Γιάννης Ψιλάκης: Ο ταπεινός προσκυνητή της καθημερινότητας των ανθρώπων

«Κοίταζε τον κόσμο όχι για να τον εξηγήσει, αλλά για να τον νιώσει, για να τον τιμήσει. Άκουγε με τα μάτια και φωτογράφιζε με την καρδιά». Αυτός ήταν ο Γιάννης Ψιλάκης, όπως αναφέρει  η ιστορικός της τέχνης Ελένη Αθανασίου, ένας βραβευμένος φωτογράφος – εξερευνητής, που έφθασε σε κάθε γωνιά αυτού του πλανήτη, προσεγγίζοντας τους τόπους και τους ανθρώπους τους.

Ένας εραστής του φακού, που θέλησε να καταγράψει μέσα από αυτόν την αέναη ανάγκη του ανθρώπου να αφήνει πίσω του σημάδια, όπως και να ανασυνθέσει το παγκόσμιο μωσαϊκό όχι μέσω του λόγου αλλά μέσω της εικόνας.

Το πρόσωπο, το βλέμμα, το τοπίο, η καθημερινή και τελετουργική ζωή, τα έθιμα μιας πολιτισμικής κληρονομιάς που απειλείται με εξαφάνιση, όλα αυτά που  λειτουργούν ως φορείς νοήματος, ως ζωντανές μαρτυρίες ενός πολιτισμικού και υπαρξιακού αποτυπώματος που αφηγείται την ιστορία της ανθρώπινης περιπλάνησης. Αυτόν τον στόχο επιχειρεί να συλλάβει και να καταγράψει και η έκδοση «Γιάννης Ψιλάκης. Ίχνη ανθρώπων» του Μουσείου Μπενάκη, που θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα (Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138) με μοναδικό αδημοσίευτο υλικό, αντλημένο από τα ταξίδια του φωτογράφου ανά τον κόσμο, όπως βρίσκεται στο αρχείο του.

Ο Γιάννης Ψιλάκης (1967-2006) δεν υπήρξε άλλωστε, ένας απλός παρατηρητής. «Ταπεινό προσκυνητή της καθημερινότητας» των ανθρώπων, τον χαρακτηρίζει η κυρία Αθανασίου που έχει την επιμέλεια της έκδοσης.  «Δεν κράτησε αποστάσεις από αυτούς», όπως σημειώνει. «Αντίθετα, μοιράστηκε το φαγητό τους, τον ήλιο τους, τις σιωπές και τους ρυθμούς τους».

Ως τις άκρες του κόσμου

Η ενασχόλησή του με τη φωτογραφία είχε ξεκινήσει από το 1997 και η θεματολογία τους εστίαζε εξ αρχής σε λαογραφικά και ταξιδιωτικά θέματα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη των τελευταίων γηγενών φυλών του πλανήτη. Τα ταξίδια του θα τον έφερναν έτσι, μεταξύ άλλων, στα νησιά της Ινδονησίας, στα υψίπεδα της Παπούα Νέας Γουινέας και του Πακιστάν, στην ενδοχώρα της Ινδίας και του Κασμίρ, στην Αιθιοπία, την Τυνησία, καθώς και στις Άνδεις της Βολιβίας και της Χιλής.

Είχε την ευκαιρία έτσι, κατά την παραμονή του σε αυτές τις περιοχές  ναι γνωρίσει και να καταγράψει με τον φακό του τις φυλές των Mentawai στο νησί Siberut του Ινδικού Ωκεανού, των Huli στα βουνά της Παπούα Νέας Γουινέα, των Kalash στις οροσειρές του Καρακοράμ, των Hunzakut στον Ινδικό Καύκασο, καθώς και των Ινδιάνων Mapuche και Aymara στον Αμαζόνιο και στις Άνδεις της Λατινικής Αμερικής.

