Στην συγκεκριμένη εποχή και ειδικά στην συγκεκριμένη παγκόσμια πολιτική συγκυρία, ο προϋπολογισμός ως εικόνα και εργαλείο διαχείρισης του κράτους έχει ξεχωριστή σημασία.

Μπορεί η εποχή των μνημονίων να μην είναι πια κοντά αλλά η εποχή των αυξημένων κινδύνων είναι. Οπότε αν φυσιολογικά δεν έχουμε την δυνατότητα να τους προβλέψουμε, τουλάχιστον οφείλουμε να έχουμε την προνοητικότητα να επιδιώκουμε την υλοποίηση στόχων που θα μας ενδυναμώνουνε ως οικονομία και κοινωνία.

Θα ήταν άδικο να ασκηθεί κριτική στον προϋπολογισμό για το 2025 που κατέθεσε ως όφειλε η κυβέρνηση τόσο σύντομα μετά την δημοσιοποίηση του. Δύο- τρεις σύντομες παρατηρήσεις, λοιπόν, που αφορούν κυρίως την φιλοσοφία του.

Στο σύνολο του, το κράτος παρεμβαίνει στην οικονομία με 80 δις. ευρώ, δηλαδή με το 1/3 του ΑΕΠ. Αν συγκριθεί αυτό με το σχεδόν 45% που επιδιώκει η κυβέρνηση του Η.Β. , μιλάμε για μία ελληνική οικονομία όπου η ελεύθερη αγορά κυβερνά. Θα μου πείτε, με τα χάλια που έχει το κράτος, δεν το θέλουμε και μεγαλύτερο. Αλλά, ακόμη χειρότερα προβλήματα έχει αρχίσει και φέρνει πλέον η ελεύθερη αγορά, ειδικά στην Ελλάδα όπου οι στρεβλώσεις πληθαίνουν. Ένα ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, είναι αν η συγκεκριμένη ισορροπία μεταξύ του κράτους και της ελεύθερης οικονομίας αντιμετωπίζει τα προβλήματα του 21^ου αιώνα: την κλιματική κρίση, το δημογραφικό, τις ανισότητες;  Κι αυτά είναι μόνο τρία από τα πολλά, αναφέρονται ως τα πιο επείγοντα και κρίσιμα.

Βέβαια, μεγαλύτερο κράτος δεν σημαίνει αυτόματα καλύτερο κράτος. Σε παγκόσμιο επίπεδο, πλέον, αναγνωρίζεται ότι οι μηχανισμοί της ελεύθερης αγοράς έχουν «ξεφύγει», οπότε ο ρόλος του κράτους τείνει να επανέλθει σε παραδοσιακά υψηλότερα επίπεδα απ’ ότι στα τελευταία 30 χρόνια, καθώς η ελεύθερη αγορά χρειάζεται έλεγχο. Η τάση να περνά το ιδιωτικό κόστος στην κοινωνία είναι πλέον τόσο εκτεταμένη, ώστε να ενέχει σοβαρούς πολιτικούς και κοινωνικούς κινδύνους.

Πολλοί έσπευσαν να ερμηνεύσουν τις παρατηρήσεις της Lagarde ως αρνητικές για το μέλλον του κοινωνικού κράτους. Υπάρχει, όμως, και μία άλλη ερμηνεία. Η επικεφαλής της ΕΚΤ επισήμανε ότι το κοινωνικό κράτος κινδυνεύει, ανάμεσα σε άλλα θέματα εφόσον δεν αυξήσουμε την παραγωγικότητα μας και δεν εκμεταλλευτούμε την ψηφιακή επανάσταση. Ένα πρόσθετο ερώτημα, λοιπόν, είναι αν ένας προϋπολογισμός δίνει προτεραιότητα (πέρα από την άμυνα που στην Ελλάδα πράγματι αυτό συμβαίνει) στην ενίσχυση των υποδομών και της παραγωγικότητας. Ουσιαστικά, δηλαδή, στις δημόσιες επενδύσεις και στην προώθηση ιδιωτικών επενδύσεων που δημιουργούν νέο κεφάλαιο και νέες θέσεις εργασίας. Κι ας μην υπάρξει ο αντίλογος ότι αυτό είναι θέμα αναπτυξιακών νόμων. Η διαχρονική αποτυχία τους είναι τεκμηριωμένη, ο προϋπολογισμός δεν θα επέμβει άμεσα αλλά έμμεσα μέσω των δημόσιων επενδύσεων – π.χ. με την έμφαση που μπορεί να δώσει σε ΣΔΙΤ δεσμεύοντας συγκεκριμένα κονδύλια για συγκεκριμένες κατευθύνσεις δράσεων.

Πέρα από αυτές τις πολύ γενικές ερωτήσεις, μία παρατήρηση για να κλείσει η στήλη. Σαφέστατα, είναι μεγάλη επιτυχία η επιτυχία της ΑΑΔΕ και του ΥΠΟΙΚ στον τομέα της φοροδιαφυγής. Αυτή η επιτυχία σε συνδυασμό με την σφιχτή σε σημαντικό βαθμό δημοσιονομική διαχείριση έφερε τα καλά αποτελέσματα ως προς το χρέος και το έλλειμμα. Δυστυχώς, όμως, οι τόκοι ως ποσοστό επί του ΑΕΠ είναι πάνω από τον ρυθμό ανάπτυξης – γεγονός που μας επιστρέφει στις παρατηρήσεις της Lagarde και στην επιχειρηματολογία της προηγούμενης παραγράφου.

Επιπλέον, παρατηρείται και πάλι η τάση της χρησιμοποίησης των πλεονασμάτων για εισοδηματικές επιδοτήσεις. Συνάδει με την προσπάθεια για σφιχτή δημοσιονομική διαχείριση αλλά δεν αποτελεί μόνιμη λύση. Η αλλαγή της φορολογικής κλίμακας και η μετάβαση σε καθεστώς όπου φορολογείται η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τα έξοδα, θα ισοδυναμούσαν με διαρθρωτικές κινήσεις.

Διαβάστε επίσης

Το θέμα των ανισοτήτων είναι επιτέλους στο ευρωπαϊκό ραντάρ