Η παρουσία του τουρκικού ερευνητικού σκάφους R/V TÜBİTAK MARMARA στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή νοτίως και νοτιοδυτικά του Καστελόριζου δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά ακολουθία των ελληνοτουρκικών διαφορών.

Η τουρκική NAVTEX 0862/26, με χρονική διάρκεια από την 1η έως τη 15η Σεπτεμβρίου, αφορά επιστημονικές έρευνες στη στήλη ύδατος. Η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX, υπογραμμίζοντας ότι η τουρκική αναγγελία εκδόθηκε από μη αρμόδιο σταθμό και ότι η αρμοδιότητα έκδοσης ναυτιλιακών οδηγιών στη συγκεκριμένη περιοχή ανήκει στον Υδρογραφικό Σταθμό Ηρακλείου.

Αυτή η λεπτομέρεια είναι εξαιρετικά σημαντική.

Διότι στη θάλασσα η άσκηση πολιτικής δεν γίνεται μόνο με πολεμικά πλοία, γεωτρήσεις ή έρευνες στον βυθό. Γίνεται και μέσω χαρτών, ναυτιλιακών αναγγελιών, επιστημονικών αποστολών και συστηματικής προβολής διοικητικής αρμοδιότητας.

Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ουσία της συγκεκριμένης υπόθεσης.

Πρέπει ασφαλώς να γίνει μια σημαντική νομική και επιχειρησιακή διάκριση. Το TÜBİTAK MARMARA δεν έχει αναγγελθεί ότι πραγματοποιεί σεισμικές ή άλλες έρευνες επί του βυθού. Πρόκειται για επιστημονικές εργασίες στη στήλη ύδατος. Επομένως, θα ήταν λανθασμένο να εξομοιωθεί αυτομάτως η σημερινή περίπτωση με προηγούμενες κρίσεις ερευνητικών πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η κίνηση στερείται στρατηγικής σημασίας.

Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο τι μετρά ένα ερευνητικό πλοίο. Είναι ποιος αναγγέλλει ότι έχει την αρμοδιότητα να οργανώσει τη δραστηριότητά του σε μια συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή.

Η NAVTEX αποτελεί πρωτίστως εργαλείο ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και ενημέρωσης των ναυτιλλομένων. Δεν αποτελεί τίτλο κυριαρχίας ούτε μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει κυριαρχικά δικαιώματα. Όταν, όμως, χρησιμοποιείται επανειλημμένα μέσα σε περιοχές όπου υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας, αποκτά αναπόφευκτα και πολιτική διάσταση.

Και εδώ χρειάζεται να δούμε τη μεγάλη εικόνα.

Η συγκεκριμένη τουρκική κίνηση δεν εμφανίζεται σε πολιτικό κενό. Έρχεται μετά την παρουσίαση τουρκικών θαλάσσιων πάρκων και μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο παραμένουν ανοικτά τα ζητήματα του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Όταν λοιπόν συνδυάζονται χάρτες, NAVTEX, ερευνητικές δραστηριότητες και επαναλαμβανόμενη προβολή αρμοδιότητας, οφείλουμε να εξετάζουμε αν παρακολουθούμε μεμονωμένα περιστατικά ή τμήματα μιας συνεκτικής στρατηγικής.

Η Ελλάδα ορθώς αντιδρά θεσμικά όταν θεωρεί ότι αμφισβητούνται οι αρμοδιότητές της. Η αντι-NAVTEX είναι αναγκαίο εργαλείο καταγραφής και απόρριψης μιας θέσης την οποία η χώρα δεν αποδέχεται.

Το ερώτημα, όμως, είναι εάν αρκεί.

Μια θαλάσσια στρατηγική δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά αντιδραστική. Δεν μπορεί δηλαδή η άλλη πλευρά να παράγει κάθε φορά την πρωτοβουλία και εμείς να περιοριζόμαστε στην έκδοση της αντίστοιχης απάντησης.

Η αποτελεσματική θαλάσσια πολιτική απαιτεί συνέχεια, παρουσία, θεσμική συνέπεια, επιχειρησιακή ετοιμότητα και –κυρίως– πρωτοβουλία.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι θέλουμε στη θάλασσα όχι μόνο όταν κάποιος άλλος μας υποχρεώνει να το δηλώσουμε.

Το Καστελόριζο έχει ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία ακριβώς επειδή βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται διαφορετικές αντιλήψεις για τη γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου. Για την Ελλάδα, τα νησιά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εθνικού χώρου και διαθέτουν θαλάσσια δικαιώματα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η Τουρκία προβάλλει διαφορετικές και ιδιαίτερα περιοριστικές θέσεις ως προς την επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.

Αυτή η διαφορά δεν πρόκειται να εξαφανιστεί επειδή αποφεύγουμε να τη συζητούμε.

Γι’ αυτό και η πραγματική πρόκληση για την ελληνική πλευρά είναι να περάσει σταδιακά από τη διαχείριση των τουρκικών κινήσεων στη διαμόρφωση δικής της θαλάσσιας ατζέντας.

Με σταθερή παρουσία. Με εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου. Με αξιοποίηση των συμμαχιών της χώρας. Με σαφή στρατηγική για τις θαλάσσιες ζώνες και με επιχειρησιακή δυνατότητα υποστήριξης των επιλογών της.

Διότι τα τετελεσμένα στη θάλασσα δεν δημιουργούνται πάντοτε μέσα σε μία νύχτα.

Ορισμένες φορές επιχειρείται να οικοδομηθούν λίγο-λίγο: με έναν χάρτη, μία NAVTEX, μία επιστημονική αποστολή, μία επαναλαμβανόμενη παρουσία.

Και γι’ αυτό ακριβώς η απάντηση μιας χώρας με τόσο εκτεταμένο θαλάσσιο χώρο όπως η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται στο να δηλώνει κάθε φορά τι δεν αποδέχεται.

Οφείλει πρωτίστως να γνωρίζει, να δηλώνει και να υπηρετεί με συνέπεια τι ακριβώς διεκδικεί η ίδια για το μέλλον της στις ελληνικές θάλασσες.

Διαβάστε επίσης:

Τα «Θαλάσσια Πάρκα» της Τουρκίας ως Γεωπολιτικό Εργαλείο: Όταν η Περιβαλλοντική Πολιτική Συναντά τη «Γαλάζια Πατρίδα»

Η Νέα Τάξη Πραγμάτων και η Επιτακτική Ανάγκη Πλήρους Οριοθέτησης της Ελληνικής ΑΟΖ στο Αλιευτικό Πλαίσιο

Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός ως Πυλώνας Εθνικής Κυριαρχίας και Βιώσιμης Ανάπτυξης