλείεται από τη νέα διαδικασία αποκλειστικά λόγω της παλαιότητας της καταγγελίας του. Εκείνο που έχει σημασία είναι να εξακολουθεί να υπάρχει οφειλή.

Η υποχρέωση ειδοποίησης για τις ήδη καταγγελμένες απαιτήσεις ενεργοποιείται στις 9 Φεβρουαρίου 2027, με την τρίμηνη προθεσμία να συμπληρώνεται, κατ’ αρχήν, στις 9 Μαΐου 2027.

Καθυστέρηση 30 ή 90 ημερών στην εξυπηρέτηση του δανείου

Μια δεύτερη κατηγορία οφειλετών αφορά όσους δεν έχουν φτάσει ακόμη στο στάδιο της καταγγελίας, αλλά παρουσιάζουν καθυστερήσεις στην εξυπηρέτηση των δανείων τους. Εδώ ο νόμος προβλέπει διαφορετικά χρονικά όρια, ανάλογα με την υποχρέωση που ενεργοποιείται.

Για τις απαιτήσεις που βρίσκονται ήδη σε καθυστέρηση μεγαλύτερη των 30 ημερών κατά την έναρξη ισχύος της νέας διμερούς διαδικασίας, προβλέπεται η ίδια τρίμηνη υποχρέωση ειδοποίησης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν τηρείται ενεργή ρύθμιση.

Αντίθετα, το άρθρο 63Γ του ν. 5072/2023, όπως εισάγεται με το άρθρο 21 του νέου νόμου, προβλέπει για τις περιπτώσεις καθυστέρησης άνω των 90 ημερών υποχρέωση του δανειστή να ενημερώνει τον οφειλέτη για τη δυνατότητα διμερούς ρύθμισης το συντομότερο δυνατό και, σε κάθε περίπτωση, εντός 60 ημερών από τη συμπλήρωση του προβλεπόμενου διαστήματος καθυστέρησης.

Η διαφοροποίηση εξηγείται από τον μεταβατικό χαρακτήρα της πρώτης διάταξης. Το όριο των 30 ημερών χρησιμοποιείται για να αντιμετωπιστούν οι ήδη υφιστάμενες προβληματικές απαιτήσεις κατά την έναρξη του νέου καθεστώτος, ενώ το όριο των 90 ημερών συνδέεται με την πάγια διαδικασία ενημέρωσης.

Παράλληλα, το όριο των 90 ημερών έχει σημασία και για μια άλλη, αυτοτελή προστασία, τον επανυπολογισμό των οφειλών, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Τι γίνεται με τις ρυθμίσεις που έχουν ήδη υπογραφεί

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μεταχείριση των δανειοληπτών που έχουν ήδη προχωρήσει σε συμφωνία ρύθμισης με τράπεζα ή servicer. Ο νόμος κάνει διάκριση ουσιαστικά ανάμεσα σε όσους εξακολουθούν να τηρούν τη συμφωνία τους και σε όσους έχουν βρεθεί εκ νέου σε αδυναμία αποπληρωμής.

Για την πρώτη κατηγορία, εισάγεται αυξημένη προστασία από ενέργειες είσπραξης. Όσο ο οφειλέτης τηρεί τους όρους της ρύθμισης, απαγορεύονται:

• η καταγγελία της συμφωνίας
• η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής
• η επιβολή κατάσχεσης
• η επίσπευση ή συνέχιση πλειστηριασμού κατά παράβαση της ρύθμισης.

Η προστασία αυτή δεν περιορίζεται στις συμφωνίες που θα συναφθούν μετά τον νέο νόμο, αλλά καταλαμβάνει και προγενέστερες ρυθμίσεις, εφόσον εξακολουθούν να ισχύουν και να τηρούνται.

Μάλιστα, η διάταξη προβλέπει προστασία και όταν η μη καταβολή δόσεων οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι ο πιστωτής ή ο διαχειριστής δεν έχει χορηγήσει τα αναγκαία στοιχεία για την εξυπηρέτηση της ρύθμισης.

Αντίθετα, οι δανειολήπτες που είχαν υπογράψει συμφωνία αλλά δεν τηρούν πλέον ενεργή ρύθμιση εμπίπτουν στη μεταβατική υποχρέωση ειδοποίησης για ήδη καταγγελμένες ή καθυστερούμενες απαιτήσεις.

