Τι αλλάζει στις κατασχέσεις και τους πλειστηριασμούς: Η ψηφιακή εποχή της αναγκαστικής εκτέλεσης φέρνει ταχύτητα αλλά και προβληματισμούς

Τα τελευταία χρόνια ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας αλλάζει σχεδόν κάθε χρόνο, με σταθερό στόχο την επιτάχυνση και την ψηφιοποίηση των δικαιοδοτικών διαδικασιών. Από τις ηλεκτρονικές καταθέσεις δικογράφων μέχρι τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς, η φιλοσοφία των παρεμβάσεων κινείται προς την κατεύθυνση της λιγότερης φυσικής παρουσίας και γραφειοκρατίας με περισσότερη αυτοματοποίηση.

Το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης αποτυπώνει για άλλη μια φορά αυτή τη λογική, επηρεάζοντας τώρα σε μεγάλο βαθμό την αναγκαστική εκτέλεση, με τις διαταγές πληρωμής, τις εξώσεις, τις κατασχέσεις και τους πλειστηριασμούς να εισέρχονται σε μια φάση ταχύτητας και διευκόλυνσης.

Οι αλλαγές αγγίζουν τις καθημερινές πρακτικές τραπεζών, servicers, ιδιοκτητών ακινήτων, αλλά και χιλιάδων οφειλετών, όμως προκαλούν τον προβληματισμό των δικηγόρων.

Οι διαταγές πληρωμής γίνονται άμεσα εκτελεστές

Μέχρι σήμερα, όταν κάποιος λάμβανε διαταγή πληρωμής από το δικαστήριο, δεν μπορούσε να προχωρήσει κατευθείαν σε κατάσχεση, καθώς έπρεπε πρώτα να λάβει απόγραφο, δηλαδή να προχωρήσει σε περιαφή εκτελεστηρίου τύπου. Η πράξη αυτή συνεπαγόταν και την καταβολή τέλους απογράφου.

Με τη νέα ρύθμιση, η διαταγή πληρωμής καθίσταται εκτελεστός τίτλος από τη στιγμή της έκδοσής της, οπότε πλέον δεν απαιτείται απογραφή ή περιαφή. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι ο δανειστής μπορεί να ξεκινήσει αμέσως διαδικασίες εκτέλεσης χωρίς κανένα ενδιάμεσο βήμα.

Πρόκειται για τη λογική συνέπεια προηγούμενης ρύθμισης προ ολίγων μηνών που ανέθετε την έκδοση διαταγών πληρωμής σε πιστοποιημένους δικηγόρους, ώστε να αποσυμφορηθούν τα δικαστήρια. Το νέο σύστημα, το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή τον Μάιο, θα επιταχύνει χαρακτηριστικά τις διαδικασίες και σε συνδυασμό με την κατάργηση του απογράφου, θα πρόκειται πλέον για μια fast-track οικονομική διαδικασία.

Διαταγές απόδοσης μισθίου: Ταχείες εξώσεις μέσω δικηγόρου

Με βάση το νέο νομοσχέδιο, όπως και οι διαταγές πληρωμής, έτσι και οι διαταγές απόδοσης μισθίου θα εκδίδονται πλέον από τους δικηγόρους, με αποτέλεσμα η διαδικασία έξωσης του μισθωτή να είναι ακόμα ταχύτερη και απλούστερη.

Η κατεύθυνση αυτή συμπληρώνει μια σημαντική αλλαγή που έχει γίνει ήδη από πέρυσι. Εδώ και μήνες, ο ιδιοκτήτης μπορεί να ζητήσει διαταγή απόδοσης μισθίου όχι μόνο όταν καθυστερεί η καταβολή του μισθώματος από τον ενοικιαστή, αλλά και απλώς με τη λήξη του συμβατικού χρόνου της μίσθωσης.

Αυτό που παλαιότερα παρατηρούνταν -να παραμένει ο ενοικιαστής στο ακίνητο ακόμη και αφού λήξει το ενοικιαστήριο- πλέον έχει τρόπο να επιλυθεί γρήγορα, καθώς δεν χρειάζεται ο ιδιοκτήτης να περιμένει τις αργόσυρτες διαδικασίες της έγερσης αγωγής, αλλά μπορεί να το πράξει με την έκδοση διαταγής απόδοσης μισθίου.

