Με την ΕΛΣΤΑΤ να καταγράφει ετήσιο πληθωρισμό 5,4% τον Απρίλιο 2026, από 2,0% τον Απρίλιο 2025,και την αύξηση να φτάνει τον Μάιο του 2026 στο 5%, επιβεβαιώνεται πως, με βάση την παντοδύναμη λογική του «it is the economy stupid», το θέμα θα παίξει πρωτεύοντα ρόλο στις ερχόμενες εκλογές. Η ευρύτατα δημοσιοποιημένη υπέρβαση του ρυθμού αυτού από τον αντίστοιχο πολλών χωρών της Ευρωζώνης, αποδυναμώνει το επιχείρημα του εισαγόμενου πληθωρισμού.

Ειδικά, δε για τον ενεργειακό πληθωρισμό όπου η αύξηση (20%) είναι σχεδόν διπλάσια από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (11%) το επιχείρημα ότι «φταίει» το ευρωπαϊκό ενεργειακό μοντέλο στρέφει τους πολίτες κατά τις Ευρώπης, κατά του επιχειρηματικού κόσμου ( ας μην ξεχνάμε την απαράδεκτη πανευρωπαϊκή εξάρτηση  από ένα ιδιωτικό χρηματιστήριο στην Ολλανδία) και, τελικά, κατά της κυβέρνησης.

Το κρίσιμο κοινωνικό και, κατ’ επέκταση πολιτικό θέμα, αφορά την αντιμετώπιση του προβλήματος—οπότε είναι σημαντικό να κατανοηθούν οι διαφορές ανάμεσα στην Ευρώπη και την χώρα μας.

Η αναζωπύρωση του πληθωρισμού σε παγκόσμιο επίπεδο ερμηνεύεται από τους διεθνείς οργανισμούς ως σύμπτωση αλληλένδετων πιέσεων – ενεργειακού σοκ, γεωπολιτικού ρίσκου, εμπορικών δασμών και τριβών, αυξημένων αμυντικών δαπανών, αυστηρότερων χρηματοπιστωτικών συνθηκών,  δευτερογενών επιδράσεων σε πρώτες ύλες, φυσικό αέριο, λιπάσματα και τρόφιμα,  επίμονων πληθωριστικών προσδοκιών, αποσύνδεσης της πραγματικής οικονομίας από την χρηματοπιστωτική αγορά, πιέσεις για μισθολογικές αυξήσεις και προσδοκίες.

Οι προϋποθέσεις για στασιμοπληθωρισμό θεωρείται πως έχουν ήδη δημιουργηθεί, η κοινωνική διάσταση όπου ο πληθωρισμός πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά εισοδήματα και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι ορατή, η  ψυχολογική διάσταση, όπου ακόμη και όταν ο τρέχων πληθωρισμός μειώνεται, τα νοικοκυριά συνεχίζουν να επηρεάζονται από το υψηλό επίπεδο τιμών έχει παγιωθεί.

Όλοι, ΟΟΣΑ, Παγκόσμια Τράπεζα, ΕΚΤ, FED, BIS, OHE, UNCTAD, συμφωνούν ως προς τα αίτια, ενώ η εστίαση στις επιπτώσεις εξαρτάται από τον θεσμικό ρόλο του κάθε οργανισμού.

Σ’ αυτόν τον πλατύ καμβά τοποθετείται η Ελλάδα με τις σαφείς ενδείξεις  της επιτάχυνσης των πιέσεων στις τιμές. Η Τράπεζα της Ελλάδος, με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή, δείχνει ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα αυξήθηκε στο 4,6% τον Απρίλιο, κυρίως λόγω της έντονης ανόδου της ενέργειας, ενώ ο δομικός πληθωρισμός παρέμεινε χαμηλότερος στο 2,9%.

Αυτό σημαίνει ότι ενώ το πρώτο κύμα πίεσης προέρχεται από την ενέργεια και τις διεθνείς τιμές εμπορευμάτων, η ελληνική περίπτωση έχει ξεχωριστά εγχώρια χαρακτηριστικά: υψηλές τιμές στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, επίμονες αυξήσεις στις υπηρεσίες, έντονη ζήτηση σε τουρισμό και εστίαση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα αυξηθεί στο 3,7% το 2026, με το ενεργειακό σοκ να περνά σταδιακά και σε μη ενεργειακά αγαθά και υπηρεσίες.

Ενώ, λοιπόν, ο παγκόσμιος, ο ευρωπαϊκός και ο ελληνικός πληθωρισμός έχουν κοινή αφετηρία, στην χώρα μας ειδικά η επιμονή του πληθωρισμού εξηγείται από τα εγχώρια κανάλια μετάδοσης.  Συγκεκριμένα, ως προς την ενέργεια, αυτή έχει δυσανάλογη επίδραση επειδή η ελληνική αγορά μεταφέρει πολύ γρήγορα τις αυξήσεις στη λιανική. Τα αίτια πρέπει να αναζητηθούν στην υπερβολική εξάρτηση από την χονδρική αγορά με αντίστοιχα ελλειμματική χρήση μακροχρόνιων συμβολαίων και μηχανισμών αντιστάθμισης κινδύνου (hedging), στις ανεπαρκείς επενδύσεις σε αποθήκευση, δίκτυα και διασυνδέσεις (εδώ αναδεικνύονται τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΑΠΕ) και στην (ορθή) χρήση μηχανισμών περιορισμού της κατανάλωσης, που έχουν όμως μακροχρόνιες μόνο ευεργετικές επιπτώσεις.

Ως προς  τα τρόφιμα, κι εδώ οι διεθνείς αυξήσεις περνούν πολύ γρήγορα στην αγορά της λιανικής. Συνοπτικά ως προς τα αίτια, δεν υπάρχει συστηματική παρακολούθηση των περιθωρίων κέρδους ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα μεγάλες αποκλίσεις από τις διεθνείς τιμές και δεν έχει ενισχυθεί ο έλεγχος στο χονδρεμπόριο, στα logistics,στο ίδιο το λιανεμπόριο και, τελικά στην ιχνηλασιμότητα των τιμών από το χωράφι έως το ράφι.

Κι ας μην προβάλλονται ως λύση μέτρα όπως το παρατηρητήριο τιμών κλπ. Φαντάζεται κανείς τον εργαζόμενο σε δύο δουλειές για να τα βγάλει πέρα, την εργαζόμενη μάνα που τρέχει να προβάλει, τον συνταξιούχο που καλά-καλά δεν τα βγάζει πέρα με το ΑΤΜ να κάνει…διεθνή σύγκριση τιμών με βάση τους κωδικούς;

Τέλος, ως προς τον συνδυασμένο τομέα του τουρισμού-εστίασης- υπηρεσίες η απάντηση ήταν πάντα στην αύξηση της προσφοράς και της παραγωγικότητας (συγχωνεύσεις και τεχνητή νοημοσύνη)  παράλληλα με μείωση της γραφειοκρατίας, αύξηση των πιστώσεων, εκσυγχρονισμό των υποδομών.

Οι παράγοντες αυτοί είναι εδώ και καιρό γνωστοί, αλλά η κυβέρνηση μάλλον υποεκτίμησε την σημασία τους, μάλλον δεν εκτίμησε σωστά τις προτεραιότητες της και, έτσι, δεν έλαβε εκείνα τα διαρθρωτικά μέτρα που θα μπορούσαν να μειώσουν την ένταση και την ταχύτητα με την οποία τα διεθνή σοκ μεταφέρονται στους λογαριασμούς και στις προσδοκίες των νοικοκυριών.

Επί του άμεσου—και ρεαλιστικού—πρακτέου, τρεις είναι οι δρόμοι. Ο πρώτος να επιβάλλει η κυβέρνηση, τούτη την φορά χωρίς… «διεξόδους», φόρο στα κέρδη των εταιρειών ενέργειας, άμεσα καταβλητέου—με αντίκρισμα την περαιτέρω ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών.

Ο δεύτερος, εφόσον δοθεί η τελική έγκριση από την Ε.Ε. για υπέρβαση του ορίου αύξησης των πρωτογενών δαπανών κατά 0,3% του ΑΕΠ,  να μειώσει κατά το αναλογούν ποσό τον ΦΠΑ στα τρόφιμα  ανάγκης και να εντείνει στο ύψιστο σημείο τους ελέγχους στην λιανική ώστε να διασφαλιστεί η μείωση στην τιμή των συγκεκριμένων αγαθών  και να αποφευχθεί η κερδοσκοπική αύξηση σε όλα τα άλλα. Τρίτο, να ξεκινήσει, επιτέλους, η αυστηρή ιχνηλάτηση της αλυσίδας από το χωράφι στο ράφι, όπου και γενικά επικρατεί το… μπάχαλο.