Η ιστορία του κόσμου μας σε εικόνες – Τρεις γενιές φωτογράφων αιχμαλωτίζουν τη στιγμή

Τρεις γενιές δημιουργών που κατέγραψαν με τον φακό τους την ελληνική πραγματικότητα από τις αρχές της δεκαετίας του΄60. Τρεις φωτογράφοι που με τη συμμετοχή τους ως μέλη του φημισμένου πρακτορείου Magnum Photos διεύρυναν την εικόνα του κόσμου περιλαμβάνοντας και τη χώρα μας. Και που με όχημα τη φωτογραφία δρόμου, κυρίαρχη καλλιτεχνική τάση του φωτογραφικού μέσου στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, λειτουργούν ως καταγραφείς της κοινωνίας. «Τρεις δρόμοι» λοιπόν, που συναντώνται από τις 19 Φεβρουαρίου κάτω από τη στέγη του MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης όπου ο ελληνοαμερικανός Constantine Manos, ο Νίκος Οικονομόπουλος και ο ελληνοαλβανός Enri Canaj βρίσκουν κοινό τόπο συνομιλίας μέσα από αυτήν την έκθεση σε συνδιοργάνωση με το Μουσείο Μπενάκη.

Σαν σύγχρονος Οδυσσέας ψηλαφεί τη χώρα από τη δεκαετία του ΄60 ο Constantine Manos αναζητώντας επούλωση για το λανθάνον τραύμα της μετανάστευσης. Ο Νίκος Οικονομόπουλος διασχίζει την Ελλάδα και τα Βαλκάνια τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 20ού αιώνα εστιάζοντας σε μεγάλο βαθμό σε εύθραυστες μειονότητες και αναταραγμένες κοινότητες. Κι ο Enri Canaj επισκέπτεται τη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα μια πατρίδα, που δεν γνώρισε κανονικά, αλλά έχει αποτυπωθεί βαθιά στις μνήμες των παιδικών του χρόνων κατοικώντας ακόμη στις οικογενειακές αφηγήσεις.

Πολλά ενώνουν επομένως, αυτές τις τρεις γενιές των δημιουργών, που διατήρησαν μεταξύ τους διαδοχικά, σχέση στήριξης και/ή μαθητείας στην έκθεση που επιμελείται ο Ηρακλής Παπαϊωάννου. Είναι η ζωντανή εκφραστικότητα του στιγμιότυπου, η προσήλωση στον καθημερινό, μη προνομιούχο άνθρωπο, ο βαλκανικός χώρος ως μήτρα κοινών βιωμάτων και τραυμάτων αλλά και η μελαγχολική ενίοτε, λιτότητα των ασπρόμαυρων τόνων σε έναν σύγχρονο κόσμο που ενδύεται πλέον με λαμπρά κορεσμένα χρώματα. Χωρίς όμως, να λείπουν και οι ιστορικές, αισθητικές και κοινωνικές συνάφειες στο έργο των τριών φωτογράφων, όπως μπορεί να εντοπίσει ο θεατής, καθώς αποστάζουν από τον κόσμο το ουσιώδες της ζωής και της φωτογραφίας.

Ο ελληνοαμερικανός Κωνσταντίνος Μάνος

Γεννημένος στην Κολούμπια της Νότιας Καρολίνας από έλληνες γονείς, ο Constantine Manos (1934-2025) βρέθηκε από νεαρή ηλικία στον κόσμο της φωτογραφίας, αφού σε ηλικία 19 ετών είχε προσληφθεί ως επίσημος φωτογράφος της Συμφωνικής Ορχήστρας της Βοστόνης. Σπούδασε όμως, Αγγλική Λογοτεχνία και γρήγορα εργάστηκε στη Νέα Υόρκη ως φωτογράφος για τα περιοδικά Esquire, Life και Look. Από το 1961 έως το 1963 έζησε στην Ελλάδα κάνοντας φωτογραφίες για τη σειρά «A Greek Portfolio» που εκδόθηκε σε λεύκωμα το 1972 και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ φωτογραφίας της Αρλ και στην Έκθεση Βιβλίου της Λειψίας. Οι φωτογραφίες αυτές άλλωστε ήταν που εξασφάλισαν από το 1963 την αποδοχή του Manos ως τακτικού μέλους στο πρακτορείο Magnum Photos.

Το 1982 ο Manos πέρασε από την ασπρόμαυρη στην έγχρωμη φωτογραφία και το 1995 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «American Color», για να ακολουθήσει το 2000 το «American Color 2».
Σήμερα φωτογραφίες του βρίσκονται σε συλλογές σημαντικών ιδρυμάτων όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης, το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου, το Μουσείο Καλών Τεχνών του Χιούστον, το George Eastman House στο Ρότσεστερ, καθώς και το Μουσείο Μπενάκη. Ήταν βραβευμένος εξάλλου, με το βραβείο Leica Medal of Excellence, το 2003.

