Μπορεί να μην έφερε συγκεκριμένα μέτρα, η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής των Ευρωπαίων Ηγετών ήταν ένα πρώτο πράσινο φως για όσα μπορούν να κάνουν τα κράτη μέλη και ταυτόχρονα ένα νεύμα αποδοχής ότι η παραγωγή ενέργειας από φυσικό αέριο παίρνει πίστωση χρόνου στο ενεργειακό μίγμα της Ευρώπης.

Γιατί μπορεί να τονίζεται από τους ευρωπαίου αξιωματούχους,  ότι η γρήγορη πράσινη μετάβαση είναι ο μόνος τρόπος να είναι η Ευρώπη να είναι πιο γρήγορα αυτόνομη ενεργειακά, όμως ο Πόλεμος στο Ιράν την απομακρύνει. Το κόστος της, (σε δίκτυα και κόστος εκπομπών σε όλη τηνοικονομία), δυσβάσταχτο ήταν και πριν, όμως γίνεται ακόμη μεγαλύτερο την ώρα που ο Πόλεμος στην Μέση Ανατολή απειλεί τις τιμές ενέργειας λόγω φυσικού αερίου.

1

Τα κράτη μέλη φάνηκε ότι δεν θα ήθελαν  ούτε να πληρώσουν για δίκτυα, μέρος των εσόδων των Διαχειριστών που σήμερα μειώνουν τους λογαριασμούς καταναλωτών και βιομηχανίας, ούτε να αυξηθεί η τιμή των δικαιωμάτων άνθρακα ώστε να αυξηθεί η τιμή της ενέργειας από φυσικό αέριο και να πάμε πιο γρήγορα στις ΑΠΕ. Ειδικά για το δεύτερο, οι ζυμώσεις φαίνεται πως έχουν ολοκληρωθεί και παρά τους διαφωνούντες, το Χρηματιστήριο Εκπομπών από το καλοκαίρι, που θα ληφθούν οι αποφάσεις, όλα δείχνουν ότι θα φρενάρει, ανοίγοντας μια μεγάλη παράταση στη χρήση φυσικού αερίου για την Ευρώπη.

Η ευελιξία ήρθε χρειάζονται γρήγορα αντανακλαστικά

Όσον αφορά την εργαλειοθήκη τιμών ενέργειας, ελληνική πλευρά όπως και κάθε κράτος μέλος, στη σημερινή συγκυρία, βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο παράθυρο ευκαιρίας: σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη αναγκάζεται να χαλαρώσει –έστω και προσωρινά– το πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων, όπως εκφράστηκε στην τελευταία Σύνοδο, η ταχύτητα αντίδρασης θα καθορίσει ποιοι θα βγουν κερδισμένοι. Σε ένα περιβάλλον υψηλού ενεργειακού κόστους και έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, οι χώρες που θα κινηθούν πρώτες, με στοχευμένα μέτρα, θα ενισχύσουν τη βιομηχανία τους και θα βελτιώσουν τη θέση τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Αντίθετα, η καθυστέρηση μεταφράζεται σε απώλεια ανταγωνιστικότητας.

Στη συγκυρία αυτή η ελληνική πρόταση με τα μέτρα ελάφρυνσης κόστους για τη βιομηχανία βρίσκεται ήδη σε φάση τελικών συζητήσεων με την Κομισιόν, και ο χρόνισμός αυτός δημιουργεί μια προσδοκία για προτάσεις με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Τι σημαίνει «ευελιξία» στις κρατικές ενισχύσεις και πώς μεταφράζεται στην πράξη

Η ευελιξία που προωθείται σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποτελεί μια σαφή πολιτική κατεύθυνση: να δοθεί στα κράτη-μέλη η δυνατότητα να αντιδρούν πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά απέναντι στην ενεργειακή κρίση και τις επιπτώσεις της στη βιομηχανία.

Η πρόσφατη σύνοδος των ευρωπαίων ηγετών ανέδειξε αυτή την ανάγκη, αν και χωρίς να προσφέρει άμεσες δομικές λύσεις. Αντί για ριζικές παρεμβάσεις, επιλέχθηκε η δημιουργία μιας «εργαλειοθήκης» προσωρινών μέτρων, την οποία καλείται να καταρτίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η εργαλειοθήκη αυτή περιλαμβάνει:

  • Μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια, ώστε να περιοριστεί άμεσα το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά
  • Προσαρμογές στις χρεώσεις δικτύου, που αποτελούν σημαντικό μέρος της τελικής τιμής
  • Στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις, ιδίως για ενεργοβόρους κλάδους που κινδυνεύουν από μετεγκατάσταση

Παράλληλα, η Επιτροπή καλείται να συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για τον σχεδιασμό εθνικών προσωρινών μέτρων που θα μετριάζουν το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε οικονομίας, την έκθεση συγκεκριμένων κλάδων στον διεθνή ανταγωνισμό και την ανάγκη διατήρησης κινήτρων για επενδύσεις.

