Παπασταύρου στο Συμβούλιο Υπουργών: Πρωτοφανής κατάσταση- Επείγουσα ανάγκη να στηρίξουμε τους πολίτες από τη ρήτρα διαφυγής

Δημοσιονομικό περιθώριο για την άμεση στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στο νέο κύμα ενεργειακής ακρίβειας ζητά η Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η εκτίναξη του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας διαμορφώνει συνθήκες συναγερμού ενόψει του χειμώνα. Με την τιμή χονδρικής του ρεύματος για σήμερα, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, στα 284 ευρώ ανά μεγαβατώρα και τη μέση τιμή του Οκτωβρίου να καταγράφει μέχρι στιγμής αύξηση περίπου 24% έναντι του Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην επαναφορά των επιδοτήσεων στους λογαριασμούς. Για τη χρηματοδότησή τους όμως χρειάζεται κεφάλαια από τη ρήτρα διαφυγής ύψους 1 δισ. που σήμερα το  ισχύον πλαίσιο δεν επιτρέπει επιδοτήσεις λογαριασμών και καυσίμων ή εισοδηματικές ενισχύσεις.

Στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας στο Λουξεμβούργο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου ζήτησε να αξιοποιηθεί η ευελιξία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τη χρηματοδότηση στοχευμένων και προσωρινών μέτρων ενεργειακής στήριξης. Την ίδια ώρα, στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Νταν Γιόργκενσεν αναγνώρισε ότι οι επιδοτήσεις μπορεί να είναι αναγκαίες, υπερασπίστηκε τη μείωση της φορολογίας στο ηλεκτρικό ρεύμα και ανακοίνωσε επιτάχυνση της αποδέσμευσης στρατηγικών πετρελαϊκών αποθεμάτων. Επίσης σημείωσε ότι είναι σε διάλογο με τα δουλιστήρια για να αυξήσουν την παραγωγή τους.

Οι τοποθετήσεις αποτυπώνουν την αυξανόμενη ανησυχία για το κόστος της ενέργειας. Το ευρωπαϊκό συμβόλαιο αναφοράς φυσικού αερίου TTF ξεπέρασε την Τετάρτη τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ την Πέμπτη, παρά την υποχώρησή του, παρέμενε κοντά στα 98 ευρώ, εντείνοντας την πίεση στην ηλεκτροπαραγωγή και στη θέρμανση.

Ο κ. Παπασταύρου χαρακτήρισε την κατάσταση πρωτοφανή και ενδεχομένως τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση που έχει αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Επικαλέστηκε τα συμπεράσματα του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία ζητούν επειγόντως συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών-μελών και διαφυλάσσοντας την ενιαία αγορά.

«Καθήκον μας τώρα είναι να μετατρέψουμε την απόφαση των ηγετών των κρατών μας σε πράξη», τόνισε. Ζήτησε, συγκεκριμένα, ευελιξία στο πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να χρηματοδοτηθούν μέτρα ενεργειακής στήριξης για πολίτες και επιχειρήσεις.

Για να προχωρήσει η συζήτηση, πρότεινε κοινή συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας με τους υπουργούς Οικονομικών, στο πλαίσιο του ECOFIN και του Eurogroup. Σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργείου, την πρόταση υποστήριξαν η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Σλοβακία και η Ρουμανία.

Γιόρκενσεν: Επιστρέφουν οι επιδοτήσεις-Μειώστε τη φορολογία

Ο Επίτροπος  Γιόργκενσεν προειδοποίησε ότι η Ευρώπη οδεύει προς έναν δύσκολο χειμώνα με πολύ υψηλές τιμές φυσικού αερίου και πετρελαϊκών προϊόντων, εξαιτίας της κατάστασης στη Μέση Ανατολή. Παρότι δεν αναμένεται πρόβλημα επάρκειας εφοδιασμού καθαυτό, υπογράμμισε ότι η διαθεσιμότητα καυσίμων δεν αρκεί για να προστατεύσει τους πολίτες: όταν κάποιος δεν μπορεί να πληρώσει τον λογαριασμό του φυσικού αερίου, μικρή σημασία έχει για τον ίδιο πόσο αέριο υπάρχει στην αγορά.

