Η ανάγνωση της Γης – Η σύγχρονη τέχνη για τον φυσικό κόσμο γύρω μας

Η γη, το υπέδαφος, τα πετρώματα, τα ίχνη του χρόνου και οι υλικές μνήμες που εγγράφονται στο τοπίο αλλά και οι σχέσεις ανθρώπινων και μη ανθρώπινων μορφών ζωής. Είναι το κοινό σημείο αναφοράς και δημιουργίας δεκαπέντε Ελλήνων καλλιτεχνών, που εμπνέονται από τον ορυκτό κόσμο και τη γεωλογική φαντασία με έργα στα οποία βράχοι, ορυκτά, απολιθώματα και ευρήματα έχουν πρωτεύοντα ρόλο με αποτέλεσμα να κατακτούν μια ιδιαίτερη θέση στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης.

«Υπογαία» είναι και ο τίτλος της κοινής τους έκθεσης στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών προσεγγίζοντας τη Γη ως πεδίο εγγραφών, αποτυπωμάτων και μετασχηματισμών και επιχειρώντας να μεταφράσουν εικαστικά τα παλίμψηστα κείμενά της. Γιατί από τα γεωλογικά τοπία του Πωλ Σεζάν και του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα έως τα Earthworks των δεκαετιών του 1960 και του 1970 η γη παραμένει διαρκής πηγή έμπνευσης για την τέχνη.

«Υπογαία» σημαίνει διάλογο με τα μνημεία της φύσης. Διάλογο συνωμοτικό, ψιθυριστό», όπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Χριστόφορος Μαρίνος. «Από αυτή τη συσσώρευση εικόνων, τόπων, υλικών και προσωπικών αναμνήσεων ξεκινά η έκθεση, προτείνοντας έναν τρόπο να σκεφτούμε την ύλη, τον χρόνο, τη μνήμη και τη σχέση μας με το έδαφος». Τα τελευταία χρόνια άλλωστε, όλο και περισσότεροι καλλιτέχνες στρέφονται στην προϊστορία, τη γεωλογία και την παλαιοντολογία. Η κλιματική αλλαγή, οι προκλήσεις της Ανθρωποκαίνου και η αυξανόμενη επίγνωση της Γης ως ενεργού παράγοντα που επηρεάζει τη ζωή, ανθρώπινη και μη, έχουν εντείνει το ενδιαφέρον για το έδαφος, το υπέδαφος και τον γεωλογικό χρόνο.

Οι πέτρες έχουν μνήμη

Αλλά και η ίδια η λέξη μπορεί να εμπεριέχει τα πάντα γύρω μας. Μπορεί να σημαίνει έτσι, τα φαλακρά βουνά λουσμένα από το ανελέητο καλοκαιρινό φως ή αντίθετα τα φιδίσια φαράγγια χωρίς ίχνος φωτός, τις ξερολιθιές με κρυμμένα νομίσματα, τα ζωγραφισμένα βότσαλα και τις χαραγμένες πέτρες από εξόριστους και ρομαντικούς ποιητές. Ή μπορεί να είναι το χώμα και η λάσπη, το μάρμαρο, τα νταμάρια και τα καλντερίμια, οι απόκρημνες κορφές και οι σταλακτίτες στις σπηλιές ή και τα οργωμένα χωράφια.

«Είναι τα απολιθώματα ανθρώπων, ζώων και φυτών, οι πέτρες στις τσέπες, οι πέτρες-δολοφόνοι, οι κυλιόμενες πέτρες, τα πένθιμα πιθάρια, οι πολύτιμοι λίθοι, τα ρητορικά χαλίκια», όπως λέει ο Χριστόφορος Μαρίνος. «Είναι ο άχρονος χώρος και ο συμπυκνωμένος χρόνος, η ματιά και η ζωή κάτω από τη γη. Γιατί οι πέτρες δεν είναι βουβές, φέρουν μνήμη, ίχνη και πληροφορίες, αρκεί να μάθουμε να τις διαβάζουμε».

Μια ιστορία για τον καθένα

Και στην ανάγνωση αυτή θα συναντήσει κανείς τις μέρες-τσακμακόπετρες του Σεφέρη, τις πετρογραφίες της Κατράκη και τα χαραγμένα βότσαλα της Γυάρου, τις ζωγραφισμένες πέτρες του Ρίτσου, αλλά και αρχαίους τύμβους και τάφους, τους ξαπλωμένους Κούρους της Νάξου ή τους πέτρινους θρόνους των φτωχών βοσκών, τις ξεχασμένες θεές της Λίθινης Εποχής, όπως και τους ανθρωπόμορφους βράχους στους πίνακες του Νταλί και τα απόκοσμα γεωλογικά τοπία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, τη ζωή κάτω από τη γη και τις ποιητικές ανωμαλίες του εδάφους.

«Υπογαία σημαίνει εν τέλει την επαφή με τη γη και το τοπίο, τη βαθιά επαφή και τη συμφιλίωση με την άγρια όψη και την ομορφιά της φύσης», τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης. «Είναι μια δική σου ιστορία». Σ΄αυτήν παρουσιάζονται έργα των Βανέσσας Αναστασοπούλου, Στάθη-Αλέξανδρου Ζούλια, Ελένης Ζούνη, Ηλία Καρρά, Κατερίνας Κατσιφαράκη, KEZ, Χριστίνας Μήτρεντσε, Εσμεράλδας Μομφερράτου, Μιχάλη Παπαδόπουλου, Ρένας Παπασπύρου, Πάρι Πρέκα, Γιώργου Ταξίδη, Νίκου Τοπαλίδη, Μαριάννας Τρώντσιου και Γιώργου Τσεριώνη.

Διαβάστε επίσης:

Μοντιλιάνι: Ένα σκάνδαλο 60 εκατομμυρίων δολαρίων

Μετά από 400 χρόνια – Τα σημειωματάρια του Λεονάρντο ντα Βίντσι ενωμένα για πρώτη φορά

Λίνα Μενδώνη: Ο ελληνικός πολιτισμός είναι αδιάσπαστος – Το πρόγραμμα «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός»