Διαβάζω καθημερινά για την—κατά βάση—συνεχιζόμενη ανοδική πορεία των μετοχών και, όπως πολλοί άλλοι, αναρωτιέμαι τι θα συμβεί όταν θα σκάσουν οι «φούσκες».

Θα χαρακτηριστώ ως υπερβολικά απαισιόδοξος – ίσως να είμαι. Αλλά, τα γνωστά και ιστορικά στοιχεία που υποδηλώνουν ότι είμαστε ήδη σε εποχή με «φούσκες» δεν μπορούν να παραγνωριστούν.

Υπάρχουν και μερικοί (ίσως αρκετοί) που λειτουργούν με την λογική της αρπαγής του άμεσου κέρδους και …ας πάρει ο διάβολος το αύριο. Το κακό είναι ότι όταν οι «φούσκες» σκάνε, διακρίσεις δεν γίνονται. Και τα καλύτερα πλάνα τινάζονται στον αέρα.

Τρία είναι να ανησυχητικά στοιχεία. Το πρώτο είναι θεσμικό. Η κρίση του 2008/9, αυτή του covid και, σήμερα, της Ουκρανίας δημιούργησαν μία τεράστια ρευστότητα που τώρα καλύπτει την παγκόσμια οικονομία. Επιπλέον, οι παγκόσμιοι παίκτες καλόμαθαν με την ιδέα ότι το κράτος θα συντρέξει να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις ενός «σκασίματος», οπότε η ανάληψη ολοένα και μεγαλύτερου ρίσκου έχει καταστεί σήμα κατατεθέν του νέου καπιταλισμού.

Το δεύτερο ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι τα κρυπτονομίσματα. Το απλό γεγονός ότι δεν αντιπροσωπεύουν απολύτως τίποτα και ότι η άνοδος της τιμής τους οφείλεται απλά στην προσδοκία του αγοραστή σήμερα ότι θα μπορέσει να τα πουλήσει σε υψηλότερη τιμή αύριο, παραβλέπεται. Τα εθνικά νομίσματα, όσο υπερτιμημένα και να είναι, αντιπροσωπεύουν παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Τα κρυπτονομίσματα δεν αντιπροσωπεύουν κάτι, τα δεν τρία νομοσχέδια που πέρασε ο Tramp διευκολύνουν τα μέγιστα την μεγέθυνση της «φούσκας» .

Το τρίτο στοιχείο αφορά τις τεράστιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Τα ποσά είναι ιλιγγιώδη, όπως είναι και οι ενεργειακές απαιτήσεις και η αδήριτη ανάγκη νέων επενδύσεων στα ενεργειακά δίκτυα. Κάποια στιγμή, αυτές οι τεράστιες εισροές  στον συγκεκριμένο τομέα θα πρέπει να αποδώσουν – και μάλιστα σε επίπεδο που να δικαιολογούν την επένδυση. Αφενός μεν, όμως, ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος κι αυτό θα τείνει να μειώσει την απόδοση, αφετέρου δε η Κίνα έδειξε ότι μπορεί να πετύχει τα ίδια αποτελέσματα με πολύ μικρότερο κόστος. Ο τομέας της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκεται ήδη στο στάδιο της «φούσκας».

Δεν μπορώ να γνωρίζω ούτε πότε θα σκάσουν οι «φούσκες» ούτε πόσο βαθιές θα είναι οι επιπτώσεις. Ο Greenspan το είχε συνειδητοποιήσει. Ο Bernake έδωσε πολύ σημασία στην ικανότητα των κυβερνήσεων να τις ελέγξουν. Πολύ φοβάμαι ότι η ιστορία θα δικαιώσει τον πρώτο.