Ανεκτίμητες – Το υπουργείο Πολιτισμού χαρακτήρισε μνημεία τις φωτογραφίες των 200 αγωνιστών 

Τον χαρακτηρισμό ως μνημείων των φωτογραφιών που εμφανίζουν στιγμές πριν την εκτέλεση των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εισηγήθηκε πριν από λίγο στην σημερινή του συνεδρίαση το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού. Παράλληλα είναι έτοιμη η αποστολή του κλιμακίου εμπειρογνωμόνων, που αναχωρεί αύριο για το Βέλγιο, προκειμένου να συναντήσουν  την Παρασκευή τον κάτοχο του αρχείου των δώδεκα φωτογραφιών στην έδρα του στο Έβεργκεμ ώστε να διαπιστώσουν την έκταση της συλλογής, την αυθεντικότητα του συνόλου της και φυσικά τη νομιμότητα του τρόπου που περιήλθαν σε αυτόν.

 Ο χαρακτηρισμός τους ως μνημείων, σύμφωνα με την εισήγηση, προκύπτει από την ιδιαίτερη ιστορική αξία τους ως τεκμηρίου της διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα, κατά την περίοδο του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Ειδικώς οι φωτογραφίες που απεικονίζουν τους Έλληνες κρατουμένους αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, καθώς δίνουν πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν την εκτέλεσή τους.

Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν άλλωστε, εικόνα και πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος, το φρόνημα και τον πατριωτισμό των Ελλήνων που εκτελέσθηκαν ως εκ τούτου θεωρούνται ανεκτίμητες. Ήδη μάλιστα στις φωτογραφίες της εξεταζόμενης συλλογής, μέχρι στιγμής, φέρεται να έχουν ταυτοποιηθεί (από διαφορετικούς μεταξύ τους ερευνητές) οι εξής τρεις εκτελεσμένοι στην Καισαριανή: Βασίλης Παπαδήμας, Ηλίας Ρίζος, Σπήλιος Αμπελογιάννης.

Οι φωτογραφίες των πατριωτών στην Καισαριανή:

Σημαντικά τεκμήρια

 «Οι 12 φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν Έλληνες πατριώτες, πριν  από την εκτέλεσή τους στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν εξόχως σημαντικά τεκμήρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας», όπως δήλωσε μετά τον χαρακτηρισμό τους η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.  Οι φωτογραφίες της συλλογής δίνουν «πρόσωπο» στις ιστορικές μαρτυρίες για το ήθος και τον πατριωτισμό τους, λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους και για αυτό είναι ανεκτίμητες. Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι πολύ σημαντικές, καθώς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και με το βλέμμα του κατακτητή.

Ο μηχανισμός προπαγάνδας που έστησε ο Γιόζεφ Γκέμπελς αξιοποίησε την αιχμή της τεχνολογίας ενημέρωσης της εποχής του -τον κινηματογράφο και την φωτογραφία- για να δημιουργήσει σκηνοθετημένα τεκμήρια “επιτυχίας” και διάδοσης της, ως εργαλείο επιρροής. Με την σημερινή κήρυξη της συλλογής ως μνημείο, το υπουργείο Πολιτισμού αποκτά το έρεισμα για να την διεκδικήσει και να την αποκτήσει εκ μέρους του ελληνικού κράτους».

Ο ιστότοπος δημοπρασιών 

 Οι  φωτογραφίες, όπως είναι γνωστό. ήρθαν στην δημοσιότητα χάρις στην ανάρτηση πώλησής τους στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay από την εταιρεία Crain’s Militaria το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Ιδιοκτήτης φέρεται ο συλλέκτης  Τιμ ντε Κρεν, που ειδικεύεται στα αναμνηστικά και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την εμφάνισή τους ωστόσο στα ελληνικά μέσα και του μεγάλου ενδιαφέροντος που προκλήθηκε,  κάτοχός τους απέσυρε την περασμένη Δευτέρα τις φωτογραφίες από την δημοπρασία.

 Αντίθετα παραμένει προς πώληση το σύνολο της συλλογής που είχε δημιουργήσει ο  υπολοχαγός της Βέρμαχτ, Χέρμαν Χόιερ, ο  οποίος υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας κατά την περίοδο 1943-44 και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει, ή και να συνδράμει, αν και χωρίς αυτό τα τελευταίο να είναι ξεκαθαρισμένο,  την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Ο Χόιερ έχει σήμερα αποβιώσει αλλά σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει το υπουργείο Πολιτισμού η συλλογή των φωτογραφιών του, από περιοχές της κατεχόμενης Ευρώπης  -Βέλγιο, Γαλλία, αλλά και Ελλάδα- όπου υπηρέτησε, βρέθηκε στα χέρια του συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν. 

