Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αποτελεί σημαντική δοκιμασία της συνοχής και της αποτελεσματικότητας της Συμμαχίας.

Τα θέματα είναι κρίσιμα: οι αμυντικές δαπάνες σε συνδυασμό με τον ευρωπαϊκό επανεξοπλισμό, ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας και η μορφή που θα λάβει πλέον ο ρόλος των ΗΠΑ. Ένα ζήτημα που δεν θα συζητηθεί, όσο κι αν το επιδιώκει η Ελλάδα, είναι η δημοκρατική αμηχανία που προκαλεί ο αυταρχισμός του Ερντογάν. Θα συζητηθεί, πάντως, ο ρόλος της Τουρκίας στο SAFE — όσο κι αν η χώρα μας θα ήθελε το αντίθετο.

Ο φιλότουρκος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, θα συνεχίσει την πίεση προς τα κράτη-μέλη ώστε να παρουσιάσουν αξιόπιστα σχέδια αμυντικών δαπανών, με στόχο την κάλυψη του 5% του ΑΕΠ: 3,5% για τον πυρήνα της άμυνας και 1,5% για αμυντικά συναφείς υποδομές, όπως δρόμοι, λιμάνια και εφοδιαστική αλυσίδα. Στο σημείο αυτό —και όχι μόνο— ο Ρούτε είναι πλήρως ευθυγραμμισμένος με τον Τραμπ.

Ως προς την Ουκρανία, το ΝΑΤΟ θα επιδιώξει να απαντήσει στο ερώτημα πώς η Δύση μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο. Και επειδή απάντηση δεν μπορεί να δοθεί χωρίς να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η Δύση υποχωρεί, το θέμα θα καλυφθεί πίσω από τον μανδύα ενός άλλου ερωτήματος: πώς μπορεί η Συμμαχία —στην ουσία η Ευρώπη— να συνεισφέρει στη διαμόρφωση της επόμενης φάσης του πολέμου;

Είναι αμφίβολο αν η συζήτηση θα μπορέσει να συνδυάσει με ουσιαστικό τρόπο τη βοήθεια προς το Κίεβο με το ευρύτερο ζήτημα μιας πιο ανθεκτικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, μιας ισχυρότερης αμυντικής βιομηχανικής βάσης και της αποτροπής έναντι της Ρωσίας. Το γεγονός ότι το Κίεβο θεωρείται πως βρίσκεται σήμερα σε ισχυρότερη στρατιωτική και πολιτική θέση απ’ ό,τι σε προηγούμενες φάσεις του πολέμου θα αποτελέσει, πιθανότατα, το άλλοθι για τη μη λήψη δύσκολων αποφάσεων.

Το κυριότερο ζήτημα εστιάζεται στη στάση του Τραμπ, η οποία παραμένει συναλλακτική και αβέβαιη. Ο Ρούτε προσπαθεί να υποστηρίξει ότι το ΝΑΤΟ είναι χρήσιμο και οικονομικά για τις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταξύ άλλων μέσω των ευρωπαϊκών αγορών αμερικανικών οπλικών συστημάτων, οι οποίες στηρίζουν θέσεις εργασίας στην αμερικανική αμυντική βιομηχανία. Το επιχείρημα, όμως, είναι αδύναμο ακριβώς επειδή η Ευρώπη δεν διαθέτει εναλλακτική λύση. Είναι, έτσι κι αλλιώς, ένας «αιχμάλωτος πελάτης.»

Είναι σαφές ότι η Άγκυρα θα χρησιμοποιήσει τη Σύνοδο για να προβάλει ισχύ, να αξιοποιήσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες και την αναπτυσσόμενη αμυντική της βιομηχανία, ενώ ταυτόχρονα θα επιχειρήσει να εμφανιστεί ως αποφασιστικός παράγοντας στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ. Ο αυταρχισμός του Ερντογάν, με την απαγόρευση διαδηλώσεων, τις συλλήψεις αντιπάλων, δημοσιογράφων και ακτιβιστών, καθώς και τη δημιουργία ενός ευρύτερου κλίματος καταστολής, δεν θα απασχολήσει τους συμμάχους. Η ευγένεια προς τον οικοδεσπότη προέχει.

Θέματα που αφορούν την περιφερειακή ισορροπία —Ισραήλ, Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Λιβύη— δύσκολα θα καλυφθούν ουσιαστικά. Οι μηχανές της GE για τα Kaan έχουν περιορισμένη πρακτική και στρατηγική σημασία. Σημασία έχουν τρεις άλλοι παράγοντες.

Πρώτον, η ισχυρή ρητορική περί ενότητας, όταν ο Τραμπ μπορεί εύκολα να τινάξει τα πάντα στον αέρα με απολύτως μη αναμενόμενες αποφάσεις. Δεύτερον, η θέση έναντι της Ουκρανίας, η οποία μπορεί να διολισθήσει από την αποτροπή στην έμμεση αποδοχή των απαιτήσεων του Πούτιν. Τρίτον, η πειστικότητα της απόφασης για το 5% των εθνικών αμυντικών δαπανών, όταν, για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβαδίσει.

Το ουσιαστικό, βαθύτερο πρόβλημα δεν θα συζητηθεί: η μορφή και η αποστολή ενός ΝΑΤΟ που σταδιακά παύει να λειτουργεί ως αμιγώς «διατλαντικό» αμυντικό σύμφωνο και μετατρέπεται, εκ των πραγμάτων, σε όλο και περισσότερο «ευρωπαϊκό». Την ίδια στιγμή, όμως, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι δεν μπορούν πρακτικά να αναλάβουν αυτόν τον ρόλο. Και, το κυριότερο, δεν έχουν καν αποφασίσει αν τον θέλουν.

Εκεί βρίσκεται η μεγάλη ευρωπαϊκή ολιγωρία. Η Ευρώπη συζητά για στρατηγική αυτονομία, αλλά διστάζει να αναλάβει το κόστος της. Μιλά για επανεξοπλισμό, αλλά φοβάται τις πολιτικές συνέπειες. Επικαλείται την απειλή, αλλά αποφεύγει την απόφαση. Έτσι, κινδυνεύει να βρεθεί σε μια ιστορική μετάβαση χωρίς βούληση, χωρίς σχέδιο και χωρίς ηγεσία.

Κι ας χτυπούν οι βάρβαροι τις πόρτες.

Διαβάστε επίσης

Η δημοκρατία δεν χρωστά υπακοή σε πρώην πρωθυπουργούς