Αυτή η διάκριση ανάμεσα στην ενεργειακή επάρκεια και στην οικονομική δυνατότητα πρόσβασης στην ενέργεια βρίσκεται και στον πυρήνα του ελληνικού αιτήματος. Η διατήρηση των τιμών σε τόσο υψηλά επίπεδα ενισχύει την ανάγκη παρέμβασης, καθώς η άνοδος της χονδρικής δημιουργεί πιέσεις στα κυμαινόμενα τιμολόγια και αυξάνει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων.

Στη συνέντευξη Τύπου, ο Γιόργκενσεν αναγνώρισε ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να επιλέξουν επιδοτήσεις, ακόμη και για ορυκτά καύσιμα, εφόσον αυτό κρίνεται αναγκαίο. Έθεσε, ωστόσο, ως βασικό όρο οι ενισχύσεις να είναι στοχευμένες και προσωρινές.

Η τοποθέτηση αυτή αναγνωρίζει την ανάγκη άμεσης ανακούφισης, χωρίς να συνιστά έγκριση του ελληνικού αιτήματος για τη δημοσιονομική μεταχείριση των επιδοτήσεων.

Παράλληλα, έδωσε προτεραιότητα σε μέτρα που προσφέρουν προστασία από την ακρίβεια και μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ανέφερε την αντικατάσταση λεβήτων φυσικού αερίου και πετρελαίου με αντλίες θερμότητας, καθώς και τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να έχουν σημαντικό όφελος και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Ιδιαίτερα σαφής ήταν ως προς τη φορολογία του ηλεκτρικού ρεύματος. Παρά τις αντιρρήσεις κρατών-μελών στη σχετική πρόταση, δήλωσε ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει τη μείωσή της, επειδή μπορεί να αποτυπωθεί άμεσα στους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων και ταυτόχρονα να ενισχύσει τον εξηλεκτρισμό.

Επισήμανε ότι σε ορισμένες χώρες η φορολογία στην ηλεκτρική ενέργεια είναι τετραπλάσια από εκείνη στο φυσικό αέριο, κάτι που χαρακτήρισε αντίθετο προς τους ευρωπαϊκούς στόχους. Από την πλευρά της ιρλανδικής προεδρίας, ο υπουργός Ντάρα Ο’ Μπράιεν αναγνώρισε τις έντονες διαφωνίες, αλλά απέφυγε να θεωρήσει τη φορολογική πρόταση οριστικά απορριφθείσα.

Αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου

Στην αγορά πετρελαίου, ο Γιόργκενσεν ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για επιτάχυνση της αποδέσμευσης 42,6 εκατ. βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα κατά τους επόμενους μήνες. Περίπου το μισό αυτής της ποσότητας θα είναι ντίζελ.

Ερωτηθείς κατά πόσο η παρέμβαση μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τις τιμές, δεν προχώρησε σε συγκεκριμένη πρόβλεψη. Ανέφερε ότι η Επιτροπή θα παρακολουθεί τα αποτελέσματα μαζί με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας και ότι βρίσκεται σε διάλογο με τα διυλιστήρια για περαιτέρω αύξηση της παραγωγής τους. Προειδοποίησε, πάντως, ότι ο χειμώνας αναμένεται να χαρακτηρίζεται από υψηλές τιμές ντίζελ λόγω της γεωπολιτικής κατάστασης.

Σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για τα δίκτυα

Στο πεδίο των ηλεκτρικών δικτύων, η ιρλανδική προεδρία έθεσε ως στόχο τη διαμόρφωση κοινής θέσης των κρατών-μελών τον Δεκέμβριο για την πρόταση σχετικά με τις χρεώσεις δικτύων, επιδιώκοντας αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των υφιστάμενων και νέων υποδομών και επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού. Ο Ιρλανδός υπουργός Ντάρα Ο’ Μπράιεν αναγνώρισε τις διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις, υπογραμμίζοντας ότι θα αναζητηθούν συμβιβασμοί με γνώμονα το πραγματικό όφελος για τους καταναλωτές.

Παράλληλα, ανέφερε ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την ευρύτερη ευρωπαϊκή δέσμη μέτρων για τα δίκτυα βρίσκονται σε εξέλιξη, με στόχο την τελική συμφωνία εντός της ιρλανδικής προεδρίας. Από την ελληνική πλευρά, ο Σταύρος Παπασταύρου υποστήριξε τις έγκαιρες επενδύσεις σε σύγχρονα και έξυπνα δίκτυα και τη μεγαλύτερη διαφάνεια των χρεώσεων, μέσω χρονικών και γεωγραφικών σημάτων τιμολόγησης, ζητώντας όμως επαρκή ευελιξία για τα κράτη και τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές, ώστε οι κανόνες να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ενεργειακού συστήματος.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα για το ελληνικό αίτημα

Για την Ελλάδα, η δυνατότητα αξιοποίησης της ρήτρας διαφυγής θα μπορούσε να διευκολύνει την επαναφορά των επιδοτήσεων. Η ρήτρα επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από τη συμφωνημένη πορεία δημόσιων δαπανών· η χρηματοδότηση των μέτρων παραμένει εθνική.

Η εφαρμογή της από το 2025 συνδέθηκε με την αύξηση των αμυντικών δαπανών, με ευελιξία έως 1,5% του ΑΕΠ ετησίως μέχρι το 2028. Το 2026 προστέθηκε δυνατότητα κάλυψης ορισμένων μέτρων ενεργειακής ανθεκτικότητας, με χωριστά όρια έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά την περίοδο 2026–2028.

Στις 9 Οκτωβρίου το ECOFIN συμφώνησε στην επέκταση της εφαρμογής της ρήτρας για την Ελλάδα σε πρόσθετα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας και ενεργειακής μετάβασης.

Η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής αφορά, βάσει του ελληνικού σχεδιασμού, κεφάλαια περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028,   από εθνικούς πόρους, με εξαίρεση των επιλέξιμων δαπανών από το ευρωπαϊκό όριο αύξησης των καθαρών δημόσιων δαπανών. Στον προγραμματισμό περιλαμβάνονται 200 εκατ. ευρώ για μπαταρίες ΑΠΕ, 200 εκατ. για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, 50 εκατ. για ενεργειακές παρεμβάσεις στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, 162 εκατ. για ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και σχολείων, 50 εκατ. για δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα στη βιομηχανία, 320 εκατ. για σιδηροδρομικά έργα και 20 εκατ. για υποδομές φόρτισης λεωφορείων. Το ισχύον πλαίσιο δεν καλύπτει επιδοτήσεις λογαριασμών και καυσίμων ή εισοδηματικές ενισχύσεις· γι’ αυτό η ελληνική κυβέρνηση ζητά πρόσθετη ευελιξία, ώστε η ρήτρα να μπορεί να αξιοποιηθεί και για την άμεση ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων από την ενεργειακή ακρίβεια.

Ωστόσο,  το γεγονός ότι πλέον η Κομισιόν αναγνωρίζει την ανάγκη για έκτακτα μέτρα, βραχυπρόθεσμα και στοχευμένα, δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο ώστε το ελληνικό αίτημα να βρει ανταπόκριση.

Το επόμενο βήμα, είναι η εξειδίκευση του αιτήματος με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αν προσδιοριστούν οι δαπάνες που προτείνει η Αθήνα να είναι επιλέξιμες, π το ύψος τους και το διάστημα για το οποίο θα ισχύσουν. Η νέα έγκριση απαιτεί αίτημα του κράτους-μέλους, αξιολόγηση και σύσταση της Επιτροπής και απόφαση του Συμβουλίου, με προϋπόθεση να διασφαλίζεται η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Η κοινή συνεδρίαση υπουργών Ενέργειας και Οικονομικών που προτείνει η Αθήνα έχει στόχο να επιταχύνει την πολιτική συνεννόηση.