Αντίποινα

 Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία η εκτέλεση των 200 αγωνιστών διατάχθηκε ως αντίποινα στην επίθεση που έκανε διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη εναντίον  του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών, υποστράτηγου Φράντς Κρεχ και της συνοδείας του, στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας, στις 27 Απριλίου του 1944. Κατά την επίθεση σκοτώθηκε ο Κρεχ και τρία μέλη της συνοδείας του.  Ενώ την προηγούμενη ημέρα, 26.04.1944, είχε γίνει η απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς, στην Κρήτη.

  Η διαταγή που δημοσιεύθηκε στον ελληνικό Τύπο της 30ης Απριλίου 1944 έλεγε τα εξής: «Την 27.4.1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι, παρά τους Μολάους, κατόπιν μίας εξ ενέδρας επιθέσεως, εδολοφόνησαν ανάνδρως ένα Γερμανό στρατηγό και τρεις συνοδούς του αξιωματικούς και ετραυμάτισαν πολλούς Γερμανούς στρατιώτες. Εις αντίποινα θα εκτελεσθούν:

1. Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1η Μαΐου 1944.
2. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών, τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην, έξωθι των χωρίων.

Υπό την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου, Έλληνες εθελονταί  εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς. Ο στρατιωτικός διοικητής Ελλάδος Walter Schimana»

Εξ των διακοσίων που εκτελέσθηκαν στην Καισαριανή, περίπου 150-160 ήταν πολιτικοί κρατούμενοι από τη δεκαετία του 1930, κυρίως από την Ακροναυπλία, τους οποίους ο Μανιαδάκης παρέδωσε στις γερμανικές κατοχικές δυνάμεις. Οι υπόλοιποι είχαν συλληφθεί κατά την Κατοχή, με κατηγορίες για αντιστασιακή δράση. Στην πλειονότητά τους ήταν , μέλη του ΕΑΜ ή και του ΚΚΕ. Σύμφωνα εξάλλου, με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ, διοικητή των στρατευμάτων της Νότιας Ελλάδας, στη δίκη της Νυρεμβέργης, ο συνταγματάρχης και αρχηγός των Ταγμάτων Ασφαλείας Πελοποννήσου, Διονύσιος Παπαδόγγονας, ο οποίος έτρεφε προσωπική συμπάθειας στον υποστράτηγο Κρεχ, διέταξε αυτοβούλως  την θανάτωση άλλων 100 αντιστασιακών  ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση στη Νότια Πελοπόννησο. Επιπλέον πενήντα περίπου ακόμη Έλληνες δολοφονήθηκαν από Γερμανούς στην περιοχή της Λακωνίας, όπως όριζε η διαταγή.  Να σημειωθεί ότι τα αντίποινα αυτά είχαν σχεδόν διπλασιάσει την αναλογία των 50  Ελλήνων για κάθε έναν νεκρό Γερμανό, που όριζε ο διαβόητος Βάλτερ Σιμάνα.

 Στην εξαιρετικά τεκμηριωμένη εισήγηση  της διευθύντριας Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς  κυρίας Σταυρούλας -Βίλλυ Φωτοπούλου στο ΚΣΝΜ περιελήφθησαν και ορισμένα από τα τελευταία σημειώματα των καταδικασθέντων πριν μεταφερθούν από το Χαϊδάρι στην Καισαριανή:  

Περήφανα μηνύματα

  «Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δεν θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ. Σφίξτε τις καρδιές σας. Έτσι θα με τιμήσετε καλύτερα. Με πολλήν αγάπη. Μήτσος». Το σημείωμα που έριξε ο δικηγόρος Μήτσος Ρεμπούτσικας.

«Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος. Ν. Μαριακάκης. Γεωπόνος».

«Για το παιδί και τη γυναίκα μου. Κατίνα, Γιωργούλη μου, σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσιρκάς. Δάσκαλος, Μάρνη 52».

«Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να είσαι υπερήφανος για τον μονάκριβο γιο σου. Ναπολέων Σουκατζίδης».

«Η κόρη μου η Ρήνα να γίνει δασκάλα. Φιλώ τη γυναίκα μου και το παιδί. Βαγγέλης».

«Έτσι πεθαίνουν οι άξιοι Έλληνες. Ζήτω η λευτεριά. Σπήλιος Αμπελογιάννης».

«Ειδοποιήστε τη χήρα μητέρα μου Κατίνα Αναστασιάδου, οδός Λομβάρδου 2, Αθήναι, ότι πεθαίνω για την Ελλάδα μας. Λευτέρης Αναστασιάδης. Δικηγόρος».

  Οι εκτελεσμένοι στην Πελοπόννησο δεν πρόλαβαν να αφήσουν σημείωμα αποχαιρετισμού. 

Διαβάστε επίσης 

Ποιοι αγοράζουν αναμνηστικά του Χίτλερ; Οι φωτογραφίες της Καισαριανής και η ασυδοσία του διαδικτύου

Υπουργείο Πολιτισμού -Χαρακτηρισμός των φωτογραφιών της Καισαριανής ως μνημείων

Η ιστορία του κόσμου μας σε εικόνες – Τρεις γενιές φωτογράφων αιχμαλωτίζουν τη στιγμή