Ζακλίν Ροκ η τελευταία μούσα του Πικάσο – Πορτρέτα σε δημοπρασία

Όταν ο βιογράφος του Πικάσο, Τζον Ρίτσαρντσον γνώρισε για πρώτη φορά τη Ζακλίν Ροκ, την χαρακτήρισε ως ένα «ελεύθερο πνεύμα». Έκανε όμως, λάθος. Γιατί δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που συνήθως αποδίδεται στη δεύτερη σύζυγο και διαρκή μούσα του καλλιτέχνη, αφού η ζωή της με τον Πικάσο ήταν μια άσκηση αφοσίωσης και υποταγής, καθώς μοναδική της έγνοια ήταν ό,τι τον ενδιέφερε και ό,τι τον διασκέδαζε.

Από όλες τις ερωμένες του όμως – και υπήρξαν πολλές – η Ζακλίν είναι η πιο ζωγραφισμένη. Περιπλανιέται μέσα και έξω από τους πίνακές του, αναλαμβάνοντας τον έναν ρόλο και μετά έναν άλλο. Κι αν το ανθρώπινο σώμα ήταν το διαρκές θέμα του Πικάσο, που ο ίδιος απέδιδε και αναδιαμόρφωνε ασταμάτητα, τότε η μορφή της Ζακλίν, πάνω απ’ όλα, είναι η τελική του έκφραση. Όπως είχε γράψει η φίλη του Ελέν Παρμελέν «Η Ζακλίν έχει το χάρισμα να γίνεται ζωγραφική σε έναν αδιανόητο βαθμό. Έχει μέσα της αυτή τη θαυμάσια δύναμη από την οποία τρέφεται ο ζωγράφος»…

Πολλά από αυτά τα πορτρέτα της Ζακλίν Ροκ παρουσιάζονται τώρα από τον οίκο Christie’s στην επέτειο των 40 χρόνων από τον θάνατο της τελευταίας μούσας του Πικάσο. Ξεκινώντας με τις Εκτυπώσεις και τα Πολλαπλά (διαθέσιμα ηλεκτρονικά έως τις 24 Σεπτεμβρίου) και στη συνέχεια με πωλήσεις στο Χονγκ Κονγκ (29 Σεπτεμβρίου) και το Λονδίνο (14 και 15 Οκτωβρίου).

«Πρέπει να τον φροντίσω»

Ο Πάμπλο Πικάσο συνάντησε την Ζακλίν Ροκ για πρώτη φορά το 1952 και γοητεύτηκε από την ασυνήθιστη ομορφιά μιας γυναίκας με σώμα οδαλίσκης και πρόσωπο που έμοιαζε σαν να το είχε ζωγραφίσει ο Ντελακρουά. Η Ζακλίν εκείνη την εποχή ζούσε ανέμελα με τη μικρή της κόρη στη Γαλλική Ριβιέρα έχοντας εγκαταλείψει τον πρώτο της σύζυγο στη Δυτική Αφρική, προκειμένου να εγκατασταθεί στην παραθαλάσσια πόλη Βαλορίς, που ήταν τότε στην ακμή της ως ένα λαμπερό θέρετρο για καλλιτέχνες πλέιμποϊ. Ο Μαρκ Σαγκάλ και ο ηθοποιός Ζαν Μαραί ήταν γείτονές της, για παράδειγμα.

Η Ζακλίν είχε μια γοητεία, πέρα από τα μαύρα μαλλιά, τα ζαφειρένια μπλε μάτια και το ιριδίζον δέρμα της. Ήταν έξυπνη, μιλούσε τρεις γλώσσες, είχε αυτοπεποίθηση και ήταν ασταμάτητη, όπως λένε οι περιγραφές.

