ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
«Η Ερατώ αγαπά…» (Erato amat…), «Βιάζομαι. Αντίο Σάβα μου, φρόντισε να με αγαπάς…». Δηλώσεις αγάπης, μηνύματα που διανύουν δύο χιλιετίες ιστορίας, μικρά αποσπασματικά κείμενα που ανακαλούν το συναίσθημα των ανθρώπων που τα έγραψαν. Είτε ήταν στοργή, είτε επιθυμία και λαχτάρα, όπως αυτό της Μήθης που ομολογεί την αγάπη της και ζητά από την Αφροδίτη θεϊκή εύνοια. Είτε όμως ήταν πολιτικά μηνύματα, αστεία αλλά και τολμηρά ασφαλώς. Όπως του Τίκε, ενός εργαζόμενου του σεξ που δηλώνει, ότι πληρώθηκε για να έχει σεξουαλική επαφή «σε αυτό το μέρος» με τρεις άνδρες.
Όλα αυτά σε έναν στενό διάδρομο 27 μέτρων που εκτείνεται μεταξύ του μεγάλου υπαίθριου θεάτρου της Πομπηίας και του στεγασμένου θεάτρου της. Ένα χώρο που ήταν κάποτε πέρασμα, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι της πόλης συνομιλώντας ή απλώς για να βρουν καταφύγιο από τη ζέστη ή για να συμμετάσχουν περιστασιακά σε λιγότερο αθώες δραστηριότητες… Οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι περιέχει μία από τις πιο πυκνές συγκεντρώσεις γκράφιτι στην πόλη, που κυμαίνονται από «δηλώσεις» όπως οι προαναφερόμενες, ονόματα και προσβολές έως σχέδια ζώων, πλοίων και μονομάχων. Πολλά όμως ήταν δύσκολο ως τώρα να διαβαστούν, κάτι που επιτεύχθηκε μόλις, με την χρήση ψηφιακής τεχνολογίας αιχμής, η οποία ξεκλείδωσε το συχνά καυστικό περιεχόμενό τους.
Ο διάδρομος ανασκάφηκε το 1794 και περί τις 200 επιγραφές είχαν βρεθεί ως τώρα, με πολλές ωστόσο να παραμένουν αόρατες, επειδή ήταν ν πολύ ρηχές ή διαβρωμένες ώστε να διαβαστούν με γυμνό μάτι. Αυτό ήταν που άλλαξε με την εφαρμογή της απεικόνισης μετασχηματισμού ανάκλασης (RTI) σε συνδυασμό με φωτογραμμετρία και επιγραφική ανάλυση, έργο που υλοποίησε ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής μελετητές από το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και το Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ στο Μόντρεαλ σε ολόκληρο τον διάδρομο.
Μια εφημερίδα τοίχου
«Είναι ένα είδος ‘‘εφημερίδας τοίχου’’, όπου οι άνθρωποι άφησαν μηνύματα, ιστορία, χαιρετισμούς, προσβολές, σχέδια και πολλά άλλα», όπως λέει ο Γκάμπριελ Ζούχτριγκελ, διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου Πομπηίας παρουσιάζοντας τα καινούργια «αποκτήματα». Περί τις 10.000 γράφιτι υπήρχαν άλλωστε σε όλο τον χώρο της Πομπηίας, σημειώνει ο ίδιος, μια «τεράστια κληρονομιά», όπως λέει.
Μεταξύ των πιο εντυπωσιακών ανακαλύψεων είναι ένα ελαφρά χαραγμένο σχέδιο δύο μονομάχων κοντά σε μία σκάλα που οδηγεί στην περιοχή καθισμάτων του θεάτρου. Οι μονομάχοι που παριστάνονται τη στιγμή της μάχης, έχουν ο καθένας τους ύψος στο σχέδιο, μόλις 10 εκατοστών, ωστόσο η σκηνή αποπνέει αξιοσημείωτη κίνηση. Ο ένας γέρνει προς τα πίσω ενώ προβάλλει το δεξί του πόδι κρατώντας την ασπίδα του και με το σπαθί υψωμένο. Ο αντίπαλός του αντικατοπτρίζει στάση άμυνας ενώ η σύνθεση στο σύνολό της υποδηλώνει κίνηση, ισορροπία και ένταση παρά στατικό συμβολισμό.
Οι ερευνητές σημειώνουν έτσι, ότι ενώ τα γκράφιτι των μονομάχων είναι συνηθισμένα στην Πομπηία, αυτό το παράδειγμα ξεχωρίζει για τις ρευστές γραμμές και την αποφασιστικότητά του. Ο καλλιτέχνης φαίνεται να το σχεδίασε από μνήμης παρά από την παρατήρηση, μετατρέποντας το θέαμα της αρένας σε μια προσωπική, οπτική ανάμνηση. Κάτι με ιδιαίτερη σημασία, επειδή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνεται αυτή η δημοφιλή εικονογραφία στις ρωμαϊκές πόλεις. Αντί να αντιγράφουν παθητικά την επίσημη τέχνη, οι απλοί άνθρωποι επαναφαντάστηκαν ενεργά αυτό που είχαν δει, ενσωματώνοντας τη βιωμένη εμπειρία στον δημόσιο χώρο.
Ανθρώπινες αφηγήσεις
Αλλά αυτό που κάνει τον συγκεκριμένο χώρο πραγματικά εξαιρετικό δεν είναι μόνο η ποσότητα των γκράφιτι, είναι και ο κοινωνικός τους χαρακτήρας. Γιατί σε αντίθεση με τις επίσημες επιγραφές που σκαλίστηκαν με στόχο να διαιωνίσουν τα μηνύματά τους, αυτά τα σημάδια ήταν άτυπα, αυθόρμητα και προσωπικά. Αφήνονταν από απλούς ανθρώπους – θεατές, ντόπιους, ταξιδιώτες – που κατέγραφαν τις φευγαλέες σκέψεις τους σε δημόσιο χώρο. Έχουν σημασία επομένως, μεγαλύτερη από το να προσθέτουν νέα σχέδια σε ένα μακρύ κατάλογο, καθώς αναδιαμορφώνουν την κατανόησή μας για τη γνώση της γραφής, τη μνήμη και την συναισθηματική έκφραση στον κόσμο της εποχής. Έτσι τα γκράφιτι δεν ήταν τυχαίος βανδαλισμός, ήταν πράξεις παρουσίας. Ένας μονομάχος χαραγμένος στον τοίχο, ένα όνομα γραμμένο με αγάπη, δεν είναι μεγάλες ιστορικές αφηγήσεις. Είναι ανθρώπινες.
Αυτό το εύθραυστο αρχείο ανθρώπινης ζωής όμως, απαιτεί ειδική προστασία, λόγω της έκθεσής του στις καιρικές συνθήκες αλλά και του παλαιωμένου σοβά. Κάτι που έχει αναλάβει ήδη το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, όπως δηλώνει ο διευθυντής του, που αναφέρει, ότι μεταξύ των μέτρων που προγραμματίζεται να ληφθούν είναι ένα στέγαστρο το οποίο θα καλύψει όλο το διάδρομο.
Διαβάστε επίσης:
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ
