Υπάρχει αγοραστής γι’ αυτόν τον «απρόσωπο» πίνακα; – Έργο της Αρτεμισίας Τζεντιλέσκι σε δημοπρασία

Γιατί λείπει το πρόσωπο της Μαρίας Μαγδαληνής από αυτό το πορτρέτο; Πόσο μπορεί να εκτιμηθεί ένας κατεστραμμένος πίνακας σαν αυτόν; Και ποιος – και γιατί- να τον αγοράσει;

Κι όμως. Εξαφανισμένος για δεκαετίες αυτός ο μπαρόκ πίνακας της Αρτεμισίας Τζεντιλέσκι βγαίνει τώρα σε δημοπρασία. Άγνωστο αν θα βρει αγοραστή, η εκτίμησή του όμως, έχει ήδη ορισθεί από 130.000 έως 180.000 δολάρια.

Στον πίνακα της σπουδαίας ζωγράφου του 17ου αιώνα η αγία απεικονίζεται να απωθεί έναν καθρέπτη μακριά, απορρίπτοντας τον προηγούμενο ματαιόδοξο εαυτό της αλλά από το έργο απουσιάζουν ορισμένα βασικά στοιχεία: Το κεφάλι και το στήθος της Μαρίας, στη θέση των οποίων υπάρχει ένα ορθογώνιο κενό. Οι ειδικοί δεν είναι σε θέση να απαντήσουν με βεβαιότητα στο ερώτημα πώς το έργο τέχνης, το οποίο χρονολογείται μεταξύ 1615 και 1618, όταν η Τζεντιλέσκι βρισκόταν στη Φλωρεντία κατέληξε στην σημερινή του κατάσταση. Σύμφωνα με μια πιθανή ερμηνεία όμως, το ατύχημα συνέβη κατά τη διάρκεια των βίαιων αναταραχών στο Βερολίνο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως σημειώνει σε ανακοίνωσή του ο ευρωπαϊκός οίκος δημοπρασιών Dorotheum, ο οποίος προσφέρει σήμερα τον πίνακα προς πώληση.

«Στη συνέχεια ο πίνακας έμεινε τυλιγμένος σε ένα κελάρι πριν αναγνωριστεί η ποιότητά του και αποκατασταθεί, δεδομένου ότι παρά το κενό, αυτό το έργο διατηρεί την τεχνική ποιότητα και το ψυχολογικό βάθος της ζωγραφικής της Αρτεμισίας», όπως προσθέτει η ανακοίνωση.

Σημαντικό είναι εξάλλου, ότι η αρχική του μορφή είναι γνωστή, καθώς αποτελεί μια ελαφρώς διαφορετική εκδοχή ενός πορτρέτου του 1620 περίπου, το οποίο φυλάσσεται στο Παλάτι Πίτι στη Φλωρεντία. Και τα δύο έργα απεικονίζουν τη Μαρία Μαγδαληνή να κάθεται σε μια καρέκλα ενώ σφίγγει το χέρι της στο στήθος της. Αντικείμενα που συνδέονται ευρέως με την αγία συμπεριλαμβάνονται επίσης, στη σκηνή. Είναι ο καθρέπτης και ένα βάζο με αλοιφή, η οποία χρησιμοποιήθηκε για να αλείψει το σώμα του Ιησού μετά τη σταύρωσή του.

Ένα δυναμικό πορτρέτο

Μόλις το 2011 ωστόσο, έγινε η απόδοση του πορτρέτου στην Τζεντιλέσκι από τον ιστορικό τέχνης Ρομπέρτο Κοντίνι, ο οποίος μάλιστα το συμπεριέλαβε σε μια έκθεση στο Βασιλικό Παλάτι του Μιλάνου την ίδια χρονιά. Σε σύγκριση μάλιστα, με την εκδοχή του Παλάτσο Πίτι, το απρόσωπο πορτρέτο διαθέτει μια πιο δυναμική και ζωγραφική απόδοση των πτυχώσεων στην κίτρινη φούστα της Μαρίας και των μανικιών της λευκής μπλούζας της ενώ εμφανίζει και ανεπαίσθητες παραλλαγές στη θέση του αριστερού της χεριού, του δοχείου με το μύρο και της καρέκλας στην οποία κάθεται η αγία, σύμφωνα πάντα με την ανακοίνωση του οίκου.

Είναι ενδιαφέρον εξάλλου, ότι το πορτρέτο του Πίτι περιλαμβάνει και ένα κρανίο, το οποίο προεξέχει πίσω από τον καθρέφτη. Ένα συνηθισμένο μοτίβο σε παρόμοιες απεικονίσεις της Μαρίας Μαγδαληνής , το οποίο μερικές φορές περιλαμβάνει τα δύο αντικείμενα ως μια νύξη στην «περίοδο της ζωής». Τέτοιο κρανίο ωστόσο, δεν εμφανίζεται στην έκδοση που προσφέρεται αυτή τη στιγμή σε δημοπρασία.

