Ταξιδεύοντας με τους Έλληνες – Ο συναρπαστικός κόσμος της αρχαίας ελληνικής τέχνης στη Νέα Υόρκη

Μία απρόσμενη εικόνα: Ο Ηρακλής με το ρόπαλο ανά χείρας ταξιδεύει προς τη μακρινή Δύση διασχίζοντας τη θάλασσα μέσα στον τεράστιο λέβητα του θεού Ήλιου. Έμπλεος φαντασίας ο καλλιτέχνης του 5ου π.Χ. αιώνα απεικονίζει τον μυθικό ήρωα σε μία ερυθρόμορφη κύλικα, μια εικόνα που παραπέμπει στα επικίνδυνα ταξίδια των αρχαίων Ελλήνων προς τα όρια του τότε γνωστού κόσμου, όπου θα έρχονταν αντιμέτωποι με ξένους τόπους και ανθρώπους.

Ήδη από τον 8ο π.Χ. αιώνα, όταν οι θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι επέτρεψαν στους Έλληνες να διανύουν μεγάλες αποστάσεις, οι καλλιτέχνες αντλούσαν έμπνευση από αυτά τα αβέβαια αλλά γοητευτικά ταξίδια στο άγνωστο.

Μια μακρά εποχή αλληλεπιδράσεων των Ελλήνων με τους πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς της Μεσογείου που αποτυπωνόταν στην τέχνη πολλαπλώς. Την εξερεύνησή της επιχειρεί τώρα η έκθεση του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης με τίτλο «Διασχίζοντας τις οίνοπες θάλασσες: Τέχνη και ταυτότητα πέρα ​​από την Αρχαία Ελλάδα» -«οίνοπα πόντο», δηλαδή «σκοτεινή θάλασσα» την θέλει ο Όμηρος- που προγραμματίζεται να εγκαινιαστεί στις 20 Δεκεμβρίου.

«Αυτή η έκθεση θα αποκαλύψει πόσο βαθιά διασυνδεδεμένος ήταν πραγματικά ο αρχαίος κόσμος και πώς αυτή η ανταλλαγή ιδεών, υλικών και τεχνικών οδήγησε σε μερικές από τις πιο καινοτόμες εκφράσεις τέχνης της εποχής», όπως σημειώνει ο διευθυντής του μουσείου Μαξ Χόλεϊν. Με τη Ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη να επισημαίνει ότι «Για τους αρχαίους Έλληνες, η θάλασσα δεν ήταν ένα κενό που χώριζε λαούς και χώρες, αλλά ένας δυναμικός χώρος σύνδεσης, επικοινωνίας, ανταλλαγής, ανακάλυψης και δημιουργικότητας. Ήταν μια από τις μεγάλες δυνάμεις που έφεραν σε επαφή τις κοινωνίες της αρχαίας Μεσογείου και επέτρεψαν τη συνεχή κυκλοφορία ανθρώπων, ιδεών, καλλιτεχνικών μορφών και τεχνικών».

Ένας δυναμικός αιώνας

Μια μεταμορφωτική εποχή για την αρχαία Ελλάδα ήταν ο 8ος αιώνας, που είναι και η αφετηρία της έκθεσης, καθώς συνταρακτικές ήταν οι εξελίξεις που σημειώθηκαν: Η δημιουργία της πόλης –κράτους, η ίδρυση πανελληνίων ιερών και μεγάλων εορτών, συμπεριλαμβανομένων των Ολυμπιακών Αγώνων, η πρώτη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και η σύνταξη των ομηρικών επών, της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Καινοτομίες που αντιστοιχούσαν στην αναβίωση των θαλάσσιων εμπορικών οδών μεταξύ της Ελλάδας και όλων των περιοχών της Μεσογείου, με αποτέλεσμα την αυξημένη επαφή μεταξύ Ελλήνων και πολυάριθμων άλλων πολιτισμών καθώς τα πλοία τους έφθασαν ως τις Ηράκλειες Στήλες στο δυτικότερο σημείο της Μεσογείου και στα βορειοανατολικά, πέρα ​​από τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας.

«Για πολλούς ανθρώπους, ο Παρθενώνας αντιπροσωπεύει την κορύφωση της αρχαίας ελληνικής τέχνης, αλλά η προκλασική εποχή ήταν μια εποχή δυναμικής πολιτιστικής ανταλλαγής που παρήγαγε επίσης εξαιρετικά έργα τέχνης», λέει ο Σον Χέμινγουεϊ επικεφαλής του Τμήματος Ελληνικής και Ρωμαϊκής Τέχνης του Μητροπολιτικού Μουσείου.

«Ξεκινώντας από τον 8ο αιώνα οι Έλληνες καλλιτέχνες ανταποκρίθηκαν στους αξιοσημείωτα διαφορετικούς πολιτισμούς που συνάντησαν σε όλο τον μεσογειακό κόσμο και πέρα ​​από αυτόν, και αυτές οι συναντήσεις αναμόρφωσαν τελικά τη φύση της ελληνικής ταυτότητας. Αυτή η έκθεση συγκεντρώνει τα έργα τέχνης που αφηγούνται αυτή την ιστορία».

