Οικία Yves Saint Laurent: 700 έργα, 373 εκατ. και η μοναδική αισθητική ενός συλλέκτη

Ο Yves Saint Laurent υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ένας σπουδαίος σχεδιαστής μόδας. Είχε ένα εξαιρετικά σπάνιο καλλιεργημμένο βλέμμα που συνέλεγε εικόνες, αντικείμενα, εποχές και πολιτισμούς και τα μετέπλαθε σε προσωπική αισθητική γλώσσα.

Ίσως πουθενά αυτό να μην αποκαλύπτεται πιο καθαρά απ’ ό,τι στα σπίτια του στο Παρίσι και στο Μαρακές. Εκεί, οι κατοικίες του μεταμορφώθηκαν σε σκηνικά μιας κομψής ζωής και ιδιωτικές συνθέσεις όπου η τέχνη και το design συνυπήρχαν ελεύθερα, χωρίς κανόνες και συμβάσεις.

Tα πρώτα βήματα μιας ιδιοφυΐας

Γεννημένος στο Οράν της Αλγερίας, την 1η Αυγούστου 1936, ο Saint Laurent μετακόμισε στο Παρίσι στα 17 του. Το 1955, ο Michel de Brunhoff, διευθυντής του Vogue Paris, τον σύστησε στον Christian Dior. Δύο χρόνια αργότερα, μετά τον θάνατο του Dior, ο μόλις 21 ετών Saint Laurent ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του οίκου. Η πρώτη του συλλογή, η Trapèze, ήταν θριαμβευτική.

Το 1961, μαζί με τον Pierre Bergé, ίδρυσε τον δικό του οίκο. Ακολούθησαν το ιστορικό γυναικείο smoking, με τη μεταφορά στοιχείων της ανδρικής γκαρνταρόμπας στη γυναικεία και, ευρύτερα, μια νέα αντίληψη για το τι μπορούσε να σημαίνει η σύγχρονη κομψότητα.

Ο Saint Laurent δεν ενδιαφερόταν τόσο για τη διακόσμηση όσο για τη σύνθεση και αυτό ίσχυε είτε σχεδίαζε ένα κοστούμι είτε τοποθετούσε έναν πίνακα πάνω από το τζάκι του.

Η οικία ως μουσείο

Το 1970, ο Saint Laurent και ο Bergé εγκαταστάθηκαν στην 55 rue de Babylone, σε ένα duplex περίπου 600 τετραγωνικών μέτρων. Το διαμέρισμα εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ιδιωτικά περιβάλλοντα τέχνης του 20ού αιώνα.

Η συλλογή τους, αποτέλεσμα περίπου τεσσάρων δεκαετιών συστηματικής αλλά ενστικτώδους συλλεκτικής δραστηριότητας, έφθασε να περιλαμβάνει περισσότερα από 700 έργα και αντικείμενα. Picasso, Matisse, Goya, Léger και Mondrian συνυπήρχαν με αρχαιότητες, αφρικανική τέχνη, κινεζικά χάλκινα, ρωμαϊκά μάρμαρα και έπιπλα Art Deco.

Αυτό που έχει ενδιαφέρον σήμερα δεν είναι μόνο η αξία των έργων. Είναι ο τρόπος με τον οποίο τοποθετούνταν μεταξύ τους. Ο Saint Laurent και ο Bergé δεν αντιμετώπιζαν το σπίτι σαν white cube. Ένα έργο μεγάλου ζωγράφου μπορούσε να συνομιλεί με τον μοντερνισμό, μια αφρικανική μάσκα με ένα ευρωπαϊκό αντικείμενο του 18ου αιώνα και ένα πολύτιμο χαλί με ένα έπιπλο που, σε άλλο περιβάλλον, θα θεωρούνταν υπερβολικά εκκεντρικό.

«Είναι εκπληκτικό να βλέπεις πώς αυτός ο σχεδιαστής μόδας, που ήταν τόσο συντονισμένος με την εποχή του και την κατανοούσε όπως κανένας άλλος, ήξερε πώς να προστατεύει τον εαυτό του και να ζει σε ένα εξαιρετικά επιμελημένο όνειρο. Ίσως αυτό είναι που ονομάζουμε ιδιοφυΐα», είχε πει ο Bergé.

Η φράση είναι αποκαλυπτική καθώς το διαμέρισμα της rue de Babylone δεν αποσκοπούσε στην επίδειξη του πλούτου. Ήταν ένας μηχανισμός προστασίας από τον έξω κόσμο και ταυτόχρονα ένας χώρος στον οποίο ο Saint Laurent μπορούσε να ενισχύει καθημερινά την προσωπική του αισθητική ταυτότητα.

Από το Παρίσι στο Μαρακές

Η άλλη μεγάλη κατοικία του ήταν το Μαρακές. Ο Saint Laurent επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Μαρόκο το 1966 και γοητεύτηκε από το φως, τα χρώματα και την ένταση του τοπίου. Μαζί με τον Bergé απέκτησε το 1980 τον Jardin Majorelle, τον περίφημο κήπο που είχε δημιουργήσει ο Γάλλος ζωγράφος Jacques Majorelle. Η Villa Oasis, όπου ζούσε το ζευγάρι, αποτέλεσε ένα εντελώς διαφορετικό, αλλά εξίσου προσωπικό κεφάλαιο της εικαστικής γλώσσας του σχεδιαστή.