Άγνωστοι, σε μεγάλο βαθμό αυτοί οι λαοί και οι  πολιτισμοί τους κίνησαν το ενδιαφέρον του και τον ώθησαν να τους μελετήσει σε βάθος. Αποτυπώνοντάς τους φωτογραφικά, ο στόχος του ήταν ένας: Η αφύπνιση του δυτικού κόσμου και η βελτίωση της κοινωνίας μέσα από την κατανόηση της διαφορετικότητας και της βαθύτερης ομοιότητας μεταξύ των ανθρώπων και των λαών.

Βλέμμα αθόρυβο, τρυφερό, ανθρώπινο

Γεννημένος στην Αθήνα ο Γιάννης Ψιλάκης  σπούδασε Παγκόσμια Ιστορία στο Λονδίνο και εκεί είχε και την πρώτη του επαφή με την τέχνη της φωτογραφίας, την οποία είχε ως μάθημα επιλογής, για να εξελιχθεί σύντομα ως το βασικό του μέσο «οπτικής» καταγραφής των γνώσεων και των εμπειριών του. Η πορεία δικαίωσε την  επιλογή του, καθώς σημαντικό μέρος του έργου του έχει παρουσιαστεί σε εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό  ενώ άρθρα με δικό του φωτογραφικό υλικό έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και διεθνή έντυπα.

Το 2000  φωτογραφία του απέσπασε παγκόσμια διάκριση στον διεθνή φωτογραφικό διαγωνισμό της Nikon. Το 2006 πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία έκθεση φωτογραφίας του στο Μουσείο Μπενάκη, συνοδευόμενη από την πρώτη έκδοση της μονογραφίας του με τίτλο:

«Γιάννης Ψιλάκης. Ο κόσμος είναι ένας». Το 2007, στο πλαίσιο των επίσημων εκδηλώσεων για το Πολιτιστικό Έτος Ελλάδας στην Κίνα και με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου, πραγματοποιήθηκε έκθεση με δικό του φωτογραφικό υλικό στην Απαγορευμένη Πόλη, με τίτλο: «Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια του Γιάννη Ψιλάκη». Και το  2008, υπό την αιγίδα του υπουργείου Εξωτερικών και του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, φιλοξενήθηκε στο Ζάππειο Μέγαρο η έκθεση «Ελλάδα – Αφρική», συνοδευόμενη από ομότιτλο λεύκωμα.

«Αυτό το βιβλίο δεν είναι απλώς ένα αρχείο», σημειώνει η κυρία Αθανασίου για την νέα εικονογραφημένη έκδοση, 280 σελίδων.  «Είναι μαρτυρία. Είναι η δική του ανάσα που συνεχίζει να ζει μέσα από τις φωτογραφίες του. Το δικό του αποτύπωμα. Σε κάθε πρόσωπο, σε κάθε φωτογραφία που σιωπά και μιλά ταυτόχρονα, υπάρχει το δικό του ίχνος, το δικό του βλέμμα.

Αθόρυβο, τρυφερό, βαθιά ανθρώπινο. Ένα φωτογραφικό λεύκωμα από εικόνες και ήχους που δεν σβήνουν. Μια υπενθύμιση ότι πέρασε από εδώ και άφησε πίσω του την πιο σπάνια τέχνη: Την τέχνη του να βλέπεις τους ανθρώπους».

Στην παρουσίαση του βιβλίου για τον φωτογράφο, τη ζωή και το έργο του θα μιλήσουν οι: Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Βαγγέλης Χρόνης, ποιητής,  Αλέξης Παπαχελάς, δημοσιογράφος  και Ελένη Αθανασίου, ιστορικός τέχνης – επιμελήτρια εκθέσεων και επιμελήτρια του βιβλίου.

Διαβάστε επίσης:

Ολυμπία Βικάτου: Η μάχιμη αρχαιολόγος σε θέση ευθύνης

Μουσείο Μπενάκη – Η πολυδιάστατη ανάγνωση της Ελλάδας μέσα από βίντεο

Αλέκος Φασιανός – Έργα λουσμένα στο φως του καλοκαιριού