Οι ελληνικές επιδράσεις

Πάνω από 180 αντικείμενα, δώδεκα χώρες και 29 διεθνείς συλλογές συντονίζονται για την έκθεση, που συγκεντρώνει έργα, τα οποία παρ΄ότι από διαφορετικές περιοχές αντανακλούν τη φύση των ελληνικών αλληλεπιδράσεων με τους τοπικούς πολιτισμούς -είτε πρόκειται για εμπόριο, αποικισμό, πόλεμο ή μετανάστευση- και την αμοιβαία επιρροή καλλιτεχνικών στυλ, τεχνικών και παραδόσεων. Εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ελλάδας συμμετέχουν έτσι, με δάνεια σημαντικά διεθνή ιδρύματα από την Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Σερβία, την Ισπανία, την Τυνησία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Βατικανό.

Πρόκειται για αρχαιότητες διαφόρων ειδών και μεγεθών, κατασκευασμένες επίσης από διαφορετικά υλικά, όπως ο λίθος, το μέταλλο, ο πηλός, το γυαλί και το κεχριμπάρι αντανακλώντας σε κάθε περίπτωση τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι Έλληνες επηρεάστηκαν από τις τεχνικές και τις παραδόσεις που συνάντησαν στα ταξίδια τους.

Ανάμεσά τους διακρίνονται τα ιβηρικά γλυπτά σφίγγας και λιονταριού από το Μουσείο Αλμπαθέτε και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κόρδοβα, αλλά και το τεράστιο ελληνικό χάλκινο σταθμίο που βρέθηκε στην ακρόπολη των Αχαιμενιδών στα Σούσα και σήμερα φιλοξενείται στο Μουσείο του Λούβρου. Επίσης και η περίφημη «Κόρη της Οσέρ» (650-625 π.Χ.), γλυπτό δαιδαλικής τεχνοτροπίας με προέλευση την Κρήτη, συγκεκριμένα από την αρχαία Ελεύθερνα, σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Σταμπολίδη, αλλά σήμερα στο Λούβρο.

Τα σπουδαία ελληνικά χαλκά

Ταφικές ανακαλύψεις εμπλουτίζουν περαιτέρω αυτήν την εικόνα μέσω ευρημάτων από μία πριγκιπική ταφή στην Τρεμπένιστα –νεκρόπολη της Εποχής του Σιδήρου κοντά στη λίμνη Οχρίδα – δάνειο από το Εθνικό Μουσείο της Σερβίας, που αποκαλύπτει μια κοινότητα στο σταυροδρόμι του ιλλυρικού, του θρακικού και του ελληνικού πολιτισμού. Επίσης , παρουσιάζονται κεραμικά αγγεία από τις συλλογές του Μητροπολιτικού Μουσείου που βρέθηκαν σε τάφους στις Σάρδεις της Λυδίας και συνδυάζουν τις λυδικές, ελληνικές και φρυγικές παραδόσεις, ενώ αντικείμενα από την Τυνησία αντανακλούν τη φοινικική τέχνη και τη δραστηριότητα στη δυτική Μεσόγειο.

Τα ελληνικά χάλκινα αντικείμενα, ειδικότερα, ήταν διασκορπισμένα σε όλο τον αρχαίο κόσμο, προσφέροντας μια συναρπαστική απόδειξη αυτών των δικτύων ανταλλαγής. Στην έκθεση έτσι παρουσιάζεται, μεταξύ άλλων, ένα χάλκινο άγαλμα του Δία από το Ουτζέντο (530 π.Χ.), πιθανότατα προϊόν χαλκουργών του Τάραντα –πρόκειται για δάνειο του Αρχαιολογικού Μουσείου του Τάραντα- και μια απόδειξη της εμβέλειας της αρχαϊκής ελληνικής τέχνης στην Ιταλία.

Μεταξύ των εκθεμάτων και η περίφημη χάλκινη, κεφαλή γρύπα – τμήμα τριποδικού λέβητα (650-625 π.Χ.) από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας – ένα έργο το οποίο επιστράφηκε στην Ελλάδα από το Μητροπολιτικό Μουσείο το 2025 μετά την απόδειξη της παράνομης εξαγωγής του από τη χώρα. Αλλά και η εξαιρετικά σπάνια, χάλκινη φαρέτρα της Φορτέτσας (9ος-8ος π.Χ. αιώνας) που αποτυπώνει την περίοδο των επιδράσεων από πολιτισμούς της ανατολικής Μεσογείου στους Κρήτες (από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου). Όπως και ο πήλινος λέβητας ανατολίζοντος ρυθμού με προτομές γρυπών (7ος π.Χ. αιώνας) από το ίδιο μουσείο.

Οργανωμένη γεωγραφικά η έκθεση καλύπτει πέντε ενότητες, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Δυτική Ασία, την Αίγυπτο και τη Βόρεια Αφρική, την Ιταλία, τη Σικελία και τη Σαρδηνία, τη Δυτική Μεσόγειο και την Ευρώπη, και τέλος τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα. Η διάρκειά της έχει ορισθεί ως 11 Απριλίου 2027.

Διαβάστε επίσης:

Ο πίνακας «Ίρις» του Μονέ πωλήθηκε για 50 εκατ. ευρώ – Ρεκόρ στη Γαλλία

Τα πρόβατα των εκατομμυρίων – Τα τολμηρά γλυπτά των Λαλάν σε δημοπρασία

Η μουσική της Τροίας – Σπάνιο εύρημα από την ομηρική πόλη