Εκεί, το μπλε Majorelle, τα φυτά, τα μαροκινά αντικείμενα και η αρχιτεκτονική δημιουργούσαν ένα περιβάλλον λιγότερο «μουσειακό» και περισσότερο αισθητηριακό, κάτι που έχει επιβιώσει στις συλλογές του οίκου έως σήμερα.

Αν η rue de Babylone ήταν το αρχείο, το Marrakech ήταν η απόδραση.

Η «Πώληση του Αιώνα»

Μετά τον θάνατο του Saint Laurent το 2008, ο Bergé αποφάσισε να διαθέσει τη συλλογή. Στις 23–25 Φεβρουαρίου 2009, στο Grand Palais, ο οίκος Christie’s πραγματοποίησε μια δημοπρασία που έμεινε στην ιστορία ως «Η Πώληση του Αιώνα».

Περισσότερα από 700 έργα και αντικείμενα βγήκαν στο σφυρί, αποφέροντας περίπου €373 εκατ. ποσό-ρεκόρ για ιδιωτική συλλογή εκείνη την εποχή. Τέσσερις δεκαετίες συσσώρευσης, επιλογής και συνύπαρξης μετατράπηκαν μέσα σε λίγες ημέρες σε έναν κατάλογο και στη συνέχεια σε νέες συλλογές.

Τα έσοδα συνδέθηκαν με τη δημιουργία και ανάπτυξη των μουσείων που σήμερα διατηρούν ζωντανή την κληρονομιά του σχεδιαστή. Το Musée Yves Saint Laurent Paris και το Musée Yves Saint Laurent Marrakech τροφοδοτήθηκαν από μέρος των εσόδων της δημοπρασίας.

Η μόδα και η συλλεκτική ματιά

Ο Saint Laurent, ωστόσο, δεν υπήρξε εξαίρεση. Πολύ πριν από εκείνον, ο couturier Jacques Doucet είχε αγοράσει το Les Demoiselles d’Avignon του Picasso, έργο του 1907 που σήμερα ανήκει στη συλλογή του Museum of Modern Art της Νέας Υόρκης.

Ο Raf Simons έχει συλλέξει έργα των Evan Holloway, Mike Kelley, Brian Calvin και Sterling Ruby, με τον τελευταίο να αποτελεί μάλιστα σημαντική πηγή έμπνευσης για τη δουλειά του στον οίκο Dior.

Ο Tom Ford έχει αποκτήσει έργα των Andy Warhol, Alexander Calder, Ad Reinhardt και Ellsworth Kelly. Ο Karl Lagerfeld, παρότι πούλησε τη συλλογή σύγχρονης τέχνης του το 1972, παρέμεινε συλλέκτης και κράτησε, μεταξύ άλλων, έργα του Helmut Newton.

Ο Rick Owens επέλεξε ένα πιο σκοτεινό, γλυπτικό λεξιλόγιο, με έργα των Barry X Ball και Scarlett Rouge, ενώ ο Issey Miyake συνέδεσε συστηματικά τη μόδα με την τέχνη και την αρχιτεκτονική, συνεργαζόμενος με καλλιτέχνες όπως οι Cai Guo-Qiang, Yasumasa Morimura και Nobuyoshi Araki.

Ο Marc Jacobs άρχισε να συλλέγει σύγχρονη τέχνη το 2002 και απέκτησε έργα των Paul McCarthy, Ed Ruscha, John Currin, Elizabeth Peyton, Lisa Yuskavage και Richard Prince. Η Lisa Perry και ο Tommy Hilfiger στράφηκαν έντονα προς την pop art, με τον Jeff Koons, Yves Klein, Damien Hirst, Lichtenstein, Warhol, Basquiat και Keith Haring μεταξύ των ονομάτων που εμφανίζονται στις συλλογές τους.

Και η Miuccia Prada, μαζί με τον Patrizio Bertelli, έδωσε στη συλλεκτική δραστηριότητα μια διαφορετική κλίμακα, δημιουργώντας το Fondazione Prada, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους πολιτιστικούς θεσμούς της Ιταλίας.

Διαχρονικά, υπάρχει μια σχέση μόδας και τέχνης καθώς οι σημαντικοί σχεδιαστές δεν συλλέγουν απαραίτητα επειδή χρειάζονται ακόμη ένα πολύτιμο αντικείμενο αλλά επειδή δεν μπορούν να ξεφύγουν από την καλαισθησία.  Επειδή κατανοούν ότι η αισθητική δεν είναι μια σειρά από μεμονωμένες επιλογές, αλλά η ικανότητα να τοποθετείς διαφορετικά πράγματα σε μια πειστική σχέση μεταξύ τους δημιουργώντας έναν σφαιρικό τρόπο ζωής.

Ο Yves Saint Laurent το γνώριζε καλύτερα από τους περισσότερους. Στο τέλος, το σημαντικότερο αντικείμενο στη συλλογή του δεν ήταν ένας Picasso ούτε ένας Matisse. Ήταν το ίδιο του το βλέμμα και η γνώση του. Και αυτό, σε αντίθεση με μια συλλογή έργων τέχνης, δεν δημοπρατείται, καλλιεργείται.

Διαβάστε επίσης:

Ακύρωση έκθεσης John Galliano: Η τέχνη στον βωμό του χρήματος και της cancel culture

Chanel: Ο προφητικός Karl Lagerfeld δημιούργησε τα πολυπόθητα data centers πριν την ΑΙ 

Yayoi Kusama: Η μόδα κατανόησε τον κόσμο της Ιαπωνίδας δημιουργού από την πρώτη στιγμή