Φάρος Αλεξανδρείας: Η «ανοικοδόμηση» ενός θαύματος

Η προσέγγιση του λιμανιού της Αλεξάνδρειας θα μπορούσε να είναι επικίνδυνη την αρχαιότητα. Η ακτογραμμή της φημισμένης πόλης του Μεγαλέξανδρου βλέπει στην ανοιχτή Μεσόγειο και η θάλασσα είναι γεμάτη με υφάλους και ξέρες, που εύκολα θα μπορούσαν να σπρώξουν ένα πλοίο στο βυθό. Επιπλέον, όπως λένε οι περιγραφές το λιμάνι ήταν γεμάτο με πολεμικά και βασιλικά σκάφη. Έτσι ο ο μακεδόνας στρατηγός, Πτολεμαίος Α΄ ο Σωτήρ (περίπου 367–283 π.Χ.) συνέλαβε το σχέδιο της κατασκευής αυτού, που πιστεύεται ότι είναι ο πρώτος μνημειώδης φάρος στον κόσμο.

Από το νησάκι Φάρος όπου οικοδομήθηκε, οδηγούσε επί αιώνες τα πλοία ασφαλώς στο λιμάνι και θαυμάστηκε τόσο για την κατασκευή του, που ήδη από την αρχαιότητα αποτέλεσε ένα από τα Επτά Θαύματα του κόσμου. Σήμερα όμως, δεν έχει απομείνει τίποτε από αυτόν. Ει μη μόνον τεράστιοι ογκόλιθοι στο βυθό της θάλασσας από την κατακρήμνισή του. Το έργο επομένως της ανακατασκευής του σήμερα, τουλάχιστον ψηφιακά, ώστε να αποδοθεί και η ακριβέστερη κατά το δυνατόν μορφή του είναι φιλόδοξο και δύσκολο αλλά έχει ξεκινήσει.

Επικεφαλής του προγράμματος Φάρος Project, η αρχιτέκτονας-αρχαιολόγος Ιζαμπέλ Ερί, ερευνήτρια μηχανικός στο CNRS (Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας) και επιστημονική διευθύντρια της υποβρύχιας ανασκαφής του Φάρου της Αλεξάνδρειας από το 1997 είναι η επικεφαλής ομάδας ιστορικών, αρχιτεκτόνων και προγραμματιστών, που εργάζεται για να δημιουργήσει ένα ψηφιακό τρισδιάστατο μοντέλο της αρχαίας κατασκευής.

«Τα αρχιτεκτονικά θραύσματα του Φάρου βρίσκονται διάσπαρτα σε 18 στρέμματα κάτω από το νερό», όπως δήλωσε στους Times η Ιζαμπέλ Ερί, που το περασμένο καλοκαίρι με την ομάδα της ανέσυραν από το βυθό με γερανό γρανιτένια μπλοκ και άλλα κατάλοιπα στην επιφάνεια, προκειμένου να σαρωθούν και να τοποθετηθούν ψηφιακά στο τρισδιάστατο μοντέλο. Μια σημαντική ανακάλυψη ανάμεσά τους μάλιστα, ήταν ένας πυλώνας που συνδυάζει τις ελληνικές κατασκευαστικές δεξιότητες με αιγυπτιακά στυλιστικά στοιχεία.

Η έρευνα και η επεξεργασία

Μέχρι στιγμής, η ομάδα έχει πραγματοποιήσει σαρώσεις του βυθού σε περίπου 5.000 δομικά στοιχεία τόσο από τον φάρο όσο και από άλλα αρχαία κτίρια που κάποτε βρίσκονταν στην ακτή και τώρα κείτονται στον πυθμένα της θάλασσας. Ωστόσο, η επιδείνωση των συνθηκών του νερού καθιστά πιθανό, ότι οι περαιτέρω σαρώσεις θα πρέπει να γίνουν στην ξηρά με την ανέλκυση των στοιχείων, και στη συνέχεια να τα επιστρέψουν πάλι στη θάλασσα για τη διατήρησή τους. «Η ορατότητα είναι εξαιρετικά κακή», όπως λέει η δρ Ερί «ο βυθός είναι ανώμαλος και δεν υπάρχουν καθαρά στρώματα ιζημάτων». Εξαιτίας αυτού, εκτιμά ότι θα χρειαστούν χρόνια για να ολοκληρωθεί το έργο.

