Η επανένωση του Ρούμπενς – Κλεμμένα έργα συγκεντρώνονται στην επέτειο γέννησής του

Τελευταίες εβδομάδες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι γερμανικές δυνάμεις ηττώνται κατά κράτος και τα αμερικανικά και σοβιετικά στρατεύματα που έχουν εισβάλλει στη Γερμανία πλησιάζουν στην περιοχή της πόλης Γκότα, όπου βρίσκεται και το Μουσείο του Δουκάτου. Στο απόλυτο χάος που επικρατεί το μουσείο υφίσταται μεγάλες λεηλασίες – πριν καν μπουν οι Σοβιετικοί στην πόλη- αλλά μία από αυτές είναι οργανωμένη από την οικογένεια των δουκών του πρώην δουκάτου της Σαξονίας – Γκότα. Πέντε μελέτες του Ρούμπενς θα χαθούν εκείνες τις μέρες από το μουσείο, οι τρεις από την συγκεκριμένη οικογένεια, παρ’ ότι είχαν πάψει να της ανήκουν ήδη από το 1918.

Σύμφωνα με τους ειδικούς εξάλλου, στην αναζήτηση κλεμμένων έργων τέχνης, φορτία ολόκληρα με εκθέματα αφαιρέθηκαν από το μουσείο. Σήμερα όμως, για πρώτη φορά ύστερα από 80 χρόνια αυτή η ενότητα των έργων του μεγάλου ζωγράφου επανενώνεται, έστω σε μία έκθεση, που μόλις εγκαινιάσθηκε στο Μουσείο του Δουκάτου, ως αποτέλεσμα των προσπαθειών πολλών ετών για να εντοπισθούν και να συγκεντρωθούν. Να σημειωθεί μάλιστα ότι η οργάνωσή της συμπίπτει με την επέτειο των 450 ετών από την γέννηση του ζωγράφου που συμπληρώνονται του χρόνου.

Ιδιαίτερα πολύτιμα είναι αυτά τα έργα που απεικονίζουν αγίους, καθώς αποτελούσαν μέρος μιας ενότητας από 22 μελέτες, που είχε ζωγραφίσει ο Ρούμπενς σε ξύλο, το 1620 και το 1621 ως προετοιμασία για τις οροφογραφίες της εκκλησίας των Ιησουιτών στην Αμβέρσα. Μια παραγγελία, η οποία ήταν η μεγαλύτερη που είχε λάβει μέχρι εκείνη την εποχή. Τα έργα όμως είναι τόσο σημαντικά και για άλλο λόγο: Επειδή οι οροφογραφίες του Ρούμπενς, που ήταν διάσημες τον 17ο αιώνα, δεν υπάρχουν πλέον. Η εκκλησία χτυπήθηκε από κεραυνό το 1718 και κάηκε ολοσχερώς.

Λεηλασία και αποκατάσταση

Οι μελέτες ήταν και από τα πολυτιμότερα έργα στις συλλογές του Κάστρου Φρίντενσταϊν στην Γκότα, όπου βρίσκονταν τουλάχιστον από τις αρχές του 19ου αιώνα – το ένα εξ αυτών μάλιστα επί τρεις αιώνες. Αλλά μέχρι το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και τα πέντε είχαν εξαφανιστεί.

Ύστερα από την κλοπή τους τα τρία από αυτά μεταφέρθηκαν στην πόλη του Κόμπουργκ για προστασία και από εκεί, πωλήθηκαν παράνομα και κατέληξαν στην αγορά τέχνης των ΗΠΑ. Οι δύο εναπομείνασες μελέτες λεηλατήθηκαν από τον Κόκκινο Στρατό αλλά επιστράφηκαν στη Γκότα το 1959, μαζί με άλλα έργα τέχνης που είχαν αφαιρεθεί από τις συλλογές..

Για πολλές δεκαετίες, τα τρία έργα όμως, θεωρούνταν οριστικώς χαμένα. Ώσπου το 2024 μόλις, ένα από αυτά που απεικονίζει τον Άγιο Γρηγόριο τον Ναζιανζινό επιστράφηκε από ένα μουσείο στο Μπάφαλο της πολιτείας της Νέας Υόρκης, με τη βοήθεια του οίκου Christie’s. Σήμερα, το τέταρτο έργο, ο Προφήτης Ηλίας στο Χρυσό Άρμα, το οποίο κατέληξε σε μια ιδιωτική συλλογή των ΗΠΑ, έχει ανακτηθεί με ιδιωτικό διακανονισμό χάρις στη μεσολάβηση του οίκου δημοπρασιών Cabinet Turquin του Παρισιού.

Η ανάκτηση χρηματοδοτήθηκε μάλιστα από το Ernst von Siemens Art Foundation, ένα ίδρυμα, το οποίο συχνά αποκτά τέχνη για γερμανικά μουσεία. Όπως ανακοινώθηκε συγκεκριμένα από τον Martin Hoernes, γενικό γραμματέα του συγκεκριμένου ιδρύματος τέχνης συμφωνήθηκε «ένα ποσόν της τάξης των λίγων εκατομμυρίων», κάτω από την τιμή της αγοράς. Προσθέτοντας πως «Κανείς δεν ήθελε να ποινικοποιήσει τους έως τώρα ιδιοκτήτες», και περιγράφοντας την απόκτηση του έργου ως «αγορά καλή τη πίστει».

Όσο για το πέμπτο έργο που απεικονίζει τον Άγιο Αυγουστίνο, ανήκει στη Συλλογή του Ιδρύματος E. G. Bührle, η οποία εκτίθεται στο Μουσείο Τέχνης της Ζυρίχης. Ο δανεισμός του ειδικά για την έκθεση ήταν φυσικά κάτι επόμενο μπροστά στο σημαντικό γεγονός της ένωσής τους. «Είναι πραγματικά θαύμα το γεγονός ότι και α πέντε λάδια του Ρούμπενς μπορούν πλέον να εκτεθούν μαζί στο Μουσείο το Δουκάτου».

Όπως δηλώνει τώρα με ανακοίνωσή του ο Tobias Pfeifer-Helke, διευθυντής του Ιδρύματος Φρίντενσταϊν της Γκότα. «Δεν είναι μόνο πέντε μοναδικά αριστουργήματα του Φλαμανδού ζωγράφου και κοσμήματα της συλλογής τέχνης της Γκότα, αλλά αποτελούν επίσης μάρτυρες της ευρωπαϊκής και διεθνούς ιστορίας».

Διαβάστε επίσης:

Ένας Ρούμπενς εις διπλούν – Η κρυμμένη γυναίκα σε έργο που μόλις ανακαλύφθηκε

Το καταφύγιο του Ιωάννη Καντακουζηνού στον Έβρο – Ένα κάστρο αιώνων σε αποκατάσταση

Βασίλειος Λαμπρινουδάκης: Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το μεγαλύτερο και πιο σεβαστό θεραπευτήριο της αρχαιότητας