Η σπηλιά του JR κάτω από το Παρίσι

Σε μια εποχή όπου εκατομμύρια εικόνες γεννιούνται και ξεχνιούνται καθημερινά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ο JR εξακολουθεί να πετυχαίνει κάτι σπάνιο: να σταματά τον κόσμο για να κοιτάξει.

Τα έργα του δεν περιορίζονται σε γκαλερί ή μουσεία. Καταλαμβάνουν ολόκληρες πλατείες, προσόψεις κτιρίων, μνημεία και δημόσιους χώρους, μετατρέποντας γνώριμα τοπόσημα σε οπτικές ψευδαισθήσεις που ταξιδεύουν αστραπιαία σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Ίσως γι’ αυτό θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους και πιο αγαπητούς καλλιτέχνες της δημόσιας σφαίρας: επειδή καταφέρνει να συνδυάζει την κλίμακα του θεάματος με την ουσία ενός καλλιτεχνικού ερωτήματος. Κάθε νέα του παρέμβαση γίνεται αμέσως αντικείμενο συζήτησης, φωτογράφισης και αναπαραγωγής στα κοινωνικά δίκτυα. Και η τελευταία του δημιουργία στο Παρίσι δεν αποτελεί εξαίρεση.

Σαφέστατα υπάρχουν στιγμές που η τέχνη δεν προσθέτει κάτι σε μια πόλη. Απλώς αποκαλύπτει όσα βρίσκονταν ήδη εκεί. Κάτω από τα μνημεία, πίσω από τις προσόψεις και βαθιά μέσα στα υλικά που συγκροτούν τον αστικό ιστό. Με το νέο του έργο «La Caverne du Pont Neuf», ο Γάλλος καλλιτέχνης JR επιχειρεί ακριβώς αυτό: να μετατρέψει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία του Παρισιού σε μια υπόγεια διαδρομή φαντασίας, μνήμης και ανακάλυψης.

Το έργο εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στη γέφυρα Pont Neuf, τη γηραιότερη σωζόμενη γέφυρα της πόλης, και θα παραμείνει ανοιχτό στο κοινό όλο το εικοσιτετράωρο έως τις 28 Ιουνίου. Έπειτα από καθυστερήσεις και φθορές που προκάλεσαν οι καιρικές συνθήκες κατά την εγκατάστασή του, το φιλόδοξο εγχείρημα ολοκληρώθηκε και πλέον μεταμορφώνει ένα από τα πλέον πολυσύχναστα περάσματα του Παρισιού σε ένα απροσδόκητο σκηνικό που μοιάζει να έχει αναδυθεί από τα έγκατα της γης.

Η εγκατάσταση αποτελεί φόρο τιμής στους Christo και Jeanne-Claude, οι οποίοι το 1985 είχαν καλύψει ολόκληρη τη γέφυρα με χρυσαφένιο ύφασμα στο εμβληματικό έργο «The Pont Neuf Wrapped». Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ο JR επιστρέφει στο ίδιο σημείο για να το μεταμορφώσει με τον δικό του μοναδικό τρόπο.

Για τη δημιουργία της «La Caverne du Pont Neuf» χρησιμοποιήθηκαν περίπου 1.756 τετραγωνικά μέτρα υφάσματος, επάνω στα οποία αποτυπώθηκε φωτογραφικά η υφή του λουτετιανού ασβεστόλιθου, του πετρώματος από το οποίο κατασκευάστηκε μεγάλο μέρος του ιστορικού Παρισιού. Με αυτόν τον τρόπο, ο καλλιτέχνης «γυρίζει την πόλη από μέσα προς τα έξω», αποκαλύπτοντας συμβολικά την ίδια την πρώτη ύλη πάνω στην οποία χτίστηκε η γαλλική πρωτεύουσα.

Η εγκατάσταση εκτείνεται σε μήκος 120 μέτρων και αποτελείται από 80 φουσκωτές καμάρες από καμβά που δημιουργούν ένα είδος τεχνητού σπηλαίου πάνω από τον Σηκουάνα. Η εμπειρία έχει σχεδιαστεί έτσι, ώστε να αποπροσανατολίζει τον επισκέπτη και να τον αποσπά προσωρινά από το γνώριμο αστικό περιβάλλον.