Βασικό «εργαλείο» των επιστημόνων είναι η φωτογραμμετρία, η οποία συγκεντρώνει χιλιάδες δισδιάστατες εικόνες για να δημιουργήσει ακριβή τρισδιάστατα μοντέλα, συνθέτοντας ένα κολοσσιαίο αρχαιολογικό παζλ κομμάτι προς κομμάτι. Μέχρι στιγμής, έχουν επεξεργαστεί 143.000 εικόνες και έχουν καταγράψει το 70% του χώρου, συμπεριλαμβανομένων των μπλοκ, μερικά από τα οποία ζυγίζουν έως και 60 τόνους. Όπως αυτά που πιστεύεται ότι ανήκαν στην πόρτα του φάρου.

«Η φωτογραφογραφία ήταν επίσης μια ανακάλυψη», λέει η αρχαιολόγος «αφού χάρις σε αυτήν μπορούμε να έχουμε μία απίστευτα λεπτομερή θέα και να αρχίσουμε να κατανοούμε πραγματικά το μνημείο».

Η πτώση του φύλακα

Με ύψος 122 μέτρα, μικρότερος μόνον από την Μεγάλη Πυραμίδα της Γάζας, ο Φάρος χρειάστηκε δεκαπέντε χρόνια για να κατασκευαστεί, έτσι ολοκληρώθηκε από τον Πτολεμαίο Β΄ τον Φιλάδελφο. Κατασκευασμένος από πέτρα ήταν ορθογώνιος στο κάτω μέρος του, οκταγωνικός στη μέση και κυλινδρικός στην κορυφή. Καθρέφτες που αντανακλούσαν το φως του ήλιου έδιναν το στίγμα του κατά την διάρκεια της ημέρας ενώ την νύχτα το φως προερχόταν από έναν κλίβανο.

Εξασφαλίζοντας την ασφάλεια των ναυτικών και προβάλλοντας τη δύναμη της Πτολεμαϊκής δυναστείας, καθώς ήταν ορατός από μίλια μακριά, ο Φάρος της Αλεξάνδρειας υπήρξε φρουρός της πόλης για πάνω από 1500 χρόνια. Στα πρώτα 300 χρόνια εκ των οποίων η Αλεξάνδρεια ήταν κέντρο του ελληνικού πολιτισμού στην Αίγυπτο.

 

Αλλά ακόμη και αυτή μνημειώδης κατασκευή είχε τα όριά της. Κυρίως απέναντι στα στοιχεία της φύσης και ιδίως τους σεισμούς. Οι πρώτες μεγάλες ζημιές που υπέστη έτσι, ήταν κατά τη διάρκεια σεισμικών δονήσεων, το 796, το 951 και το 956 ενώ απολύτως καταστροφικός ήταν ο μεγάλος σεισμός της Κρήτης το 1303. Και ό,τι απέμεινε, καταστράφηκε αργότερα, το 1480 όταν ο σουλτάνος της Αιγύπτου χρησιμοποίησε το πεσμένο υλικό για να χτίσει στην ίδια θέση ένα φρούριο. Συν τω χρόνω η άνοδος της στάθμης της θάλασσας εξαφάνισε τα υπόλοιπα.

Τα πρώτα απομεινάρια του Φάρου δεν είχαν εντοπιστεί μέχρι το 1960 ενώ οι πρώτες ανασκαφές άρχισαν το 1994. Από τότε, οι αρχαιολόγοι έχουν κάνει πολλές ανακαλύψεις, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων των 2.000 μεταλλικών σφιγκτήρων που χρησιμοποιούνταν για να συγκρατήσουν τα τεράστια πέτρινα μπλοκ του μνημείου. «Κάτι πολύ περίεργο», όπως σημειώνει η δρ ΄Ερί «δεδομένου ότι συνήθως το αρχαίο μέταλλο επαναχρησιμοποιούνταν. Αυτοί οι σφιγκτήρες μας βοηθούν ωστόσο σήμερα να εξηγήσουμε πώς χτίστηκε η τεράστια δομή σε μόλις δεκαπέντε χρόνια, επειδή αυτή είναι μια πολύ ταχύτερη μέθοδος από τη χρήση κονιάματος».

Διαβάστε επίσης:

Coca-Cola HBC: Αύξηση πωλήσεων και κερδών το 2025 – Προτεινόμενο τακτικό μέρισμα €1,20 ανά μετοχή

Buy, Hold or Sell: Άμεση ανάλυση για Cenergy, Viohalco, Εθνική, Profile

ΙΦΕΤ: «Μαχαίρι» στα off-label και clawback από τις φαρμακευτικές – Σχέδιο Γεωργιάδη για εξοικονόμηση εκατ. ευρώ