Ένας ενδιάμεσος κόσμος – Η κοσμοπολίτικη εμπειρία του Μίλτου Σκούρα

Όταν η ζωγραφική συναντά τη φωτογραφική εικόνα, τη μόδα, το design, τη διαφήμιση και τη μαζική κουλτούρα το έργο του καλλιτέχνη λειτουργεί σαν ένα εργαστήριο του βλέμματος. Μέσα στο οποίο ο θεατής θα βυθιστεί, θα αναρωτηθεί και εν τέλει θα εισπράξει όλη την αναζήτηση του δημιουργού γύρω από την εικόνα, την ανθρώπινη παρουσία και τις πολλαπλές εκδοχές της πραγματικότητας.

Είναι αυτό που συμβαίνει με τα έργα του Μίλτου Σκούρα, που η αναδρομική του έκθεση «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026» στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων παρουσιάζει όλη την καλλιτεχνική του πορεία, όπως διαμορφώθηκε μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον.

Στην έκθεση αναδεικνύονται διαφορετικοί σταθμοί και όψεις της εικαστικής διαδρομής του καλλιτέχνη μέσα από 165 έργα με τα οποία ο Σκούρας επιζητεί «να αποδώσει περισσότερο εκείνο που απουσιάζει σε σχέση με εκείνο που εικονογραφείται», όπως λέει ο επιμελητής της Γιάννης Μπόλης, ιστορικός της τέχνης.

«Στη ζωγραφική του, οι συνθέσεις του δίνουν την εντύπωση ότι είναι παγωμένες στον χρόνο, ότι ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας αφήγησης, μιας ιστορίας που αγνοούμε το τι έχει προηγηθεί και το τι πρόκειται να ακολουθήσει – εικόνες ενός ενδιαμέσου κόσμου στα όρια της πραγματικότητας, του ονείρου και της φαντασίας, της αλήθειας και του ψέματος».

Η παράλληλη δραστηριότητα

Η καλλιτεχνική πορεία του Μίλτου Σκούρα άρχισε από την αποφοίτησή του από τη Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο το 1979, ενώ οι σπουδές του στη σημειολογία και την επικοινωνία στη Sorbonne Nouvelle-Paris 3, η εμπειρία της Νέας Υόρκης και η ενασχόλησή του με τα graphic novels και τα περιοδικά συνετέλεσαν στη συγκρότηση μιας σύνθετης οπτικής παιδείας που αποτυπώνεται στο έργο του.

Όπως επισημαίνει η ιστορικός της τέχνης Μαρία Τσαντσάνογλου, διευθύντρια του MOMus-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, η διαδρομή του «προέρχεται από μια διεθνή, κοσμοπολίτικη εμπειρία της εικόνας και επιστρέφει στην Ελλάδα χωρίς να αποκοπεί από αυτήν».

Η πρώτη του δουλειά δημοσιεύθηκε το 1983 στο γαλλικό «Métal Hurlant» για να εξακολουθήσουν δημοσιεύσεις στο αμερικανικό «Heavy Meta»l και στο ιταλικό «Alter» ενώ για περισσότερο από μία δεκαετία εργάστηκε στο Μιλάνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη πάνω στη σχέση εικόνας και κειμένου, παράλληλα με τη δραστηριότητά του στη γραφιστική, τη διαφήμιση και τη μόδα.

Σήμερα στον πυρήνα της έκθεσης, τα graphic novels, η μόδα, τα περιοδικά και η ενότητα «Mossaikon» αποκαλύπτουν τη διαδρομή από την εφαρμοσμένη εικόνα προς μια ζωγραφική ανοιχτή στην αφήγηση. Και όπως παρατηρεί η Μαρία Τσαντσάνογλου, «στα έργα του, η εξαιρετική τεχνική ακρίβεια δεν επιδιώκει απλώς την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας. Αντίθετα, συχνά την υπονομεύει».

Από τις πρώτες εικονογραφημένες αφηγήσεις άλλωστε, έως τις πρόσφατες ζωγραφικές συνθέσεις, ο Μίλτος Σκούρας επανέρχεται στη σχέση ανάμεσα στην εικόνα και την πραγματικότητα, στην παρουσία και την απουσία, σε όσα αναγνωρίζουμε αμέσως και σε εκείνα που αποκαλύπτονται μόνο όταν κοιτάξουμε ξανά. Το «ενδιάμεσο του ορατού» βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην απόσταση ανάμεσα στην πρώτη αναγνώριση και σε ό,τι γίνεται ορατό όταν επιμένουμε να κοιτάζουμε.

Ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό

Στην ενότητα των έργων του «Black & White Stories», η φωτορεαλιστική ακρίβεια υποχωρεί όσο ο θεατής πλησιάζει και αποκαλύπτονται ο καμβάς, το χρώμα και τα ίχνη της ζωγραφικής διαδικασίας. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα», όπως τα χαρακτηρίζει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, συνδυάζουν εικόνα και κείμενο χωρίς το ένα να εξηγεί το άλλο, διατηρώντας την αφήγηση ανοιχτή. Στα «Border Line», η μεγάλη ασπρόμαυρη εικόνα και οι μικρότερες έγχρωμες συνθέσεις δημιουργούν ένα πεδίο ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό. Και η γραμμή του ορίζοντα δεν χωρίζει μόνο τη θάλασσα από τον ουρανό· γίνεται συγχρόνως το όριο ανάμεσα σε διαφορετικές δυνατότητες ανάγνωσης.

Μεγάλα έγχρωμα τοπία συνομιλούν με μικρότερες ασπρόμαυρες συνθέσεις στην ενότητα «Τοπίο, η μικρή και η μεγάλη εικόνα», όπου η μικρή εικόνα συμπληρώνει και ανανοηματοδοτεί τη μεγάλη: όταν ένα αντικείμενο ή ένα υλικό κατάλοιπο μετατοπίζει την αρχική ανάγνωση, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη παρουσία μέσα από την απουσία της. Στο «Attimo Fuggente», αντίθετα, η θόλωση της ανθρώπινης μορφής μεταφέρει στη ζωγραφική την αίσθηση μιας παρουσίας που διαφεύγει και μιας στιγμής που παραμένει σε μετάβαση.

Όταν το ανώνυμο γίνεται έργο τέχνης

Ξεχωριστή θέση όμως, κατέχει η ενότητα «Supermarket Workers» με 48 ασπρόμαυρα πορτρέτα που οργανώνονται σε επάλληλες σειρές, συγκροτώντας ένα ενιαίο πλέγμα εικόνων. Η επανάληψη υποβάλλει αρχικά την αίσθηση της ομοιογένειας, όμως καθώς το βλέμμα μετακινείται από πρόσωπο σε πρόσωπο επανέρχεται η ατομικότητα κάθε εργαζομένου. Ενώ στο «Before 8 a.m.», η ζωγραφική στρέφεται στις συνήθως αθέατες στιγμές που προηγούνται του ανοίγματος ενός σουπερμάρκετ.

«Μέσα από τη φωτογραφική αίσθηση της εικόνας, τη ζωγραφική της υλικότητα και την αρχειακή της διάσταση, παρουσιάζει τα πρόσωπα σε μια άλλη συνθήκη ορατότητας, τα αναγάγει σε “ήρωες” της καθημερινότητας», σημειώνει η ιστορικός τέχνης Κατερίνα Κοσκινά, «υπενθυμίζοντάς μας ότι η καλλιτεχνική δημιουργία μπορεί να μετουσιώσει το καθημερινό και το φαινομενικά ανώνυμο, σε έργο τέχνης».

Τέλος στην ενότητα «Family», τρεις μόνον προσωπογραφίες συγκροτούν ένα σύνολο στο οποίο οι μεταξύ τους σχέσεις μεταβάλλονται ανάλογα με τη διάταξή τους. Το νόημα δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά σε κάθε εικόνα αλλά παράγεται και στον χώρο ανάμεσά τους.

Η έκθεση, να σημειωθεί, συνοδεύεται από πλήρως εικονογραφημένο δίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά-αγγλικά), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «νήσος» και περιλαμβάνει κείμενα των Γιάννη Μπόλη, Μαρίας Τσαντσάνογλου, Κατερίνας Κοσκινά, Τάσου Σακελλαρόπουλου και Ευγενίας Ίσκου.

Πληροφορίες

-Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων: Λεωνίδου και Μυλλέρου, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5202420, 210 5202421

-Έκθεση: Μίλτος Σκούρας «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026»

-Διάρκεια: Έως 22 Νοεμβρίου

Διαβάστε επίσης:

Ταξιδεύοντας με τους Έλληνες – Ο συναρπαστικός κόσμος της αρχαίας ελληνικής τέχνης στη Νέα Υόρκη

Η μουσική της Τροίας – Σπάνιο εύρημα από την ομηρική πόλη

Ο άνθρωπος και τα ζώα – Μια πανάρχαια σχέση σε έκθεση