Είναι αυτή η δημιουργία του κόσμου; Η απάντηση σ΄ ένα ασημένιο κύπελλο

Φίδια, φυτά, υβριδικά πλάσματα, ανθρώπινες μορφές και ουράνια σύμβολα. Παραστάσεις που συνθέτουν ένα μοναδικό όσο και δυσερμήνευτο σύνολο σ΄ ένα μικροσκοπικό ασημένιο κύπελλο της Εποχής του Χαλκού, διακοσμημένο με εξαιρετικά περίπλοκες μυθολογικές σκηνές. Τι έχουν να πουν όμως;

Είναι η δημιουργία κοσμικής τάξης μέσα από το αρχέγονο χάος, η δημιουργία του κόσμου δηλαδή, όπως λέει σήμερα, μία νέα μελέτη, που δημοσίευσε πρόσφατα ο γερμανός γεωαρχαιολόγος Έμπερχαρντ Τσάνγκερ γι΄αυτό το αντικείμενο, που έχει βρεθεί στην Ιουδαία και χρονολογείται μεταξύ 2650 και 1950 π.Χ.

Σύμφωνα με την ερμηνεία του οι δύο σκηνές πάνω στο αγγείο απεικονίζουν διαδοχικά στάδια της δημιουργίας, που διαβάζονται ως μια οπτική αφήγηση της κοσμικής οργάνωσης, ως η μετάβαση από το χάος σε ένα δομημένο σύμπαν που διέπεται από κυκλική ανανέωση.

Στη μία από τις σκηνές ένα ον που μοιάζει με χίμαιρα – εν μέρει άνθρωπος, εν μέρει ταύρος – εμφανίζεται δίπλα σε ένα όρθιο φίδι, με στυλιζαρισμένες φυτικές μορφές γύρω του. Οι φιγούρες – πάντα κατά την ερμηνεία – φαίνονται συγχωνευμένες και ασταθείς, συμβολίζοντας έναν κόσμο πριν από τον σωστό διαχωρισμό. Πριν δηλαδή, τα ζώα, οι άνθρωποι, τα φυτά, ακόμη και τα φύλα αποκτήσουν διακριτούς ρόλους.

Στη δεύτερη σκηνή δύο ανθρώπινες φιγούρες σηκώνουν ένα αντικείμενο σε σχήμα ημισελήνου, που περιέχει έναν ακτινοβόλο ηλιακό δίσκο. Από κάτω, το φίδι φαίνεται υποτονικό, ξαπλωμένο οριζόντια αντί να στέκεται όρθιο. Εδώ ο Τσάνγκερ και η ομάδα του ερμηνεύουν την ημισέληνο ως «ουράνιο σκάφος», ένα μοτίβο γνωστό σε όλη την αρχαία Εγγύς Ανατολή, που μετέφερε τον ήλιο και τη σελήνη στον ουρανό.

Η διαδρομή των μύθων

Το κύπελλο ανακαλύφθηκε το 1970 σε έναν τάφο κοντά στην πηγή Άιν Σαμίγια, ανατολικά της Ραμάλα. Αν και η ίδια η ταφή όμως, περιείχε τα συνηθισμένα αγγεία και όπλα, το ασημένιο κύπελλο ξεχώρισε αμέσως. Μέχρι σήμερα άλλωστε, παραμένει το μόνο γνωστό, πολυτελές ασημένιο σκεύος από αυτή την περίοδο που έχει βρεθεί ποτέ στο νότιο Λεβάντε. Οι πρώτες ερμηνείες συνέδεσαν την εικόνα με το μεσοποταμικό έπος δημιουργίας Ενούμα Ελίς, που αναφέρεται στην βαβυλωνιακή κοσμογονία και περιγράφει τον θεό Μαρντούκ να νικάει το τέρας του χάους Τιαμάτ σε μία βίαιη θεϊκή μάχη. Ωστόσο, το κύπελλο προηγείται της γραπτής εκδοχής αυτού του μύθου σχεδόν κατά μία χιλιετία.

