Πριν από λίγα χρόνια, σε μια υπηρεσία υποδοχής προσφύγων, οι υπάλληλοι παρατήρησαν ότι αρκετοί αιτούντες άσυλο δήλωναν το ίδιο ονοματεπώνυμο. Ρωτώντας, έμαθαν πως επρόκειτο για το όνομα ενός δημοφιλούς αστέρα από αφρικανική χώρα, που διάλεξαν αρκετοί αιτούντες για την περίσταση. Είχαν χάσει τα έγγραφά τους και οι αιτήσεις συμπληρώνονταν με βάση την εμπιστοσύνη. Το περιστατικό αυτό ανέδειξε μία από τις πολλές στρεβλώσεις του συστήματος ασύλου, αφού δεν υπήρχε δυνατότητα διασταύρωσης των στοιχείων ούτε για τα ονόματα ούτε καν για τις χώρες καταγωγής.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, το παγκόσμιο σύστημα ασύλου βρίσκεται σε κρίση. Οι καθυστερήσεις, οι εκκρεμότητες και οι ελλείψεις πόρων έχουν δημιουργήσει τεράστιες ουρές αναμονής, με τους αιτούντες να ξεπερνούν τα οκτώ εκατομμύρια. Ο έλεγχος για το αν κάποιος δικαιούται άσυλο ή είναι οικονομικός μετανάστης γίνεται ολοένα και πιο δύσκολος. Στο μεσοδιάστημα, οι άνθρωποι χωρίς χαρτιά αντιμετωπίζουν ζωτικά ερωτήματα: πού θα μείνουν, τι θα φάνε, πού θα φοιτήσουν τα παιδιά τους, ποιος γιατρός θα τους εξετάσει.

Η πρόσφατη μεταρρύθμιση που ανακοίνωσε ο υπουργός Θάνος Πλεύρης την ιδεολογική στροφή από την προστασία και τη φιλοξενία προς την πειθαρχία και την οικονομική αυτάρκεια. Με περικοπές στις δαπάνες σίτισης, κατάργηση του προγράμματος πληρωμής ενοικίου και μείωση των επιδομάτων προς τους δικαιούχους ασύλου, το κράτος αποσύρει σταδιακά τη μέριμνά του, μεταφέροντας το βάρος της επιβίωσης στους ίδιους τους πρόσφυγες.

Ο υπουργός Μετανάστευσης περιγράφει την αλλαγή ως νέο δόγμα που αντικαθιστά την επιδοματική λογική με προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας. Όπως δήλωσε, «όποιος παίρνει άσυλο θα εργάζεται και δεν θα ζει με επιδόματα σε βάρος των Ελλήνων φορολογουμένων». Η υφυπουργός Σέβη Βολουδάκη το αποσαφήνισε: «Τελειώνει η λογική της παθητικής παραμονής. Από εδώ και πέρα, η στήριξη θα συνδέεται με εργασία και εκπαίδευση».

Η επιλογή αυτή εντάσσεται στο διεθνές πολιτικό κλίμα, όπου η μεταναστευτική πολιτική δεν θεωρείται πλέον ανθρωπιστική υποχρέωση. Το «broken asylum» της Ευρώπης γίνεται αφορμή για νοικοκύρεμα των οικονομικών και προχωρά ένα βήμα παραπέρα την προτροπή «να τους πάρετε στα σπίτια σας». Η απάντηση είναι πλέον «τους πήραμε στα σπίτια μας και ήταν ασύμφορο». Η Ελλάδα, κάποτε πρωταγωνίστρια του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού, στέλνει νέο μήνυμα ότι «ο Έλληνας φορολογούμενος δεν θα ξεπαραδιάζεται». Άσχετα αν τα χρήματα των προγραμμάτων έρχονταν από την Ευρώπη και ότι από τον πρϋπολογισμό.

Τα νέα μέτρα φαίνονται σε ένα βαθμό θετικά, αν υπολογίσουμε ότι χιλιάδες άτομα εκμεταλλεύτηκαν το σύστημα, παίρνοντας επιδόματα απλώς επειδή δεν τους άρεσε η ζωή στον τόπο τους. Δεν δικαιούνταν όλοι προστασία. Το αληθινό πρόβλημα προκύπτει για όσους είναι πρόσφυγες με την κυριολεκτική σημασία και θα μπουν άδικα σε έναν φαύλο κύκλο. Αν ενταχθούν σε πρόγραμμα εκμάθησης γλώσσας, κάτι που απαιτεί προσήλωση και χρόνο, θα δυσκολευτούν στην ενσωμάτωση. Πώς θα βρουν δουλειά αν δεν έχουν στέγη όπου θα ξεκουραστούν, θα πλυθούν και θα γίνουν ευπαρουσίαστοι για να πάνε σε συνέντευξη εργασίας;

Χωρίς σταθερή στέγη και βασική υποστήριξη, η εργασιακή ένταξη κινδυνεύει να καταλήξει σε προσχηματική ρητορική που αποκλείει αντί να ενσωματώνει. Είναι ένας φαύλος κύκλος διαφορετικός από τον προηγούμενο, αλλά σίγουρα φαύλος.

Διαβάστε επίσης:

Πλεύρης: Ο Τσίπρας δεν αποτελεί αντίπαλο για την ΝΔ – Αυτοί που παίρνουν άσυλο θα μπορούν να δουλέψουν

Στο ντιβάνι με τον Αντώνη Σαμαρά

Το γέλιο του Βορίδη