Σημειώνεται ότι η Teresa Ribera, η Ευρωπαία Επίτροπος για την Ανταγωνιστικότητα και εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν, άφησε πρόσφατα ανοικτό το ενδεχόμενο η Κομισιόν να εξετάσει μεγαλύτερη ευελιξία στο πλαίσιο του Clean Industrial State Aid Framework (CISAF), ώστε τα κράτη-μέλη να μπορέσουν να στηρίξουν τη βιομηχανία απέναντι στο ενδεχόμενο ενεργειακού σοκ. Πλέον όμως, στην ήδη υψηλή ανησυχία της  βιομηχανίας για τις υψηλές τιμές ενέργειας, προστίθεται και ο φόβος για τις τιμές που μπορεί να φέρει η σημερινή κρίση στη Μέση Ανατολή.

Το CISAF, το οποίο τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του 2025, καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα κράτη-μέλη μπορούν να παρέχουν οικονομική στήριξη στη βιομηχανία χωρίς να παραβιάζουν τους αυστηρούς κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις. Το πλαίσιο αυτό επιτρέπει, μεταξύ άλλων, προσωρινή ελάφρυνση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες βιομηχανίες, ενώ ταυτόχρονα στηρίζει επενδύσεις που συμβάλλουν στην ενεργειακή μετάβαση, βάζοντας όμως προϋποθέσεις που περιορίζουν τις δυνατότητες αξιοποίησής του, αποκλείοντας κάποιες βιομηχανίες..

Σύμφωνα με την Ribera, η δυνατότητα αυτή αποτελεί ήδη ένα σημαντικό εργαλείο για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και η χαλάρωση των κανόνων των κρατικών ενισχύσεων μπορεί να το διευρύνει. «Μπορεί να βοηθήσει τη βιομηχανία να αντιμετωπίσει τις υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και ταυτόχρονα να προχωρήσει η μετάβαση προς ένα πιο απανθρακοποιημένο ενεργειακό μίγμα», ανέφερε.

Η πιθανότητα χαλάρωσης των κανόνων κρατικών ενισχύσεων δεν αποτελεί πρωτοφανές μέτρο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο παρελθόν, η Κομισιόν είχε ήδη επιτρέψει σημαντική ευελιξία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, καθώς και μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η μείωση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου οδήγησε σε εκτεταμένα μέτρα στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η ευελιξία αυτή δίνει ουσιαστικά τρία εργαλεία πολιτικής:

  1. Στοχευμένη προστασία της βιομηχανίας: Τα κράτη μπορούν να στηρίξουν συγκεκριμένους τομείς που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος.
  2. Διαχείριση της βραχυπρόθεσμης κρίσης: Μέσω φορολογικών και κανονιστικών παρεμβάσεων, μπορούν να απορροφήσουν μέρος των αυξήσεων στις τιμές.
  3. Σύνδεση με τη μακροπρόθεσμη μετάβαση: Οι ενισχύσεις μπορούν να κατευθυνθούν σε επενδύσεις σε ΑΠΕ, αποθήκευση και χαμηλών εκπομπών τεχνολογίες.

Ωστόσο, τα μέτρα αυτά παραμένουν περιορισμένα σε σχέση με τις προσδοκίες για πιο βαθιές αλλαγές. Η Ευρώπη επιμένει στη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού, γεγονός που σημαίνει ότι η ευελιξία είναι ελεγχόμενη και προσωρινή. Αυτό καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα σε εθνικό επίπεδο: όποιος κινηθεί πρώτος, αξιοποιεί καλύτερα το πλαίσιο.

Η διπλή πυξίδα της Ευρώπης – Γκάζι στα λόγια φρένο στην πράξη με την πράσινη μετάβαση

Για τη βιομηχανία είναι θετικό νέο η ενισχυμένη τάση να καθυστερήσει η εφαρμογή των χρονοδιαγραμμάτων του  ETS που όταν εφαρμοστεί θα αυξήσει τα κόστη της.