Ο Πικάσο θέλησε αμέσως να τη ζωγραφίσει. Την αποκαλούσε Μαντάμ Ζ. και η σχέση τους ήταν περίπλοκη. Η Φρανσουάζ Ζιλό, με την οποία ο Πικάσο απέκτησε δύο παιδιά, ήταν ακόμα στο προσκήνιο, ωστόσο ο φίλος του, Ζαν Κοκτώ αναγνώρισε αμέσως τη δύναμη των συναισθημάτων τους. Έτσι, όταν η Ζιλό τον εγκατέλειψε και έφυγε για το Παρίσι, η Ζακλίν πήρε τη θέση της. «Δεν μπορεί κανείς να αφήσει αυτόν τον καημένο μόνο του έτσι, στην ηλικία του», είχε πει η ίδια. «Πρέπει να τον φροντίσω». Και πράγματι από εκείνη τη στιγμή η Ζακλίν έγινε, σύμφωνα με τα λόγια του σουρεαλιστή συγγραφέα Μισέλ Λεϊρί, «διάχυτα και πανταχού παρούσα».

Το χρώμα του έρωτα

Ο Πικάσο συχνά συνέδεε τα χρώματα με τις μούσες του, με πιο γνωστό ίσως, το μωβ που χρησιμοποίησε στα πορτρέτα της Μαρί-Τερέζ Βάλτερ. Για τη Ζακλίν επέλεξε κίτρινο, πράσινο, μαύρο και κόκκινο, χρώματα εμπνευσμένα από το πρώτο τους κοινό σπίτι, στους λόφους πάνω από τις Κάννες. Ήταν ένα μέρος που ο Πικάσο αγαπούσε για τον οριενταλιστικό του χαρακτήρα, και όπου η Ζακλίν μπορούσε να είναι ταυτόχρονα πυργοδέσποινα και οδαλίσκη.

Εκείνος από τη μεριά του αποτύπωσε το σώμα της νωχελικά, ερωτικά και με έντονες σκοτεινές γραμμές αποκαλύπτοντας τη δύναμη της προσωπικότητάς της. Μια σειρά από λινοτυπίες δείχνουν ξεκάθαρα έτσι, πόσο πολύ ο Πικάσο μπορούσε να χειραγωγήσει τα χαρακτηριστικά της, παραμορφώνοντας και υπερβάλλοντας το προφίλ της. Παράδειγμα, το κυβιστικό έργο του 1959 «Portrait de Jacqueline accouée», όπου την απεικονίζει στην πιο αινιγματική της μορφή.

Ωστόσο, το ζευγάρι γνώριζε ότι ο χρόνος τελειώνει κι έτσι, όταν ο Πικάσο έφθασε να κοιτάζει το θάνατο κατάματα, ζωγράφισε τη Ζακλίν σε πένθος. Στο έργο του 1972 “Nu sit” (Ζακλίν) απεικονίζει πράγματι τη σύζυγό του ως θλιμμένη χήρα, ένα πλάσμα, εγκλωβισμένο που ξεπροβάλλει με μια κραυγή.

Ένα χρόνο αργότερα, το 1973, με τον θάνατο του Πικάσο, η Ζακλίν θα έμενε μόνη, κλεισμένη στον εαυτό της και ανίκανη να διαχειριστεί το βάρος της κληρονομιάς του. Είχε ζήσει ολοκληρωτικά για τον Πικάσο και η ζωή χωρίς αυτόν ήταν πλέον αφόρητη. Ωστόσο, όπως θυμόταν η φίλη της, δημοσιογράφος Πεπίτα Ντιπόν, μπορούσε ακόμα να βρεθεί στο τιμόνι της

Πόρσε της και να διασχίσει τη γαλλική ύπαιθρο ως ελεύθερο πνεύμα…

Διαβάστε επίσης:

Τα πλοία που όργωναν το Αιγαίο 3000 χρόνια πριν – Χαράγματα στο αρχαίο Κίτιον

Αθήνα: Όταν γεννιόταν μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη

Επαναπατρισμός αρχαιοτήτων από τις Ηνωμένες Πολιτείες – Εντυπωσιακά αντικείμενα