Με δεδομένο, μάλιστα, ότι πλέον αυτή θα εκδίδεται από δικηγόρους, το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ότι η έξωση θα μπορεί να γίνεται εντός λίγων εβδομάδων είτε αν ο μισθωτής καθυστερεί την καταβολή ενοικίου είτε αν έχει λήξει η διάρκεια της μίσθωσης και ο μισθωτής δεν εγκαταλείπει το ακίνητο.

Πλειστηριασμοί: Υποχρεωτική χρήση ψηφιακής πλατφόρμας

Στους πλειστηριασμούς, η κατεύθυνση είναι ολοένα και περισσότερο ψηφιακή. Αν και ήδη διεξάγονταν ηλεκτρονικά, το νέο πλαίσιο συστηματοποιεί όλες τις δηλώσεις και ενέργειες μέσω της πλατφόρμας των δικαστικών επιμελητών (portal.odee.gr).

Δηλώσεις συμμετοχής, έγγραφα και πράξεις που μέχρι σήμερα μπορούσαν να γίνονται με φυσική παρουσία ή χειρόγραφα, πλέον υποβάλλονται αποκλειστικά ηλεκτρονικά. Για παράδειγμα, η δήλωση συμμετοχής του πλειοδότη στον πλειστηριασμό, η κατάθεση πληρεξουσίων και νομιμοποιητικών εγγράφων, καθώς και οι δηλώσεις και ενέργειες που απευθύνονται στον δικαστικό επιμελητή, όπως αιτήσεις και γνωστοποιήσεις, διακινούνται πλέον μόνο μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας.

Έτσι, η επικοινωνία με τον υπάλληλο του πλειστηριασμού παύει να γίνεται με φακέλους, φυσικές παρουσίες ή επιδόσεις της τελευταίας στιγμής και μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στο ηλεκτρονικό σύστημα, όπου καταγράφεται αυτομάτως ο χρόνος και το περιεχόμενο κάθε πράξης.

Στόχος είναι η ταχύτερη διεξαγωγή και η μεγαλύτερη διαφάνεια. Για τις τράπεζες, τους servicers και τους μεγάλους δανειστές, η αυτοματοποίηση αυτή σημαίνει ταχύτερη ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων. Για τους οφειλέτες, όμως, μειώνεται το περιθώριο καθυστερήσεων που παλαιότερα δημιουργούσε η γραφειοκρατία και πλέον κάθε στάδιο θα ολοκληρώνεται σε πολύ συντομότερο χρονικό διάστημα.

Ηλεκτρονική και η κατάσχεση τραπεζικών λογαριασμών: Οι αντιδράσεις των δικηγόρων

Η πιο κομβική αλλαγή αφορά, πάντως, την κατάσχεση «εις χείρας τρίτου». Πρόκειται για την περίπτωση όπου ο δανειστής δεν κατάσχει απευθείας περιουσία του οφειλέτη, αλλά απαιτήσεις που αυτός έχει στα χέρια τρίτων, όπως κυρίως τραπεζικές καταθέσεις, αλλά και μισθούς ή ενοίκια.

Μέχρι σήμερα η διαδικασία βασιζόταν σε χειρόγραφες δηλώσεις και στη φυσική επίδοση των εγγράφων στην τράπεζα, όμως πλέον γίνεται απολύτως ψηφιακή. Οι δηλώσεις τρίτων, για παράδειγμα των τραπεζών, θα υποβάλλονται αποκλειστικά μέσω της πλατφόρμας, με ηλεκτρονική ροή και αυτοματοποιημένη καταχώριση.

Η λογική είναι εξαιρετικά απλή, καθώς ο βασικός στόχος είναι να τελειώνει ταχύτερα η διαδικασία και να γίνεται άμεσα η είσπραξη. Ωστόσο, ο νομικός κόσμος αντιδρά γιατί μέσω αυτής της ψηφιοποίησης δεν θα απαιτείται πλέον η παρουσία δικηγόρου.

Όταν μια κατάσχεση γίνεται αυτόματα και ηλεκτρονικά, υπάρχει ο φόβος ότι ο οφειλέτης δεν θα προλαβαίνει να αντιδράσει ή ότι τυχόν λάθη δεν θα διορθώνονται έγκαιρα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, «θα αδειάζουν τραπεζικοί λογαριασμοί μέσα σε λίγες ώρες και ο οφειλέτης δεν θα έχει μπορέσει καν να αμυνθεί».