Ωστόσο η αναβολή του ETS αναδεικνύει μια βαθύτερη στρατηγική αντίφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η Ευρώπη επιδιώκει ταυτόχρονα δύο στόχους που, στην πράξη, συγκρούονται: γρήγορη πράσινη μετάβαση για μεσοπρόθεσμη μείωση του ενεργειακού κόστους και ταυτόχρονα αναβολή της για συγκράτηση του άμεσου ενεργειακού κόστους.

Κεντρικό εργαλείο για την επίτευξη της μετάβασης είναι το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η βασική του λογική είναι απλή: όσο μειώνονται τα διαθέσιμα δικαιώματα εκπομπών CO₂, τόσο αυξάνεται η τιμή τους, καθιστώντας πιο ακριβή την παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και ενθαρρύνοντας τη στροφή προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Ειδικά, το ETS2 αποτελεί έναν από τους κεντρικούς μηχανισμούς της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την επίτευξη των κλιματικών στόχων του 2030 και του 2050, δημιουργώντας κόστη στις εκπομπές άνθρακα  σε κλάδους που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός του βασικού ETS, (όπως τα κτήρια και οι μεταφορές) ώστε να επιτευχθεί η απανθρακοποίησή τους. Το κόστος των δικαιωμάτων θα λειτουργούσε σαν μοχλός για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και σαν κίνητρο για ενίσχυση του εξηλεκτρισμού.

Στον αρχικό σχεδιασμό της ΕΕ, προβλεπόταν μια σταθερή και αυξανόμενη μείωση των διαθέσιμων δικαιωμάτων κάθε χρόνο (μέσω του λεγόμενου linear reduction factor), επιταχύνοντας την άνοδο της τιμής του άνθρακα. Αυτός ήταν ο βασικός μηχανισμός πίεσης προς τη βιομηχανία και την ηλεκτροπαραγωγή για να επενδύσουν σε ΑΠΕ και τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.

Ωστόσο, η ενεργειακή κρίση και η εκτόξευση των τιμών έχουν ανατρέψει τις ισορροπίες. Πολλά κράτη-μέλη ζητούν πλέον: περισσότερα δωρεάν δικαιώματα, παρεμβάσεις στον Μηχανισμό Σταθερότητας της Αγοράς, ή ακόμη και επιβράδυνση της αυστηροποίησης του συστήματος

Η επιτάχυνση της αναθεώρησης του ETS που αποφασίστηκε στη σύνοδο –χωρίς άμεσα μέτρα– ουσιαστικά σημαίνει καθυστέρηση στην περαιτέρω αύξηση της πίεσης που ασκεί το σύστημα.

Αυτό έχει διπλή επίπτωση:

  • Βραχυπρόθεσμα θετική: Περιορίζεται η άνοδος του κόστους ενέργειας, δίνοντας ανάσα στη βιομηχανία και στα νοικοκυριά.
  • Μακροπρόθεσμα αρνητική για τη μετάβαση: Μειώνεται η πίεση για επενδύσεις σε ΑΠΕ, καθώς η παραγωγή από ορυκτά καύσιμα δεν καθίσταται τόσο ακριβή όσο είχε σχεδιαστεί.

Εδώ ακριβώς αποτυπώνεται η «διπλή πυξίδα» της Ευρώπης: θέλει να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση, αλλά στην πράξη επιβραδύνει τα βασικά εργαλεία που την καθιστούν αναπόφευκτη. Θέλει να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά στην πράξη θα τα χρειάζεται περισσότερα χρόνια αφού διστάζει να αυξήσει το κόστος αποφυγής τους μέσα σε μια περίοδο κρίσης.

Η σημερινή συγκυρία ενισχύει αυτή την αντίφαση. Η γεωπολιτική αστάθεια ανεβάζει τις τιμές ενέργειας, γεγονός που αυξάνει την πολιτική πίεση για παρεμβάσεις. Όμως αυτές οι παρεμβάσεις –όπως η χαλάρωση του ETS ή η επιβράδυνση της εφαρμογής του– αποδυναμώνουν το βασικό μοχλό της πράσινης μετάβασης.

Διαβάστε επίσης

Αδερφοί Σαράντη (Όλυμπος): Το σχέδιο για την είσοδο στον ιαματικό τουρισμό

Σύνταξη έως και 10 χρόνια νωρίτερα το 2026 – Ποιοι ασφαλισμένοι κερδίζουν έξοδο πριν τα 62 και 67

Axios: Οι ΗΠΑ αναζητούν παράθυρο ειρήνης – Οι μυστικές επαφές Τραμπ για το τέλος του πολέμου με το Ιράν