Επανυπολογισμός ακόμη και για παλιές συμφωνίες και διαταγές πληρωμής

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει το άρθρο 14 του νέου νόμου, το οποίο επεκτείνει τα προβλεπόμενα ανώτατα όρια οφειλής σε ευρύτερες κατηγορίες απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις. Η διάταξη καταλαμβάνει οφειλές που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών κατά την έναρξη ισχύος του νόμου, καθώς και εκείνες που θα περιέλθουν σε αντίστοιχο καθεστώς μεταγενέστερα.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο επανυπολογισμός προβλέπεται αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται αίτηση, ανακοπή, αγωγή ή σύναψη νέας συμφωνίας από τον οφειλέτη.

Επιπλέον, ο νομοθέτης διευκρινίζει ρητά ότι μια ρύθμιση, αναγνώριση οφειλής, συμβιβασμός ή άλλη συμφωνία που έχει συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου δεν εμποδίζει την εφαρμογή των ανώτατων ορίων στο ανεξόφλητο μέρος της απαίτησης.

Έτσι, ακόμη και αν ένας δανειολήπτης έχει αναγνωρίσει συγκεκριμένο ποσό χρέους ή έχει υπογράψει διακανονισμό στο παρελθόν, το ανεξόφλητο υπόλοιπο μπορεί να υπόκειται στον νέο υποχρεωτικό επανυπολογισμό.

Η πρόβλεψη επεκτείνεται και στις απαιτήσεις για τις οποίες έχουν ήδη εκδοθεί διαταγές πληρωμής, δικαστικές αποφάσεις ή άλλοι εκτελεστοί τίτλοι, εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει ανεξόφλητο υπόλοιπο.

Ακόμη και όταν έχει ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση, αυτή μπορεί να συνεχιστεί μόνο μέχρι το ποσό που προκύπτει μετά τον επανυπολογισμό, με την τήρηση της ειδικής διαδικασίας περιορισμού της απαίτησης.

Ο νόμος, επομένως, δεν ανατρέπει τη δικαστική κρίση ως προς την ύπαρξη της οφειλής, αλλά επεμβαίνει στο ύψος του ανεξόφλητου ποσού. Από την άλλη, ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί, είτε στο πλαίσιο συμφωνίας είτε μέσω αναγκαστικής εκτέλεσης, δεν αναζητούνται και δεν επιστρέφονται βάσει της συγκεκριμένης ρύθμισης.

Για τις υφιστάμενες απαιτήσεις, ο επανυπολογισμός πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος, δηλαδή έως τις 9 Μαΐου 2027.

Δεύτερη ευκαιρία ακόμη και μετά τον Κώδικα Δεοντολογίας

Η νέα διαδικασία διμερούς ρύθμισης δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε όσους δεν έχουν επιχειρήσει προηγουμένως να ρυθμίσουν τις οφειλές τους. Αντίθετα, προβλέπεται ρητά ότι η νέα αίτηση μπορεί να αφορά τα ίδια δάνεια ή τις ίδιες πιστώσεις για τα οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί η Διαδικασία Επίλυσης Καθυστερήσεων του Κώδικα Δεοντολογίας.

Έτσι, ένας οφειλέτης που είχε ακολουθήσει τη διαδικασία τα προηγούμενα χρόνια, χωρίς να καταλήξει σε βιώσιμη συμφωνία, δεν αποκλείεται μόνο και μόνο επειδή η προηγούμενη διαδικασία έχει ολοκληρωθεί.

Παράλληλα, για τις διαδικασίες που θα παραμένουν εκκρεμείς μέχρι τις 9 Φεβρουαρίου 2027, ο νόμος προβλέπει την εφαρμογή του νέου πλαισίου. Πρόκειται ουσιαστικά για μετάβαση από το προηγούμενο καθεστώς του Κώδικα Δεοντολογίας στη νέα ειδική διαδικασία διμερούς ρύθμισης, χωρίς να απαιτείται να αγνοηθεί το ιστορικό της προηγούμενης διαπραγμάτευσης.

Πλειστηριασμοί: Ποιοι προλαβαίνουν να ζητήσουν ρύθμιση και ποιοι όχι

Το στάδιο της αναγκαστικής εκτέλεσης αποτελεί ακόμη ένα κρίσιμο κριτήριο. Σύμφωνα με το νέο άρθρο 63Α, η διμερής διαδικασία μπορεί να αφορά οφειλές που βρίσκονται σε οποιοδήποτε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης, εφόσον δεν έχει διενεργηθεί πλειστηριασμός που κατέληξε σε κατακύρωση.