Τα Βαλκάνια του Οικονομόπουλου

Με σπουδές Νομικής την οποία εγκατέλειψε, αρχικά για την δημοσιογραφία -ως δημοσιογράφος εργάσθηκε στην Πάρμα της Ιταλίας- πριν αφιερωθεί πλήρως στην φωτογραφία, ο γεννημένος στην Πελοπόννησο το 1953 Νίκος Οικονομόπουλος έγινε μέλος του πρακτορείου Magnum Photos το 1990 μετά από πρόταση του Constantine Manos. Οι φωτογραφίες του άρχισαν τότε να δημοσιεύονται σε εφημερίδες και περιοδικά σε όλο τον κόσμο ενώ την ίδια περίοδο εκείνος άρχισε να ταξιδεύει και να φωτογραφίζει εκτεταμένα στα Βαλκάνια. Και χάρις σ΄αυτήν την σειρά φωτογραφιών του, όταν ολοκληρώθηκε το 1994, έγινε πλήρως μέλος του Magnum Photos. Το βιβλίο του «In the Balkans» κυκλοφόρησε το 1995 στη Νέα Υόρκη και την Αθήνα.

Τη δεκαετία 1990 ο Οικονομόπουλος άρχισε να δουλεύει με θέμα τα σύνορα και τη διέλευσή τους, φωτογραφίζοντας τους κατοίκους της «Πράσινης Γραμμής» στην Κύπρο, τους παράτυπους μετανάστες της ελληνοαλβανικής μεθορίου και τη μαζική μετανάστευση των Αλβανών του Κοσόβου. Ακολούθησε, στα μέσα της δεκαετίας 1990 η φωτογράφηση κοινοτήτων Ρομά και άλλων μειονοτήτων ενώ το 2002 κυκλοφόρησε η αναδρομική έκδοση του έργου του «Οικονομόπουλος, Φωτογράφος», που παρουσιάστηκε το 2005 σε έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη.
Πλέον ο Οικονομόπουλος έχει στραφεί στην έγχρωμη φωτογραφία και περνά τον περισσότερο χρόνο του εκτός Ελλάδας, ταξιδεύοντας, διδάσκοντας και φωτογραφίζοντας σε όλο τον κόσμο.

Με αφετηρία τη μετανάστευση

Μαθητής του Οικονομόπουλου, ο Enri Canaj υπήρξε ένας μετανάστης σαν εκείνους που φωτογράφισε. Γεννημένος στα Τίρανα το 1980 έφθασε με την οικογένειά του στην Ελλάδα το 1991 και σπούδασε φωτογραφία στην Αθήνα ενώ το 2007 συμμετείχε σε ένα πρόγραμμα του British Council για τη μετανάστευση, παρακολουθώντας ένα εργαστήριο ετήσιας διάρκειας με τον Νίκο Οικονομόπουλο. Από το 2008 συνεργάζεται με σημαντικά εθνικά και διεθνή μέσα και είναι πλέον μέλος του πρακτορείου Magnum Photos.

Με έδρα την Αθήνα έχει εκθέσει το έργο του ευρέως, εκτός από την Ελλάδα στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Ιταλία, τη Γερμανία, με ατομική έκθεση μάλιστα στο φεστιβάλ φωτογραφίας Rencontres d’ Arles. Το έργο του έχει τιμηθεί με βραβεία και διακρίσεις και έχει δημοσιευτεί σε μέσα όπως Times Magazine, CNN, The Guardian, New York Times, Financial Times, Newsweek, National Geographic, Le Monde, Wall Street Journal, Arte TV. Επίσης έχει συνεργαστεί με ιδρύματα και θεσμούς όπως Princeton University, UNICEF, Melissa – Network of Migrant Women στην Ελλάδα, MSF, Solidarity Now, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης ο Νίκος Οικονομόπουλος και ο Enri Canaj θα συζητήσουν την Παρασκευή, 20 Φεβρουαρίου (19:00-21:00) με τον επιμελητή Ηρακλή Παπαϊωάννου και το κοινό για το έργο τους και τις διαστάσεις της φωτογραφίας δρόμου στη σύγχρονη εποχή. Να σημειωθεί, ότι τα έργα των Constantine Manos και Νίκου Οικονομόπουλου προέρχονται από τη συλλογή των Φωτογραφικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη.

Διαβάστε επίσης:

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ με τον γιο της στον ελληνικό τελικό της Eurovision

Ανατροπή με την εξαγορά της Warner Bros: Στο τραπέζι των συνομιλιών και πάλι η Paramount

Κυριάκος Πιερρακάκης: Στις Βρυξέλλες για τις συνεδριάσεις Eurogroup/ECOFIN