«Πρόκειται για μια συμβολική διάβαση, ένα βήμα προς το άγνωστο, ένα ταξίδι προς τον εσωτερικό εαυτό», εξηγεί ο JR. Όπως σημειώνει ο ίδιος, η διαδρομή μέσα στη «Σπηλιά» σχεδιάστηκε ως μια εμπειρία όπου η πληρότητα και το κενό συνυπάρχουν σε ισορροπία.

Βεβαίως, το όλο δεν περιορίζεται στην εικόνα. Τη συνοδεύει ένα πρωτότυπο ηλεκτροακουστικό ηχητικό περιβάλλον που δημιούργησε ο Thomas Bangalter, γνωστός από τη συμμετοχή του στους Daft Punk. Παράλληλα, η αρωματική σύνθεση που επιμελήθηκαν η αρωματοποιός Sarah Bouasse και η ομάδα Odore Scola προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην εμπειρία, ανακαλώντας γήινες και ορυκτές μυρωδιές που παραπέμπουν σε αρχαία λατομεία και υπόγειους χώρους.

Αλλά ακόμη και η μορφή του σπηλαίου δεν αποτελεί τυχαία επιλογή. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα μοτίβο που επανέρχεται συστηματικά στο έργο του JR. Η «La Caverne du Pont Neuf» ολοκληρώνει έναν κύκλο παρεμβάσεων που ξεκίνησε το 2020 και περιλάμβανε μνημειακές ψευδαισθητικές εγκαταστάσεις σε πόλεις όπως η Φλωρεντία, το Μιλάνο και η Ρώμη. (Ίσως ήρθε η στιγμή να αναρωτηθούμε πότε η Αθήνα θα βρεθεί κι εκείνη στον χάρτη των μεγάλων αστικών μεταμορφώσεων του JR.)

Πίσω από αυτές τις δημιουργίες βρίσκεται μια βαθύτερη αναζήτηση γύρω από την απομόνωση, την αποξένωση και την ανθρώπινη αντίληψη. Η αναφορά στο Σπήλαιο του Πλάτωνα είναι σαφής, όπως και η σύνδεση με τις πρώτες προϊστορικές βραχογραφίες, εκεί όπου η τέχνη γεννήθηκε ως ανάγκη επικοινωνίας και κοινής εμπειρίας. Ο JR συνδέει δύο φαινομενικά μακρινούς κόσμους: τον προϊστορικό άνθρωπο και τον σύγχρονο κάτοικο της μητρόπολης.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο, αλλά γοητευτικό υβρίδιο. Ένα εμβληματικό αστικό τοπόσημο μετατρέπεται προσωρινά σε πρωτόγονη καταφυγή. Η γεωλογική ιστορία του Παρισιού συναντά τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση και η γέφυρα, αντί να ενώνει απλώς δύο όχθες, γίνεται πέρασμα ανάμεσα σε διαφορετικές εποχές, ιδέες και τρόπους θέασης του κόσμου.

Να σημειωθεί, πως με αφορμή την ολοκλήρωση του έργου, η Galerie Perrotin παρουσιάζει παράλληλα έκθεση νέων έργων του JR, η οποία θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 25 Ιουλίου. Για όσους βρεθούν στο Παρίσι τις επόμενες ημέρες, η επίσκεψη στη «La Caverne du Pont Neuf» δεν αποτελεί απλώς μια στάση μπροστά σε ένα έργο τέχνης. Είναι μια πρόσκληση να δουν τη γνωστότερη γέφυρα της πόλης σαν να την αντικρίζουν για πρώτη φορά.

Διαβάστε επίσης:

Η κατοικία που γεννήθηκε από την κλίση του εδάφους και ακολουθεί την πλαγιά

Globe-Trotter: Η αριστοκρατία των αποσκευών επιστρέφει με την ETRO και ένα steamer trunk για το σπίτι

OBJECT OF DESIRE: Leica Q3 Monochrom