Επομένως, η ύπαρξη διαταγής πληρωμής ή κατάσχεσης δεν αποκλείει την υποβολή αίτησης. Ακόμη και μετά την κατακύρωση, εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει ανεξόφλητο υπόλοιπο, ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει ρύθμιση για το συγκεκριμένο υπόλοιπο. Δεν μπορεί, όμως, μέσω αυτής της διαδικασίας να ανατρέψει τον πλειστηριασμό που έχει ήδη ολοκληρωθεί.

Υπάρχει και ένας ακόμη σημαντικός χρονικός περιορισμός: αίτηση που υποβάλλεται εντός του τριμήνου πριν από την ημερομηνία προγραμματισμένου πλειστηριασμού δεν επιφέρει αναστολή του. Παράλληλα, το άρθρο 17 προβλέπει ειδική υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλλει έγγραφη πρόταση ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η διάταξη. Η υποχρέωση αυτή αφορά την πρώτη επίσπευση πλειστηριασμού μετά την έναρξη ισχύος του νόμου και δεν καταλαμβάνει επαναλαμβανόμενους πλειστηριασμούς ή δηλώσεις συνέχισης.

Συνεπώς, οι οφειλέτες που βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με διαδικασίες εκτέλεσης δεν αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Καθοριστικό ρόλο παίζουν το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία, το αν έχει προηγηθεί η ειδική πρόταση ρύθμισης και ο χρόνος υποβολής της αίτησης.

Ποιοι μένουν εκτός της νέας διμερούς διαδικασίας

Παρά το ευρύ χρονικό πεδίο εφαρμογής της, η νέα διαδικασία δεν αφορά ανεξαιρέτως όλες τις απαιτήσεις.

Το άρθρο 63Α προβλέπει τρεις ρητές κατηγορίες εξαιρέσεων.

Πρώτον, αποκλείονται οι οφειλές νομικών προσώπων που χαρακτηρίζονται ως μεσαίες ή μεγάλες οντότητες σύμφωνα με τον ν. 4308/2014. Επομένως, η νέα διαδικασία απευθύνεται κατά βάση σε φυσικά πρόσωπα και μικρότερες επιχειρηματικές οντότητες, εφόσον πληρούν τις λοιπές προϋποθέσεις.

Δεύτερον, από τη νέα διμερή διαδικασία εξαιρούνται οι οφειλέτες στους οποίους έχει ήδη εφαρμοστεί η ειδική διαδικασία πρότασης ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό. Πρόκειται για περιπτώσεις στις οποίες η τράπεζα ή ο servicer έχει ήδη υποβάλει, σύμφωνα με το άρθρο 182 του ν. 5193/2025, έγγραφη πρόταση διακανονισμού τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό. Εφόσον έχει τηρηθεί νόμιμα αυτή η διαδικασία, ο οφειλέτης δεν μπορεί να ζητήσει για την ίδια απαίτηση την εφαρμογή και της νέας ειδικής διμερούς διαδικασίας, ακόμη και αν δεν αποδέχθηκε την προηγούμενη πρόταση. Δεν αρκεί, πάντως, οποιαδήποτε ανεπίσημη επικοινωνία ή πρόταση του servicer για να θεωρηθεί ότι συντρέχει ο συγκεκριμένος λόγος αποκλεισμού.

Τρίτον, δεν υπάγονται οι οφειλές από κοινοπρακτικά δάνεια ή κοινοπρακτικές χρηματοδοτήσεις.

Ωστόσο, οι εξαιρέσεις αυτές αφορούν ειδικά τη νέα διμερή διαδικασία και δεν πρέπει να συγχέονται με το πεδίο εφαρμογής των υπόλοιπων προστατευτικών διατάξεων, οι οποίες ισχύουν ακόμη και για τους οφειλέτες που δεν έχουν πρόσβαση σε αυτή.

Διαβάστε επίσης:

Πιερρακάκης: H απλότητα τσακίζει την ασυδοσία

Servicers: Στήριξη στο νέο πλαίσιο διαφάνειας- Αιχμές για καταχρηστικές πρακτικές και καθυστερήσεις

Κυριάκος Πιερρακάκης: «Μεγάλος πατερούλης των funds» ο Τσίπρας – Απάντηση για το άρθρο 23