Σύμφωνα με την νέα μελέτη εξάλλου, το κύπελλο μπορεί να ήταν θαμμένο στους λόφους της Ιουδαίας, όμως οι συμβολικές και οι καλλιτεχνικές του ρίζες βρίσκονται αλλού. Συγκεκριμένα η συγκριτική ανάλυση υποδηλώνει, ότι η εικονογραφία του βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις παραδόσεις της Μεσοποταμίας, με παραλληλισμούς στην κοσμολογία των Σουμερίων, των Ακκάδων, των Αιγυπτίων, ακόμη και της Ανατολίας.

Η ομάδα του Τσάνγκερ έτσι, προτείνει ότι το σχέδιο δημιουργήθηκε από έναν καλλιτέχνη που ζούσε στην νότια Μεσοποταμία ενώ το ίδιο το αντικείμενο μπορεί να είχε κατασκευαστεί στη βόρεια Συρία, όπου η πρόσβαση στο ασήμι ήταν ευκολότερη. Από εκεί, το κύπελλο θα μπορούσε να είχε ταξιδέψει νότια κατά μήκος καθιερωμένων εμπορικών δρόμων πριν τελικά εναποτεθεί στον τάφο.
Για να υποστηρίξουν μάλιστα, το επιχείρημά τους, οι ερευνητές επισημαίνουν ένα ελάχιστα γνωστό θραύσμα ασβεστόλιθου από το Lidar Höyük στη νοτιοανατολική Τουρκία, διακοσμημένο με παρόμοιες ουράνιες εικόνες. Αν και πολύ πιο πρόχειρο στην εκτέλεση, το συγκριμένο θραύσμα υποδηλώνει, ότι τέτοια κοσμολογικά σύμβολα κυκλοφόρησαν ευρέως, πολύ πριν γραφτούν τα κλασικά μυθολογικά κείμενα.

Η φαντασία των αρχαίων

Παρά τις λεπτομερείς εικονογραφικές συγκρίσεις της μελέτης όμως, πολλοί μελετητές παραμένουν σκεπτικοί. Σ΄αυτό συντελεί το γεγονός, ότι το προηγούμενο έργο του Τσάνγκερ έχει συχνά επικριθεί για την εξαγωγή εκτεταμένων συμπερασμάτων από περιορισμένα στοιχεία ενώ ορισμένοι ειδικοί θεωρούν, ότι η απεικόνιση του κυπέλλου παραμένει πολύ ασαφής για να υποστηρίξει μια ενιαία συνολική ερμηνεία. Οι κριτικοί σημειώνουν επίσης, ανεπίλυτα ζητήματα γύρω από το ιστορικό αποκατάστασης του κυπέλλου και την αποσπασματική κατάσταση του αντικειμένου, γεγονός που περιέπλεξε τις προσπάθειες ανασύστασης της πλήρους αφήγησης.

Αλλά οι αμφισβητήσεις αφορούν και προσωπικά τον Τσάνγκερ, καθώς προηγούμενες θεωρίες του, όπως αυτές που συνδέουν πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού με την Ατλαντίδα, έχουν προκαλέσει έντονη κριτική από τους ειδικούς.

Σε ένα πράγμα όμως συμφωνούν όλοι. Ότι ο κύπελλο Άιν Σαμίγα αντιπροσωπεύει μια εξαιρετικά πρώιμη προσπάθεια απεικόνισης της θέσης του ανθρώπου στο σύμπαν. Είτε απεικονίζει τη γέννηση του σύμπαντος, ένα νεκρικό όραμα αναγέννησης, είτε μια ευρύτερη κοσμολογική θεωρία της Εγγύς Ανατολής, το μικροσκοπικό ασημένιο κύπελλο συνεχίζει να ξεπερνά κατά πολύ το βάρος του υπενθυμίζοντας στους ερευνητές πόσο μεγάλο μέρος της αρχαίας φαντασίας παραμένει ανοιχτό σε ερμηνεία.

Διαβάστε επίσης:

Βιολάντα: Η ανακοίνωση της εταιρείας για την φονική πυρκαγιά

Αυξήσεις έως 30% σε 15 κλάδους: Ποιοι εργαζόμενοι θα πάρουν έως και 300 ευρώ επιπλέον το μήνα

Κάθετος Διάδρομος: Χαμηλά ο πήχης για τη δημοπρασία σήμερα – «Απαιτείται συντονισμός ΗΠΑ-Κομισιόν»