Πρόκειται για διαφοροποιήσεις, όμως, που προσφέρουν μια ματιά στην μέθοδο εργασίας της Αρτεμισίας αποδεικνύοντας, ότι οι αλλαγές στις απεικονίσεις της για το ίδιο θέμα δεν υπαγορεύονταν απαραίτητα αποκλειστικά από εμπορικές σκοπιμότητες. Αντίθετα, μπορεί να αντανακλούν διάφορες καλλιτεχνικές επιρροές, όπως βενετούς ζωγράφους που παρουσιάζονται στις συλλογές της οικογένειας των Μεδίκων, ή απλώς μια επιθυμία της ζωγράφου να πειραματιστεί με νέες τεχνικές και συνθέσεις.

Η ιστορία της ζωής της

Ειδικός του οίκου δημοπρασιών, ο Μαρκ ΜακΝτόνελ συνδέει εξάλλου, τον κατεστραμμένο αλλά υποβλητικό πίνακα της Μαρίας με τις προσωπικές εμπειρίες της Τζεντιλέσκι. «Είναι η ενσάρκωση της επιβίωσης ενάντια στις πιθανότητες θυμίζοντας την ιστορία της ζωής της ίδιας της καλλιτέχνιδας», όπως σημειώνει.

Γεννημένη στη Ρώμη το 1593, η Τζεντιλέσκι ήταν κόρη του Οράζιο Τζεντιλέσκι, ενός μπαρόκ ζωγράφου που την εκπαίδευσε για να ακολουθήσει τα βήματά του. Όταν ήταν ακόμα έφηβη όμως, ένας καλλιτέχνης στο εργαστήριο του πατέρα της την κακοποίησε σεξουαλικά, με αποτέλεσμα ο Οράζιο να οδηγήσει τον άνδρα στο δικαστήριο για λογαριασμό της κόρης του. Κατά τη διάρκεια μιας επτάμηνης δίκης, η Τζεντιλέσκι υπέμεινε βασανιστήρια και εξαντλητικές ανακρίσεις αλλά ποτέ δεν δίστασε στην αφήγησή της για την κακοποίηση.

«Έχω πει την αλήθεια και πάντα θα το κάνω, και είμαι εδώ για να την επιβεβαιώσω όπου χρειαστεί», κατέθετε καθώς τα σχοινιά τυλίγονταν γύρω από τα δάχτυλά της και σφίγγονταν. Αν και το δικαστήριο έκρινε ένοχο τον βιαστή της Τζεντιλέσκι, δεν φυλακίστηκε ποτέ και δεν αντιμετώπισε σοβαρές συνέπειες για τις πράξεις του.

Πινέλο αντί για σπαθί

Μετά τη δίκη του 1612 πάντως , η Τζεντιλέσκι και ο δεύτερος σύζυγός της μετακόμισαν στη Φλωρεντία, όπου καθιερώθηκε ως εξέχουσα καλλιτέχνιδα, της οποίας οι προστάτες περιλάμβαναν την οικογένεια των Μεδίκων. Τις περισσότερες φορές, η Τζεντιλέσκι επέλεγε να ζωγραφίζει γυναίκες σε απροσδόκητες δραστηριότητες. Όπως για παράδειγμα, ο πίνακας «Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη» (περίπου το 1620) , που παρουσιάζει τη βιβλική ηρωίδα να πριονίζει το κεφάλι ενός Ασσύριου στρατηγού, καθώς αίμα αναβλύζει από την πληγή, ενώ η έκφραση της ίδιας είναι αποφασιστική με ατσάλινα μάτια. Μία μεταγενέστερη αυτοπροσωπογραφία εν τω μεταξύ, τονίζει την επιτυχία της Τζεντιλέσκι σε έναν συμβατικά ανδροκρατούμενο τομέα, την ζωγραφική.

Πράγματι «Στην Αυτοπροσωπογραφία της ως Αλληγορία της Ζωγραφικής η Τζεντιλέσκι παρουσιάζει τον εαυτό της ως έναν μυώδη και δυναμικό χαρακτήρα, όπως οι γυναίκες που κρατούν κάτω τον Ολοφέρνη», όπως έχει γράψει εξάλλου, ο κριτικός τέχνης Τζόναθαν Τζόουνς για τον Guardian. «Αντί για σπαθί, είναι οπλισμένη με ένα πινέλο. Αιώνες πριν από τον φεμινισμό, η Τζεντιλέσκι κινείται στον χώρο με εξαιρετική ευχέρεια, ως δημιουργός της δικής της εικόνας και ηρωίδα της δικής της ζωής, όπως αναφέρει.

Διαβάστε επίσης:

Η Πρώτη Διάσκεψη για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα – Το ελληνικό παράδειγμα

Σταύρος Παπασταύρου: Στην Κροατία σήμερα και αύριο Τετάρτη 29/4 ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Κόουλ Άλεν: Από τα videogames στα ακραία μηνύματα και την έφοδο στον Λευκό Οίκο – Ανάλυση CNN